Инҷили Марқӯс бо қувват навишта шудааст. Ин кӯтоҳтарин Инҷил аст, ки на вақт ва на калимаҳоро беҳуда сарф намекунад. Инчунин, ин аввалин Инҷил буд, ки навишта шуд. Барои хонандагони аслии Марқӯс, ин яке аз чор Инҷил набуд; ин ягона Инҷил буд. Ҳангоми хондан, Матто, Луқо ва Юҳанноро фаромӯш кунед ва танҳо Инҷили Марқӯсро ба назар гиред – ҳамон тавре ки масеҳиёни аввалин мекарданд.
Паёми фаришта ба занон дар Марқӯс 16:6-8 чунин буд: «‘Натарсед. Шумо Исои Носириро меҷӯед, ки маслуб шуда буд. Ӯ эҳё шуд! Ӯ дар ин ҷо нест. Ҷоеро, ки Ӯро гузошта буданд, бубинед. Аммо рафта, ба шогирдонаш – ва Петрус – бигӯед, ки Ӯ пеш аз шумо ба Ҷалил меравад; дар он ҷо шумо Ӯро хоҳед дид, чунон ки Ӯ ба шумо гуфта буд.’ Ва онҳо зуд берун рафта, аз қабр гурехтанд, зеро меларзиданд ва ҳайрон буданд. Ва ба ҳеҷ кас чизе нагуфтанд, зеро метарсиданд.» Ин се ояти охир тамоми китобро тасвир мекунанд. Эҳтимолан, дар ҳамаи Китобҳои Муқаддаси мо, Марқӯс 16 бо ояти 20 ба охир мерасад. Аммо эҳтимол дорад, ки оятҳои 9-20 аз ҷониби як котиби қадимӣ илова шудаанд, то он чиро, ки аз эҳё то сууд рӯй дод, нақл кунанд. Ду дастнависи қадимтарин ва боэътимодтарин Инҷили Марқӯсро бо ояти 8 ба охир мерасонанд, ва қариб ҳар як Китоби Муқаддаси омӯзишӣ инро қайд мекунад.
Пас, чаро Марқӯс бо ояти 8 истод? Чаро ӯ ба мо дар бораи сууд нагуфт, масалан. Агар Исо ба осмон сууд намекард, пас чӣ гуна ваъдаи бозгашти дуюм вуҷуд дошта метавонад? Мо медонем, ки қабр холӣ аст, ва Ӯ дар он ҷо нест. Аммо Ӯ дар куҷост ва чӣ кор мекунад? Марқӯс чӣ мегӯяд?
Салтанати Худо
Салтанати Худо мавзӯи асосӣ дар Марқӯс аст. Аввалин суханони Исо дар Инҷили Марқӯс инҳоянд: «Вақт иҷро шуд, ва Салтанати Худо наздик аст» (Марқӯс 1:15 NKJV). Чизи навбатие, ки мо мехонем, ин аст, ки Ӯ бо қудрат таълим медод; Ӯ фармон медод ва одамон итоат мекарданд; Ӯ ҳатто ба арвоҳ фармон медод ва бемориҳоро шифо мебахшид. Ва ҳамаи ин дар боби аввал аст. Марқӯс вақтро беҳуда сарф намекунад! Исо на танҳо Салтанатро мавъиза мекард; Ӯ воқеан онро ба ҷаҳони имрӯза овард!
Дар Марқӯс 4, Исо ду масали салтанатро гуфт. Аввалӣ дар бораи рушди рӯҳонӣ аст: «Салтанати Худо чунин аст, ки гӯё марде тухмро ба замин мепошад, ва шабона хоб мекунад ва рӯзона бармехезад, ва тухм сабзида, меафзояд, ва ӯ худ намедонад, ки чӣ тавр» (Марқӯс 4:26-27). Дуюмӣ дар бораи донаи хардал аст: «Салтанати Худо ... ба донаи хардал монанд аст, ки вақте ба замин кошта мешавад, аз ҳама тухмиҳои рӯи замин хурдтар аст; аммо вақте ки он меафзояд, он калон шуда, аз ҳама гиёҳҳо бузургтар мешавад, ва шохаҳои калон мебарорад, то паррандагони ҳаво дар сояи он лона созанд» (Марқӯс 4:30-32).
