*Таълими арзишҳои Китоби Муқаддас ба кӯдакон* Оё шумо волидайни «Масалҳо» ҳастед?
Ҷаҳон ҳамеша ба фарзандони мо арзишҳоро меомӯзонад. Мутаассифона, онҳо арзишҳои Китоби Муқаддас нестанд, балки арзишҳое мебошанд, ки аз фалсафаи имрӯзаи мо – релятивизми ахлоқӣ ва этикӣ ба вуҷуд омадаанд. Ин низоми арзишҳо мегӯяд, ки ҳеҷ гуна меъёрҳои универсалии объективӣ барои зиндагӣ кардан ё доварӣ кардани рафтор вуҷуд надоранд: «Он чизеро кунед, ки дуруст ё беҳтарин ба мақсадҳои шумо хизмат мекунад». Ин як низоми аз ҷиҳати ахлоқӣ муфлисшуда аст. Чӣ тавр волидони масеҳӣ метавонанд бо релятивизм мубориза баранд ва арзишҳои Китоби Муқаддасро, ки аз замон ва фарҳанг болотаранд, таълим диҳанд?
Дар Такрори Шариат, Мусо ба волидони ибрӣ дастур медиҳад: «Ин аҳком, ки ман имрӯз ба шумо медиҳам, бар дилҳои шумо бошад. Онҳоро ба фарзандони худ таълим диҳед. Дар бораи онҳо ҳангоми нишастан дар хона ва ҳангоми роҳ рафтан, ҳангоми хобидан ва ҳангоми бархостан сӯҳбат кунед» (Такрори Шариат 6:6). Агар дар замони Мусо барои таълим додани арзишҳои илоҳӣ ба кӯдакон ин қадар таваҷҷӯҳ лозим мебуд, имрӯз, бо ҳама таъсироти манфии ВАО-и оммавӣ, ин чӣ қадар зарур аст.
Кӯмак аз Масалҳо Нависандаи Масалҳо гуфт: «Гӯш кун, писарам, ба таълими падарат ва таълими модаратро тарк накун» (Масалҳо 1:8). Кӯдакон бояд гӯш кунанд, аммо волидон чӣ гуна таълим медиҳанд ва таълими онҳо то чӣ андоза самаранок аст? Масалҳо 1-8-ро хонед ва қайд кунед, ки ин таълим чӣ гуна тасвир шудааст. Оё шумо волидайни Масалҳо ҳастед?
Таълими хуб қасдан, мақсаднок ва ба нақша гирифта шудааст. Муаллимони хуб медонанд, ки кадом мафҳумро таълим додан мехоҳанд ва таълимро ба синну сол, қобилият ва ниёзҳои кӯдак мутобиқ мекунанд. Ин гуна таълим барои роҳнамоии кӯдакон муҳим аст. Аммо аввал биёед арзишҳоро муайян кунем. Арзиш принсипест, ки мо онро ба қадри кофӣ қадр мекунем, то пайваста амалӣ кунем. Он сохтори роҳнаморо дар ҳаёт таъмин мекунад.
Баъзе мисолҳои арзишҳое, ки дар Масалҳо таълим дода шудаанд, инҳоянд: худтанзимкунӣ, дуруст рафтор кардан, одилона ва беғараз будан (1:3); вафодорӣ (3:3); ғамхорӣ нисбат ба ҳамсояи худ (3:28); ростқавлӣ бо ҳамсояи худ (3:29); вафодорӣ ба ҳамсари худ (5:20); эҳтиром ба таълимоти волидон (6:20); ростгӯӣ (10:9); таваҷҷӯҳ ба ба даст овардани дониш (10:14); боэътимодӣ бар зидди ғайбат (11:13); меҳрубонӣ бар зидди бераҳмӣ (11:16); эҳтиёткорӣ дар суханронии мо (13:3).
Юсуф, намуна Дар Ҳастӣ 39, Юсуф намунаи ҷавонест, ки арзишҳои илоҳиро омӯхта ва онҳоро аз они худ кардааст. Ӯ барои худ меъёри рафторро дохилӣ карда буд ва он рафтори ӯро – ҳатто дур аз хона – идора мекард.
Ба вокуниши ӯ ҳангоми дучор шудан бо васваса диққат диҳед. Бо ин қадар суханон, ӯ гуфт: «Хоҷаи ман ба ман бовар дорад. Чӣ тавр ман чунин кори бад карда метавонам? Ин гуноҳи бузург бар зидди Худо хоҳад буд» (Ҳастӣ 39:8-10). Ӯ бовариро мефаҳмид. Ӯ ба боварӣ вафодор буд. Ӯ ростқавлӣ дошт. Ӯ издивоҷро эҳтиром мекард. Муҳаббати ӯ ба Худо аз ҳар гуна васвасаи ҷолиб қавитар буд.
