2 Тимўтийга мактубни кўриб чиқар эканмиз, Павлуснинг ҳаётининг сўнгги даврида дуч келган муаммоларига эътибор қаратамиз. Шундай қилиб, биз шунга қарамай, Худо назоратда қолишини ва Унга ишонганларни ҳеч қачон тарк этмаслигини билиб оламиз. Павлус бу мактубни Римда шаҳидликни кутиб ўтирган маҳбус бўлганида ёзган.
Тимўтийнинг қўрқоқлиги
Павлус Тимўтийнинг истеъдодига шубҳа қилмаган бўлса-да, Тимўтийнинг қўрқоқлигидан хавотирда эди. Павлус фақат Худодан қўрқадиган қатъиятли одам эди. Тимўтий Павлуснинг ишончини бўлишмаган, шунинг учун кекса ёшдагиси ёшроғини руҳлантириши керак эди. Олдинда хавфли кунлар бор эди, унда яшириниш васвасаси бўларди. Лекин ҳозир ҳам Павлус билан бирга туришни истамаган шогирдлар бор эди. Улар унинг занжирларидан уялишган – бу «Раббимизнинг шаҳодатидан уялиш» (2 Тимўтий 1:8 KJV) деган бошқача ифода эди.
Тимўтийнинг таъсирчан руҳоний насли бор эди ва унинг истеъдоди пресвитерия томонидан тан олинган эди. Бироқ, ҳақиқий синов унинг истеъдоди эмас, балки Павлус уни қўллаб-қувватлаш учун энди йўқ бўлганида унинг чидамлилиги бўларди. Павлус ўзининг «севимли ўғли» (1:2) садоқатига кўп нарсани ишониб топшираётган эди. Шунинг учун Тимўтий «Исо Масиҳнинг яхши аскари сифатида қийинчиликларга чидашга» (2:3) мажбур бўларди.
Дунёнинг тузоғи
Масиҳнинг ҳақиқий хизматчилари сифатида ҳаворийлар ҳам қийинчиликларда, ҳам васвасаларда содиқ эдилар. Шундай қилиб, Рим ҳокими Феликсга оддий «совға» билан озодликка чиқиши мумкин бўлган Павлус, аксинча, «адолат, ўзини тутиш ва келажакдаги ҳукм» (Ҳаворийлар 24:25) ҳақидаги Инжилни ваъз қилишни танлади. Шунингдек, Салоникаликлар Инжилни эшитиш учун ҳамма нарсани беришган бўларди. Павлус ўз нархини белгилаб, кейин қулай нафақада яшаши мумкин эди. Лекин, Эфес оқсоқолларига айтганидек, «мен ҳеч кимнинг кумушига, олтинига ёки кийимига кўз олайтирмадим» (Ҳаворийлар 20:33).
Тимўтий ҳам васваса ва қийинчиликларда содиқ бўлиши керак. Ва «гуноҳнинг бир муддатлик роҳати» (Ибронийлар 11:25) ҳақида Павлус Тимўтийни «ёшлик шаҳватларидан ҳам қочишга» (2:22) огоҳлантирди. Биз биламизки, болалик ва кексалик гуноҳларидан ташқари, «ёшлигимнинг гуноҳлари» (Забур 25:7) ҳам бор. Агар биз булардан қочмасак, кейинги ҳаётда ўзимиздан нафратланамиз. Лекин танага қарши кураш ҳам бўлган бўлса-да, Павлусни тарк этган кўпчиликдан у шундай ёзган: «Демас мени тарк этди, чунки бу дунёни севди» (4:10).
Шунинг учун кекса киши ёшроғини «бу ҳаётнинг ишларига» (2:4) аралашиб қолмасликка чақиради. Бу огоҳлантириш ҳам бизнесда, ҳам завқда хавфлар борлигини кўрсатади. Завққа чўкиб кетган қочоқлар бор бўлса, бошқалар бизнес чўлида йўқолиб, ўз руҳоний истеъдодларини молиявий фойда учун ишлатадилар, бу Худога, авлиёларга ёки Инжилга муҳтож бўлган гуноҳкорларга ҳеч қандай фойда келтирмайди.