Оё мо метавонем бубинем, ки салтанат дар ин ду масал чӣ гуна аст? Ин корест, ки Худо мекунад, ки мо ҳатто наметавонем фаҳмем – он ҳангоми хоби мо рӯй медиҳад. Он чунон хурд оғоз меёбад, ки мо базӯр онро мебинем, аммо он ба таври бошукӯҳ меафзояд. Ва он ба таври бебозгашт меафзояд. Он оғоз намеёбад, сипас барои муддате намеистад, ва сипас ногаҳон ба гули пурра табдил намеёбад. Ин як рушди устувор ва пайваста аст, ҳама аз ҷониби Худо ҳангоми хоби мо ва нафаҳмидани он чи Ӯ мекунад.
Пас, Марқӯс дар се ояти охири Инҷили худ, ки ӯ навиштааст, бо назардошти он чи ӯ аллакай дар бораи салтанат ба мо гуфтааст, чӣ мегӯяд?
Исо, зинда, коркунанда ва пешраванда
«Натарсед. Шумо Исоро меҷӯед, ки маслуб шуда буд. Ӯ эҳё шуд!» (Марқӯс 16:6). Бале, Исо маслуб шуд. Аммо дар ҳоле ки шогирдон ҳанӯз ғамгин буданд, Ӯ аз мурдагон эҳё шуд. Мисли деҳқоне, ки ҳангоми сабзидани гандум хоб аст, шогирдон ҳангоми афзоиши салтанат хоб буданд. Исо мурда нест – Ӯ зинда аст ва кор мекунад. Дар ҳоле ки шогирдон нишаста, фикр мекарданд, ки бо ҳаёти худ чӣ кор кунанд, Исо аллакай ба кор баргашта буд. Ӯ аллакай аз онҳо пеш буд, ҳамон тавре ки Ӯ дар тамоми хидмати худ пеш аз маслуб шуданаш буд.
«Ӯ пеш аз шумо ба Ҷалил меравад» (Марқӯс 16:7). Диққат диҳед, ки Ӯ дар куҷо буд ва чӣ кор мекард; Ӯ ба Ҷалил пеш рафта буд. Мо шояд дар бораи риёкорон дар Ерусалим, дар муқоиса бо мардуми пок ва соддаи Ҷалил, ҳикояҳо шунида бошем. Хуб, чунин ҳикояҳо яҳудиёни замони Исоро ба рӯи мо механдиданд.
Чаро? Зеро раввинҳо миқёси муқаддасӣ доштанд – ва Ҷалил дар он набуд. Ин миқёс (Мишна Келим) даҳ дараҷа дошт, ки бо ин оғоз мешуд: «Замини Исроил аз ҳар замини дигар муқаддастар аст. Шаҳрҳои девордор боз ҳам муқаддастаранд. Дар дохили деворҳои Ерусалим боз ҳам муқаддастар аст ...» ва ғайра барои даҳ қадам, то ба маъбад. Сипас Қудси Қудсҳо омад, ки аз миқёс берун буд. Аммо ин на танҳо миқёси раввинҳо буд. Саддуқиён миқёси шабеҳ доштанд, ки дар атрофи маъбад мутамарказ буд. Ҳатто Эссениҳои Қумрон (донишмандони яҳудии роҳиб), ки таълим медоданд, ки маъбад дар дасти коҳинони шарир аст, ин миқёси муқаддасии Ерусалимро эътироф мекарданд. Онҳо танҳо мехостанд коҳинони шарирро бо намуди худ иваз кунанд!
Пас, ҳама медонистанд, ки Ерусалим муқаддастарин ҷой дар рӯи замин аст – он дили ибодати Худованд буд. Ерусалим ҷое буд, ки Худо маъбади Худро гузошта буд, ки дар он ҷо Ӯ қурбонӣ ва ибодатро қабул мекард, ва дар он ҷо номи Ӯ эҳтиром карда мешуд. Анъанаи маъмулӣ ин буд, ки дар охирзамон, Масеҳ салтанатро аз боми ин маъбад эълон хоҳад кард. Ерусалим аз ҳар теппаи дигар баландтар хоҳад шуд, ва ҳамаи миллатҳо ба он ҷо барои ибодат хоҳанд омад. Ерусалим дили давлати яҳудӣ буд, пеш аз он ки генерали Рум Помпей онро забт кард. Ва ҳатто дар замони Исо, Ерусалим қариб пурра яҳудӣ буд, кӯчаҳои он пур аз раввинҳои донишмандтарин ва шогирдони онҳо.
