Ҳафт сухан аз салиби дигар
«Вақте ки онҳо ба ҷое, ки Ҷолҷота ном дошт, расиданд, дар он ҷо Ӯро ва ҷинояткоронро, якеро аз дасти рост ва дигареро аз дасти чап салиб карданд». Луқо 23:33 NKJV
Ҳар чор Инҷил сабт мекунанд, ки Исо дар байни ду марди дигар салиб кашида шуд. Ин як амали қасдан аз ҷониби мақомоти Рум буд, ки барои таҳқири Исо дар назди издиҳоми масхаракунанда ташкил карда шуда буд. Аҳамияти ин шаҳодати сершумор ва мустақилро ба драма аз ҳад зиёд таъкид кардан мумкин нест. Матто ва Марқӯс ду нафари дигарро «дуздон» меноманд ва ҳарду қайд мекунанд, ки онҳо бо саркоҳинон ва китобдорон дар масхара кардани Исо муттаҳид шуда буданд (Матто 27:38,44; Марқӯс 15:27,32). Луқо муфассалтарин тафсирро дар бораи муносибатҳои онҳо бо ҳамдигар ва Исо, вақте ки Ӯ дар байни онҳо овезон буд, пешниҳод мекунад. Ин мубодилаҳои кӯтоҳро метавон «ҳафт сухан аз салиби дигар» номид.
1. Чаро шумо коре намекунед?
Сухани аввал ба Исо гуфта шуд: «Агар ту Масеҳ бошӣ, худро ва моро наҷот деҳ» (Луқо 23:39). Ин сухани тамасхуромез равшан муносибати ҳарду мардро инъикос мекард, аммо Луқо танҳо як дуздро сабт мекунад, ки суханони воқеиро мегӯяд, ки суханони пешвоёни динии онҳоро тақлид мекунад, чунон ки дар Луқо 23:35 сабт шудааст. Ин ҳам тамасхур ва ҳам илтимос буд, аммо ба таври нодуруст ин шаҳодати пурқувват ба Масеҳияти Исо буд – Ӯ Масеҳ буд ва Ӯ метавонист он чизеро, ки онҳо хостанд, иҷро кунад. Аммо роҳи наҷоти ҳақиқӣ дар чунин амали мӯъҷизавӣ ва аҷиб набуд.
Худро наҷот дода наметавонист, Ӯ бояд дар салиб бимирад, Ё раҳмат наметавонист биёяд, Ба гуноҳкорони харобшуда наздик; Бале, Масеҳ, Писари Худо, бояд хун резад, То ки гуноҳкорон аз гуноҳ озод шаванд. — А. Мидлейн Сурудҳои рӯҳонӣ, #257
2. Оё шумо аз Худо наметарсед?
Ин шарҳ ва ду шарҳи зерин аз ҷониби як ҷинояткор ба дигаре гуфта шуданд. «Оё шумо ҳатто аз Худо наметарсед, ки зери ҳамон маҳкумият ҳастед» (Луқо 23:40). Ҳар се бо ҳамон марги тӯлонӣ ва дардноки салиб, як шакли ҷазое, ки аз ҷониби ҳокимони Рум таҳия шуда буд, мемурданд, аммо чизе, ки ҳеҷ румӣ ҳеҷ гоҳ қонунан иҷозат дода намешуд, ки аз он азоб кашад. Ин як шакли марг буд, ки барои нажодҳои пасттар пешбинӣ шуда буд. Аммо шаҳодате, ки дар ин суханон мавҷуд буд, далели тағирёбии дил буд, ки дар яке аз ду мард ба амал омада буд. Пас аз марг чӣ мешавад? Чӣ ҳукмҳоро Худои одилона барои ҷинояткороне мисли онҳо нигоҳ дошта буд? Ин мард сабаби хубе дошт, ки тарсад ва ҳамроҳи худро дар бораи фалокати наздик огоҳ кунад.