Ташлаб кетиш
Демасга ишора шуни эслатадики, Павлуснинг хизматидан фойда кўрган кўпчилик узоқлашиб кетган эди. Осиёликлар Павлусни синов соатида билишни истамадилар. Кўпчиликка Масиҳнинг раҳм-шафқатини кўрсатган киши энди ўзини меҳмонлардан, тасаллидан ёки молиявий ёрдамдан маҳрум топди. Осиёнинг эътиборсизлиги айниқса аччиқ эди, чунки Павлус Эфесда уч ярим йил ўтказган эди. Буларнинг барчаси энди унутилган эди, фақат бир миннатдор бўлган мусулмон, Онисифор, иноят билан Павлусни қамоқда зиёрат қилди. Дарҳақиқат, Павлус «у мени излаб топди ... ва топди» (1:17) деб гувоҳлик берди, уни энди билишни истамаганларга қарама-қарши. Шундай қилиб, унинг биринчи ҳимоясида «ҳамма мени тарк этди» (4:16). Бироқ, Павлуснинг муваффақиятсиз «Раббим мен билан турди ва мени мустаҳкамлади» (4:17). Шундай қилиб, у қочиб қутула олмаса ҳам, Масиҳ уни «ҳар қандай ёмон ишдан» (4:18) сақлашига ишонган эди.
Кўпчилик томонидан ташлаб кетилган бўлса-да, Павлус Луқо унинг билан эканлигини тасдиқлади (4:11). Эҳтимол, севимли табиб Павлуснинг даволаб бўлмас «танасидаги тикан» (2 Коринфликларга 12:7) учун енгиллик бераётган эди. Шунга қарамай, у ўз муаммолари билан банд эмас эди, балки «Трофим ... Милетда касал қолдирилган» (4:20) ҳақида изоҳ берди. Лекин эски дўстларнинг ташлаб кетишига қарамай, Тимўтийга Маркни ўзи билан олиб келиш буюрилганида (4:11) ёқимли ижобий эслатма бор. Павлус ўз биродарлари билан ярашмасдан ўлишни истамайди. Бу ишора билан Павлус Барнабаснинг уйини севадиган жиянининг хизматини барқарорлаштиришда ажойиб муваффақиятга эришганини тан олди.
Инжилнинг ҳимояси
Биринчи аср кексайиб борган сари, черковлар ҳаворийларга қарши туришга журъат этган кўплаб сохта ўқитувчилардан азият чекди. Бу аср ўртасидаги душманлар черковларни назорат қилиш учун уларга очиқчасига қарши чиққан эди. Уларнинг муваффақияти нажотнинг ҳақиқий Инжилини ваъз қилишни ифлослантириш билан таҳдид солаётган эди. Дарҳақиқат, Павлус бу сохта ўқитувчиларни Мусога қарши чиққан Миср сеҳргарларига ўхшатади (3:8). У Тимўтийни ҳақиқатнинг доимий душмани бўлган мисгар Искандардан ҳам огоҳлантирди (4:14). Бу исён Юҳаннога қарши давом этди, чунки Диотреф кейинчалик «бизга қарши ёмон сўзлар билан гапираётган» (3 Юҳанно 10) ҳолда топилди.
Бундан қўрқиб, Павлус Тимўтийни «Исо Масиҳ ... менинг Инжилимга кўра ўликлардан тирилганини эслашга» (2:8) ундайди. Инжил ҳар қандай ҳолатда ҳам ваъз қилиниши керак, чунки Худо ҳамманинг нажот топишини истайди – шунинг учун Масиҳ дунёга келди. Павлус бу ҳақиқатни эътиборсиз қолдирмади ва уни «занжирларимда ... бутун саройда ва бошқа барча жойларда» (Филиппиликларга 1:13) эълон қилаётган эди. У Римдаги ўз шаҳодатининг самарадорлигидан хурсанд бўлди. Кўпчилик тасдиқлаши мумкинки, қамоқхоналар Инжил уруғини экиш учун самарали жойлардир. Ва Рим кўплаб халқлардан иборат бўлгани учун, Павлус «барча халқлар» Инжилни эшитганини айтди (4:17). Нафақат шу, ўлим аниқ кўринса ҳам, кечиктириш бўлган эди ва у шерларга ташланмаган эди. Павлус занжирбанд бўлиши мумкин эди, «лекин Худонинг Каломи боғланмаган» (2:9).