Ҷалил, аз тарафи дигар, ҳеҷ чиз муқаддас набуд. Инҷилҳо ба мо таассурот медиҳанд, ки Ҷалил як деҳоти пок ва идилӣ буд. Мо ин таассуротро пайдо мекунем, зеро Исо ҳеҷ гоҳ ба шаҳре дар Ҷалил нарафт. Ӯ танҳо ба деҳаҳо ташриф овард, зеро ҳамаи шаҳрҳои Ҷалил ғайрияҳудӣ ва бутпарастӣ буданд. Баъзе аз яҳудиёни Ҷалил кишоварзони иҷоракор буданд, ки дар солҳои хуб иҷораҳои вазнин мепардохтанд ва дар солҳои бад гурусна мемонданд. Аммо аксарият коргарони камбизоати кишоварзӣ буданд, ки мисли ғуломон муносибат мешуданд, аммо бе амнияте, ки ғуломӣ пешниҳод мекард. Барои тасаввур кардан, масалҳоро дар бораи коргарони рӯзона ва иҷоракорони қотил дар токзор бихонед (Матто 20:1-16; Марқӯс 12:1-12). Хеле ками яҳудиёни Ҷалил ҳунармандон мисли Исо, ё ҷӯяндагони мустақил мисли моҳигирон Яъқуб ва Юҳанно буданд. Хеле ками онҳо ба қадри кофӣ таҳсилкарда буданд, ки Қонунро ба таври муфассал донанд, чӣ расад ба он ки вақт ё захираҳо барои риояи он дошта бошанд. Барои ҳар яҳудие, ки ба аҳд аҳамият медод, Ҷалилиён поёни бочка буданд, ҳам аз ҷиҳати иҷтимоӣ, зеро онҳо камбағал буданд, ва ҳам аз ҷиҳати динӣ, зеро онҳо Қонунро риоя карда наметавонистанд. Аммо Исо ва 11 нафар аз 12 шогирди Ӯ Ҷалилӣ буданд. Яҳудои Исқарют ягона яҳудӣ буд!
Исо аз «Носира дар Ҷалил» буд, берун аз ҷараёни асосии ҳаёти яҳудӣ, 110 км (70 мил) шимоли Ерусалим (Матто 21:11). Ин танҳо як шӯхӣ набуд, вақте ки Натанъил гуфт: «Оё аз Носира чизе хуб баромада метавонад?» (Юҳанно 1:46). Ӯ чизи аёнро баён мекард. Дар ин замина, паём дар қабр ҳайратангез буд: «Ӯ пеш аз шумо ба Ҷалил меравад» (Марқӯс 16:7). Масеҳ ба Ерусалим, ҷои муқаддас, пушт гардонда буд ва ба ҷое рафта буд, ки Ишаъё онро «Ҷалили халқҳо, халқе, ки дар торикии бузург роҳ меравад» номида буд (Ишаъё 9:1-2).
Аммо муҳимтар аз ҳама, ин изҳорот дар бораи рафтани Исо ба Ҷалил ҳамчун як мушкилот дар ҳаво овезон буд. Ӯ амнияти ҷойҳои муқаддасро тарк карда буд ва ба ҷое мерафт, ки одамони беумед ва гунаҳкорон зиндагӣ мекарданд. Савол барои шогирдони Ӯ он вақт, ва барои мо имрӯз ин аст: «Оё мо Ӯро пайравӣ мекунем ё не?»
Дидани кори Исо
«Дар он ҷо шумо Ӯро хоҳед дид, чунон ки Ӯ ба шумо гуфта буд» (Марқӯс 16:7). Бисёре аз мо одамонеро мешиносем, ки ҳамчун миссионер хидмат кардаанд. Як чизе, ки маро ба ҳайрат меорад, ин аст, ки чӣ қадар равшан мо метавонем кори Исоро дар одамон ва ҷойҳои ғайричашмдошт бубинем. Агар мо омода бошем, ки минтақаи бароҳати худро аз одамон ва ҷойҳои ба истилоҳ худотарс тарк кунем ва Хушхабари Исоро ба ҷойҳо ва одамоне, ки худотарс нестанд, барем, ин аҷиб аст – мо кори Исоро хоҳем дид!