3. Мо сазовори он чизе ҳастем, ки мегирем.
Инро эътирофи адолати ҷазои худаш ва ҷинояткори ҳамроҳаш пайравӣ кард. «Мо дар ҳақиқат одилона ... мукофоти сазовори аъмоли худро мегирем» (Луқо 23:41). Матто ва Марқӯс онҳоро «дуздон» ё «ғоратгарон» тавсиф карданд. Аммо Луқо онҳоро «ҷинояткорон» тавсиф кард (Луқо 23:39), як калимаи қавитари юнонӣ. Онҳо на танҳо дуздони хурд буданд. Онҳо эҳтимолан ғоратгарони маъмулӣ буданд, ки дар теппаҳо ва роҳҳои атрофи Ерусалим пинҳон шуда, мусофиронро роҳзанӣ мекарданд ва барои пулашон онҳоро латукӯб мекарданд. Ҷиноятҳои онҳо чунон ҷиддӣ буданд, ки аз ҷониби Румҳо ҳукми қатл пешбинӣ шуда буд. Ҳоло онҳо ба марг наздик буданд, соатҳои охирини худро дар торикии ғайритабиӣ дар теппаи шакли косахонаи сар, ки Ҷолҷота ё Калвари ном дошт, дар беруни Ерусалим овезон мегузаронданд. Ва яке аз онҳо омода буд, ки гуноҳи худро эътироф кунад. Оғози тавба эътирофи гуноҳ аст, ки пас аз он тағирёбии дил дар бораи худ ва дар бораи Наҷотдиҳанда, Исои Масеҳ меояд.
4. Ин мард бегуноҳ аст.
Чӣ тавр ҷинояткори тавбакарда ба ин хулоса омад, мо намедонем. Ӯ шояд чизе аз мӯъҷизаҳо ва таълимоти Исоро дида ё шунида бошад; ӯ шояд медонист, ки ҳам Пилат ва ҳам Ҳиродус Исоро бегуноҳ медонистанд; ӯ суханони Исоро, ки дар байни онҳо овезон буд, махсусан суханони меҳрубононаи Ӯро шунида буд: «Падар, онҳоро бубахш, зеро онҳо намедонанд, ки чӣ кор мекунанд» (Луқо 23:34). Шояд ин суханон буданд, ки ниҳоят ӯро бовар кунонданд. Чунин бахшиши бемисл ва дархостнашуда аҷиб аст ва наметавонад дилҳоро аз талхӣ ба ҳайрат ва эҳтиром табдил надиҳад.
5. Шумо бояд дар ҳақиқат Масеҳ бошед.
Аз ин лаҳза ба баъд ҷинояткори тавбакарда бо худи Исо сӯҳбат мекард. Ду дузд дигар дар бораи Масеҳ ақидаи муттаҳид надоштанд – онҳо дар ақидаҳои худ ҷудо шуданд. Яке аз онҳо Ӯро «Худованд» номид (Луқо 23:42). Ҳарчанд баъзе тарҷумаҳо дар ин ҷо ба ҷои «Худованд» калимаи «Исо»-ро истифода мебаранд, ҳеҷ шакке нест, ки ин мард дарк карда буд, ки Марди дар салиби марказӣ овезон дар ҳақиқат кӣ буд. Ҷавоби шубҳаноки ду ҷинояткор дар аввал «Агар Ту Масеҳ бошӣ, худро ва моро наҷот деҳ» бо ҷавоби боварибахши яке аз онҳо ҷавоб дода шуда буд. Дар бораи дигаре мо чизе намедонем. Ҳеҷ сухани дигари ӯ сабт нашудааст. Ӯ шояд беҳуш ё аллакай мурда буд. Аммо ҳеҷ чиз ба ҷуз ваҳйи илоҳӣ ин як ҷинояткорро бовар кунонда наметавонист, ки Марди дар паҳлӯи ӯ, ки дар чунин шароити даҳшатнок мемурд, дар ҳақиқат Худо, Наҷотдиҳандаи деринтизори яҳудиён буд. Танҳо ақли инсонӣ ӯро ба ин фаҳмиш намеовард.