Фойдасиз баҳсларнинг чалғитиши
Сохта ўқитувчиларнинг бидъатларидан ташқари, Павлус биродарлар ўртасида фақат низо келтириб чиқарадиган фойдасиз саволларнинг хавфларидан огоҳлантиради. Яҳудийлар насаблар ҳақида гапиришарди, ва бутпарастлар таърифлар устида тортишишарди. Пилатнинг ўзи «Ҳақиқат нима?» (Юҳанно 18:38) деган фалсафий саволни қўйиб, риторик чалғитишни қўллаган эди. Бироқ, ҳақиқатни бузишга қасд қилган атайлаб қаршилар ҳам бўларди. Ҳаворий Тимўтийга уларга мулойимлик билан ва Худо уларга тавба беришига умид билан жавоб беришни буюради.
Бугунги кунда ҳам бу долзарбдир, чунки биз Раббимизнинг номидан ёлғон ўргатадиганлар билан муомала қиламиз. Дарҳақиқат, Павлус буларнинг баъзиларини қайтариш мумкинлигига ишонишга ундайди. Шундай қилиб, уларни юзма-юз қоралаш истагига қарамай, биз «Раббимизнинг хизматчиси жанжаллашмаслиги, балки мулойим, ўргатишга қодир, сабрли бўлиши керак» (2:24) деган топшириққа амал қилсак яхшироқ бўларди. Худонинг инояти билан, баъзи бир бечора алданган жон Шайтоннинг тузоғидан озод бўлиши мумкин.
Муқаддас Ёзувлар имон қоидаси сифатида
Павлус Тимўтийни мақтаб, унинг имондаги ўғли болалигидан Муқаддас Ёзувларни ўрганганини қайд этди. Бу ишора Эски Аҳдга тегишли бўлса-да, тўлиқ етарлилик тамойили ўзгармасдир. Нажот учун зарур бўлган барча нарса Муқаддас Китобда мавжуд. Масалан, дўзахдаги бой одамга, агар унинг беш биродари «Мусо ва пайғамбарларга» қулоқ солса, улар «азоб»нинг ўша даҳшатли жойига бормасликлари айтилган эди (Луқо 16:28-29). Шунингдек, Павлус Муқаддас Ёзувлар Худонинг одамини «мукаммал, барча яхши ишлар учун тўлиқ жиҳозланган» (3:17) қилишини айтди. Инсонларнинг анъаналарини қўшадиганлар ўзларидан сўрашлари керак: «Янги Аҳд Эски Аҳддан пастми? Ёки «Ким буюк, Мусоми ёки Масиҳми?» Нажот ҳалокатданми ёки гуноҳнинг кучиданми, Худонинг Каломига ва Каломнинг Худосига ёпишиб олайлик! Тез гап, чиройли сўзлар ва хаёлий ғояларни унутайлик! «Агар улар бу Каломга кўра гапирмасалар ... уларда нур йўқ» (Ишаё 8:20).
Павлус шунингдек, Худонинг Каломи илоҳий илҳомланганлигини ва шу сабабли ҳеч қандай енгилтак ёки бемаъни нарсани ўз ичига олмаслигини тасдиқлайди. У барча авлодларда бутунлай фойдали ва долзарбдир. Ҳаворийларнинг таълимоти ёмон ва зинокор авлоднинг ўткинчи истакларига мослашиш ёки янгиланишга муҳтож эмас. Павлус кўпчилик «соғлом таълимотга тоқат қилмайдиган» (4:3) вақт яқин эканлигини биларди. Аксинча, улар сохта ўқитувчиларнинг бидъатларига қулоқ солардилар. Шунинг учун у Тимўтийни вақтлар ёки шароитлар қандай бўлишидан қатъи назар, соғлом таълимотга содиқ бўлишга чақиради.
Тебранмас пойдевор
Павлус ўзгарувчан даврлардан афсусланар экан, имон ва амалиётнинг илоҳий асосланган пойдеворидан хурсанд бўлди. Шундай қилиб, 2-бобда у Масиҳни севадиганлар Унга содиқ хизмат қилишлари мумкин бўлган ўзгармас ва ўзгармас тамойиллар ҳақида ёзди. Худо Ўзникиларни билади, ва улар Уни билиб, энг ёмон ифлосланишда ҳам ўзларини пок сақлашлари мумкин. Муртад Исроилда содиқ Илёс ва «Баалга тиз чўкмаган» (Римликларга 11:4) 7000 киши бор эди. Шунингдек, бузуқ Бобилда Дониёр каби одам «шарафли идиш, муқаддас қилинган ва Устознинг фойдаланиши учун яроқли» (2:21) бўлиб қолди. Шоҳ Худонинг уйидаги идишларни ўз худосининг уйига қўйган бўлса-да, бу идишлар (содиқ эркаклар ва аёллар) сургун охирида бус-бутун қайтдилар.