Мо мефаҳмем, ки Ӯ воқеан пеш аз мо рафтааст ва салтанатро ба ҷойҳое васеъ мекунад, ки мо шояд ҳеҷ гоҳ интизор набудем. Вақте ки мо ин корро мекунем, мо ҳис мекунем, ки Исо танҳо аз ин ҷо гузаштааст, ва мо қариб метавонем изи пойҳои Ӯро ҳанӯз тару тоза бубинем, на изи пойҳои кӯфташудаи Ерусалими бехатар ва бароҳат.
Исо шогирдонашро дӯст медорад
«Рафта, ба шогирдонаш – ва Петрус – бигӯед» (Марқӯс 16:7). Дар тамоми хидмати Исо, шогирдон ноком буданд. Дар беҳтарин ҳолат, онҳо танҳо нафаҳмиданд. Дар бадтарин ҳолат, онҳо метарсиданд. Марқӯс хабар медиҳад, ки Исо борҳо гуфт: «Касе, ки гӯш дорад, бишнавад!» Ва Ӯ дигар сарзанишҳоро дод. Шогирдон дар қаиқ дар баҳри Ҷалил метарсиданд – ду маротиба! Як маротиба шумо метавонед фаҳмед, аммо чаро онҳо бори дуюм ҷасорат надоштанд? Ва вақте ки Исо дастгир шуд, онҳо гурехтанд. Пеш аз маслубшавӣ, шогирдони Исо Ӯро ноком карданд. Ҳоло пас аз эҳё шуданаш, ҳеҷ чиз тағйир наёфт. Занон, мисли мардон, аз тарс фалаҷ шуда буданд ва ҳеҷ коре накарданд.
Петрус дар ин порча бо ном зикр шудааст. Дар хотир доред, ки ӯ қавл дода буд, ки ҳеҷ гоҳ Исоро инкор намекунад – ва сипас Ӯро се маротиба пеш аз тулӯи офтоб инкор кард. Ҳамаи онҳо Исоро ноком карда буданд, аммо ҳеҷ кас аз Петрус бештар гуноҳ ҳис намекард. Аз ин рӯ, ба онҳо, ва махсусан ба Петрус, равшан карда шуд, ки онҳо партофта нашудаанд. Онҳо ҳанӯз дӯстони Ӯ буданд, ки Ӯ онҳоро дӯст медошт. Занон бояд онҳоро аз ин итминон медоданд.
Ин имрӯз ҳам рӯй медиҳад. Пайравони Исо ҳанӯз Ӯро ноком мекунанд. Онҳо ҳанӯз худро нокифоя ҳис мекунанд. Онҳо ҳанӯз бояд аз муҳаббати Исо ба онҳо итминон дошта бошанд. Ин паёми аввал фармонеро ба як гурӯҳи шогирдони Ӯ дар бар мегирифт, то гурӯҳи дигарро аз муҳаббати Ӯ итминон диҳанд. Мо аз дигар Инҷилҳо медонем, ки Исо ин итминонро баъдтар шахсан такрор кард; аммо он Инҷилҳо ҳанӯз навишта нашуда буданд. Он чи Марқӯс мехоҳад, ки мо пай барем, ин аст, ки мо, ҳамчун шогирдон, бояд ҳарчи зудтар ба ҳамдигар инро хотиррасон кунем, вақте ки яке аз бародарон ё хоҳарони мо дар изтироб аст. Албатта, Исо, тавассути Рӯҳ, инро хоҳад кард. Аммо мо низ бояд.
Нокомӣ ниҳоӣ нест
«Пас, онҳо зуд берун рафта, аз қабр гурехтанд, зеро меларзиданд ва ҳайрон буданд. Ва ба ҳеҷ кас чизе нагуфтанд, зеро метарсиданд» (Марқӯс 16:8).
Аввалин аксуламалҳои занон тарс ва хомӯшӣ буданд. Ҳамон тавре ки мардоне, ки Исоро пеш аз маслубшавӣ ноком карданд, занон Ӯро дар ин ҷо ноком карданд. Ва онҳо на танҳо Масеҳи эҳёшударо ноком карданд, балки шогирдони ҳамсафари худро низ, ки ба онҳо дастур дода шуда буд, ки ташвиқ кунанд, ноком карданд.