Мо инчунин қайд мекунем, ки дар боби 39 чор маротиба гуфта шудааст, ки «Худованд бо Юсуф буд» (Ҳастӣ 39:2,3, 21,23). Ӯ бо Худо муносибат дошт, ки дар замони душворӣ барои ӯ манбаъ буд. Муносибати наздик бо Худованд барои фарзандони мо низ муҳим аст.
12 роҳи таълим додани арзишҳо Пешниҳодҳои зерин барои кӯмак ба шумо дар таълим додани арзишҳои Китоби Муқаддас ба фарзандони худ дода шудаанд. Ҳар яки онҳо бояд ба камолоти фарзандони шумо мутобиқ карда шаванд.
*1. Қоидаҳоро муқаррар кардан:* Қоидаҳо заруранд, аммо кофӣ нестанд. Аз ҳад зиёд кардани қоидаҳо кӯдакони итоаткор, «ҳангоми тамошо кардан»-ро ба вуҷуд меорад, аммо на кӯдакони «Юсуф»-ро, ки истиқлолияти масъулиятнокро меомӯзанд. Кӯдакон бояд донанд, ки хатҳои сафед дар майдони футбол дар куҷоянд – ва чӣ «берун аз ҳудуд» аст. Аммо майдони дохили хатҳо бояд ба қадри кофӣ калон бошад, то онҳо малакаи худро дар интихоб кардан – ва омӯхтани оқибатҳо – истифода баранд.
*2. Намунаи ахлоқӣ нишон додан:* Оё намунаи шумо муайянкунанда аст ё зараровар? Дар ҳаёти кӯдак ҳеҷ чиз аз қудрати ахлоқии намунаи шумо таъсирбахштар нест. Барои он ки кӯдакон арзишҳои Китоби Муқаддасро ҷиддӣ қабул кунанд, онҳо бояд дар ҳузури калонсолоне бошанд, ки ин арзишҳоро пайваста зиндагӣ мекунанд.
Як модар ба аҳамияти ҷалб кардани кӯдакони хурдсол ба корҳои нек барои ҳамсоягон ишора кард. Масалан, шавҳари ӯ ба ҳамсояи пиронсол дар корҳои ҳавлӣ кӯмак мекунад. Писари хурди онҳо бо бели хурди худ кӯмак мекунад. Ин ба ӯ кӯмак мекунад, ки ғамхорӣ нисбат ба дигаронро низ як қисми рафтори худ гардонад.
*3. Хондани ҳикояҳо дар бораи фазилат:* Онҳоро ба фарзандони худ хонед ва бо онҳо муҳокима кунед. Ҳикояҳо ба онҳо лангарҳои ахлоқӣ медиҳанд, дар муқоиса бо онҳое, ки дар ВАО тасвир шудаанд. Ба онҳо кӯмак кунед, ки арзишҳоро дар ҳикоя муайян кунанд, бо пурсиш: Кӣ интихоби хуб кард? Оқибатҳои интихоби бад чӣ буданд? Кӣ роҳи беҳтаринро интихоб кард? Кӣ аз коре, ки карда шуд, осеб дид ё кӯмак гирифт? Агар шумо дар ин ҳикоя мебудед, чӣ кор мекардед?
Ҳикояҳо аз Китоби Муқаддас, ба монанди ҳикояи Юсуф, як манбаи бузурганд. Инчунин китобҳое мавҷуданд, ки махсус барои кӯмак навишта шудаанд, ба монанди Китоби оилавии арзишҳои масеҳӣ аз ҷониби Стюарт ва Ҷилл Бриско. Шумо инчунин метавонед бахшҳоро аз китобҳое ба монанди Хроникаҳои Нарния, Силсилаи Ганги Стрик Крик ё силсилаи Дэнни Орлис хонед. Онҳо пур аз саёҳат ва арзишҳои қавӣ мебошанд. Саволҳои худро ба синну соли фарзандони худ мутобиқ кунед. Онҳоро таълим диҳед, ки ба ҳаёти атрофи худ нигоҳ кунанд, дар бораи арзишҳо ва оқибатҳои рафтор фикр кунанд.