Бу ҳақиқат шуни ҳам англатадики, уйғониш даврида вайрон бўлган корпоратив шаҳодатни тиклаш мумкин. Худонинг уйи вайрона бўлган бўлса-да, Бобилдан қолганлар уни қайта қуришга ва руҳонийлик ва қурбонликларни тиклашга чақирилган эди. Шундай қилиб, бугунги кунда муртадлик вайронасидан қутқарилганлар бор. Бу шуни англатадики, бугунги кундаги Масиҳий шаҳодати милоднинг биринчи асридагидан камроқ ҳақиқий эмас. Лекин таълимотни ягона мезон деб ҳисобламаслигимиз учун, «Масиҳнинг номини айтган ҳар бир киши ёмонликдан узоқлашсин» (2:19) деган сўзга қулоқ солайлик.
Павлус ҳатто қамоқда ҳам ўзини бу тамойилнинг намунаси сифатида кўрсатишга журъат этди. У ўз хизматига бўлган садоқатини кўриб чиқди, бунда у ҳеч қачон ўз Раббидан уялмасди. Дарҳақиқат, ҳаворий сифатида Павлус ўзини Масиҳ томонидан Римга юборилган деб ҳисобларди, маҳбус сифатида олиб келинган деб эмас. Шундай қилиб, бошқа ҳамма нарса муваффақиятсизликка учраса ҳам, Тимўтий ўзига ишониб топширилган таълимот ва ҳаёт тарзига «маҳкам ёпишиши» керак (1:13-14).
Вақтинчалик таъқиб ва абадий мукофот
Павлус таъқиблар билан ҳам шуғулланди. У уни изламади, лекин у уни жойдан жойга таъқиб қилди (2 Коринфликларга 11:23-27). Тимўтий Павлус «мен чеккан таъқиблар» (3:11) ҳақида ёзганида нимани назарда тутганини биларди. Шунга қарамай, Павлус унга азоб чекиш Масиҳ билан шоҳликда ҳукмронлик қилишнинг асоси эканлигини эслатди. Худди шундай, агар биз Унинг исмини одамлар олдида инкор қилмасак, У бизникини Ўз Отаси олдида осмонда тан олади (2:11-12).
Кўпчилигимиз тоқатли жамиятда яшасак ҳам, таъқиблардан ҳимояланганмиз деб ўйламаслигимиз керак. Чунки Павлус шуни ҳам айтган эдики, «Масиҳ Исода тақводор ҳаёт кечиришни истаганларнинг ҳаммаси таъқибга учрайди» (3:12). Қийинчиликда оловда ёнишдан бошқа нарсалар ҳам бор. Бироқ, азоб чекиш тақводорликдан воз кечишга олиб келмаслиги керак, чунки Павлус шуни ҳам гувоҳлик берган эдики, «уларнинг ҳаммасидан Раббим мени қутқарди» (3:11). Биз ўзимизни масхара, танқид ва камситиш нишонида топамиз. Ва сатирикчилар пок бўлишга уринганларни масхара қилишдан чарчамайдилар. Уларнинг ҳазиллари нафақат оғритиш, балки ёшлик шаҳватларидан қочганларни йўқ қилиш учун мўлжалланган.
Ўз хизматини бажариб бўлгач, Павлус ўз мукофотига ишонган эди. Ўз ўлимини олдиндан кўриб, у ўзининг ҳақли мукофотини хурсандчилик билан кутган эди. Цезарь уни масхара қилди, лекин Шоҳлар Шоҳи Павлусни Ўз мукофотлари кунида адолат тожи билан безайди (4:8). Нероннинг гулчамбари сўлиб кетди ва императорнинг ўзи ёш ҳолида ўз қўли билан ўлди, лекин Павлус ўз Рабби билан шон-шарафда. Рим империяси археологик вайронага айланган бўлса-да, Масиҳнинг шоҳлиги чексиздир ва авлиёлар «абадий ва абадий ҳукмронлик қиладилар» (Ваҳий 22:5).