Мисли мо! Мо Исоро борҳо ноком мекунем. Ва вақте ки мо Ӯро ноком мекунем, мо ҳамдигарро ташвиқ карда наметавонем. Бо шогирдони тарсу хомӯш мисли онҳо, ва мо, чӣ умеде ҳаст? Аммо хонандаи Инҷили Марқӯс он вақт (ва хонандаи имрӯз), азбаски китоб дар пеши ӯ буд, медонист, ки ин нокомиҳо афзоиши салтанатро боздошта наметавонанд. Бо вуҷуди нокифоягии масеҳиён, салтанати Масеҳ он вақт ва ҳоло ҳам меафзояд. Танҳо осмон медонад, ки чӣ тавр! Ҳамон тавре ки дона дар саҳро. Ва як қисми ин афзоиш дар мост – нокомиҳо.
Салтанати Худо таъсис ва сохта мешавад; аммо корро Исо анҷом медиҳад. Шогирдон соддатарин вазифаҳоро вайрон мекунанд. Кори салтанат комилан аз они Худост. Аксари коре, ки мо карда метавонем, пайравӣ кардан аст. Мо ҳеҷ гоҳ ба ҳеҷ куҷо барои салтанат намеравем, магар ин ки Исо пеш аз мо дар он ҷо будааст. Мо ҳеҷ гоҳ барои салтанат коре карда наметавонем, магар ин ки Исо корро пеш аз мо анҷом додааст. Мисли донае, ки дар саҳро меафзояд, бе он ки деҳқон чӣ тавр онро мефаҳмад, ба ҳамин тариқ Худо салтанати Худро меафзояд. Беҳтарин коре, ки мо карда метавонем, ин аст, ки дар ҳосил кор кунем ва аз он чи Худованд мекунад, шодӣ кунем (Юҳанно 4:35-38).
Аммо мо набояд рӯҳафтода шавем. Мо набояд ҳис кунем, ки кӯшиш кардан бефоида аст. Ба ҷои ин, паёми Марқӯс, дар охири ин Инҷил, бояд изтироби моро сабук кунад. Он бояд моро итминон диҳад, ки ҳар коре, ки мо барои Худованд мекунем, ба Ӯ ҷалол меорад. Он бешубҳа ба номи Ӯ ҳамду сано меорад, зеро Ӯ аллакай пеш аз мо рафтааст; Ӯ аллакай кор кардааст, то мақсадҳои Худро дар он чи мо мекунем, иҷро кунад. Ҳар коре, ки мо мекунем, бояд онро бо шодӣ ва итминон анҷом диҳем, зеро ҳар коре, ки мо бо роҳбарии Рӯҳ мекунем, муваффақ хоҳад шуд. Шояд он ба тавре ки мо ният доштем, муваффақ нашавад; аммо он ба тавре ки Исо ният дошт, муваффақ хоҳад шуд, ва ин аз ҳар чизе, ки мо тасаввур карда метавонем, хеле беҳтар аст.
Пайравӣ ба Ӯ
Биёед дилгарм бошем! Исо зинда аст, ва пеш аз мо рафтааст, то салтанати Худро дар охирин ҷойҳое, ки мо интизор будем, ҳатто ҷойҳое, ки мо беумед мепиндоштем, таъсис диҳад. Биёед ҷасорат пайдо кунем, ки Ӯро дар он ҷо пайравӣ кунем. Биёед ба ҷойҳое равем, ки одамони мӯҳтарами динӣ аз онҳо дурӣ меҷӯянд – на танҳо ҷойҳои ҷуғрофӣ, балки ҷойҳои шахсӣ, иҷтимоӣ, зеҳнӣ ва фалсафӣ низ.
Биёед ба ҳар ҷой ва шахсе, ки мо дар ҷомеа беадолат мешуморем – Ҷалили хурди ақли худамон – равем. Биёед равем ва бубинем, ки Ӯ дар он ҷо чӣ кор мекунад. Саволҳое диҳем, ки одамони мӯҳтарам намепурсанд, ва бубинем, ки Рӯҳ чӣ кор мекунад. Ва дигар шогирдонро ташвиқ кунем, ки Исоро пайравӣ кунанд, махсусан онҳоеро, ки аз гуноҳ ғамгинанд, зеро ҳис мекунанд, ки Худованди худро ноком кардаанд. Ва вақте ки мо мебинем, ки Исои зинда чӣ кор мекунад, мо хоҳем гуфт: «Ин кори Худованд аст, ва он дар назари мо аҷиб аст!» (Марқӯс 12:11).