6. Ман медонам, ки шумо боз зинда мешавед.
Ҳарчанд ин суханон дар асл аз ҷониби ҷинояткор гуфта нашуда буданд, онҳо дар он чизе, ки ӯ ба гуфтан оғоз кард, пинҳон буданд. Исо шояд дар лаҳзаи марг буд, аммо Ӯ қарор буд, ки салтанати Худро барқарор кунад ва дар оянда ҳукмронӣ кунад. Барои Ӯ, марг наметавонист охир бошад. Шояд марди мурда ин ҳиссиётро дошт, ки дар ҳақиқат ҷаҳони оянда вуҷуд дорад, вақте ки тавбакунандагон мукофотонида мешаванд ва тавбанакардаҳо доварӣ ва ҷазо дода мешаванд. Мо намедонем, ки дар зеҳни ӯ чӣ мегузашт. Аммо аз ин мо метавонем мутмаин бошем: Қабули оддии шахсияти ҳақиқии як шахс аз байн рафта буд, имон реша давонда буд; имон ба эътимод табдил ёфта буд.
7. Маро ба ёд ор, вақте ки ту ба ҳукмронӣ меоӣ.
Ин марди тавбакарда, пас аз сарзаниш кардани ҳамроҳи ҷинояткори худ, шояд дар нафаси охирини худ, фурсати охирини худро истифода бурд. Ӯ шояд оқибатҳои ҳукмронии Исоро пурра нафаҳмида бошад, аммо ӯ ба қадри кофӣ медонист, ки Ӯ касест, ки ба ӯ метавонад умеди охирини худро баён кунад: «Худованд, маро ба ёд ор, вақте ки Ту ба салтанати худ меоӣ» (Луқо 23:42). Ӯ дарк кард, ки ӯ дар паҳлӯи шоҳии илоҳӣ овезон аст. Исо подшоҳ буд, маҳз ҳамон тавре ки навиштаи тамасхуромезе, ки сарбозони Пилат ба салиб дар болои сари Ӯ мехкӯб карда буданд, сабт шуда буд – «Ин Подшоҳи Яҳудиён аст» (Луқо 23:38). Ва Ӯ қарор буд, ки тавассути марг ба салтанати худ дохил шавад. Ин мард ноумед нашуд. Исо ба ӯ гуфт, ки дар ҳамон рӯз, на дар ягон вақти дури оянда, ӯ бо Ӯ дар Биҳишт хоҳад буд. Калимаи «биҳишт» як калимаи форсӣ аст, ки маънои «боғи девордори лаззатҳо»-ро дорад. Худованд на танҳо абадият, балки дохилшавии фаврӣ ба «осмони сеюм»-ро ҳамчун ҳамсафари наздики худ, ки дар боғи амни шодии абадӣ бо Подшоҳ қадам мезанад, ваъда дод.
Ду сарнавишт вуҷуд дорад.
Ду ҷинояткор ба ду сарнавишти алоҳида равона буданд – сарнавиштҳое, ки ҳар яки моро низ рӯ ба рӯ мекунанд. Оё мо мисли он касе ҳастем, ки дар ҳаёти худ барои Худо ҷой надошт, ба ҷуз наҷот додани ӯ аз адолате, ки ӯ сазовор буд, вақте ки ӯ дар мушкилоти воқеӣ буд? Ё мо мисли он касе ҳастем, ки бо ҳамин муносибати худхоҳӣ оғоз кард, аммо ба муносибати тавбаи фурӯтанӣ тағир ёфт, ки худро комилан ба файзи бахшандаи Касе, ки салибро барои ӯ бардошт, вогузор кард?
Ба андеша водор мекунад, ҳамин тавр не?