*4. Гӯш кардани ҳикояҳо аз мактаб:* Инҳо метавонанд мизи шомро як синфхонаи муассир гардонанд. Саволҳо диҳед, ба монанди: Имрӯз дар мактаб чӣ шуд? Вай дар он ҳолат чӣ кор карда метавонист? Ӯ кадом арзишро нишон дод? Оё ин ҷасорат талаб мекард? Оё ӯ ростқавл буд? Оё вай меҳрубон буд? Шумо чӣ кор мекардед? Чунин саволҳо ба кӯдакон кӯмак мекунанд, ки арзишҳоро баррасӣ кунанд.
*5. Равандро таҳия кардан:* Як модар ба ман гуфт, ки чӣ тавр ӯ мушкилоти дурӯғгӯиро ҳал кард. «Аввал, ман ба фарзандам мегӯям: 'Ман медонам, ки шумо рост нагуфтед. Мо имрӯз дертар дар ин бора сӯҳбат хоҳем кард.' Дуюм, ман вақти оромро пайдо мекунам, вақте ки зарурати исрор ба дурӯғ кам мешавад – шояд вақти хоб. Сеюм, ман мушкилотро тасвир мекунам: 'Шумо чизҳоеро мегуфтед, ки дуруст нестанд. Ин дурӯғгӯӣ аст.' Чорум, ман асоси ахлоқиро баён мекунам: 'Китоби Муқаддас мегӯяд, ки дурӯғ гуфтан нодуруст аст. Мо мехоҳем бо дигарон ҳамон тавре муносибат кунем, ки мехоҳем бо мо муносибат кунанд. Агар ман ба шумо дурӯғ мегуфтам, шумо хафа мешудед.' Панҷум, ман оқибатҳоро пешниҳод мекунам: 'Агар шумо дурӯғ гуфтанро идома диҳед, шумо ба дигарон зарар мерасонед – аммо асосан ба худатон зарар мерасонед. Гуноҳ моро аз Худо ҷудо мекунад ва моро нохуш месозад. Вақте ки мо рост мегӯем, мо сулҳи Худоро ҳис мекунем.' Шашум, ман тағиротро талаб мекунам: 'Оё шумо омодаед, ки дурӯғ гуфтанро бас кунед?' Ниҳоят, мо дуо мекунем ва ман бо гуфтан оғоз мекунам: 'Худо ба ман борҳо кӯмак кардааст. Биёед аз Ӯ хоҳиш кунем, ки ба шумо дар бас кардани дурӯғ кӯмак кунад.'»
*6. Хондани Масалҳо:* Дар солҳои мактаби миёна, китоби Масалҳо метавонад як манбаи хеле муассири таълим бошад. Ин гурӯҳи синну солӣ ба фикр кардан дар бораи рушди хислат оғоз мекунад. Ҳар рӯз чанд оятро хонед ва дар бораи онҳо сӯҳбат кунед. Ба ёд кардани масалҳое, ки арзишҳоро месозанд, ташвиқ кунед.
*7. Санҷидани Китоби Муқаддас:* Аксаран, наврасон аллакай дуруст ва нодурустро медонанд. Онҳо аз мушкилоти ахлоқӣ ва парадоксҳои ҳаёт огоҳанд, аммо бояд донанд, ки чӣ тавр арзишҳои Китоби Муқаддас метавонанд онҳоро ҳал кунанд. Масалан, агар дӯсте дуздӣ карда бошад, чӣ тавр навраси шумо метавонад ба ӯ вафодорӣ нигоҳ дорад ва ҳамзамон бо қонун ростқавлӣ нигоҳ дорад? Муҳокимаи чунин мушкилот аз нуқтаи назари Китоби Муқаддас ба рушди арзишҳо кӯмак мекунад.
Дар ин синну сол муҳим аст, ки бидуни мавъиза муҳокима кунед. Ба онҳо кӯмак кунед, ки фикри онҳо (ё мантиқӣ) дар ниҳоят ба куҷо мебарад. Ба онҳо кӯмак кунед, ки одати дидани он чизеро, ки Китоби Муқаддас дар бораи масъалаҳои муайян мегӯяд, ташаккул диҳанд.
*8. Ихтиёрӣ барои хидмат:* Бештар аз ҳар гуна фаъолияти дигар, ихтиёрӣ ба рушди ғамхории шахсӣ ва ҳисси масъулият барои дигарон кӯмак мекунад. Дар ҳоле ки барои ҷавонон доштани кор барои ба даст овардани пул хуб аст, хидмати ихтиёрӣ ба онҳо кӯмак мекунад, ки одамон аз чизҳо муҳимтаранд.
Масалан, онҳо метавонанд ба пиронсолон дар корҳои хонагӣ кӯмак кунанд. Онҳо метавонанд дар хонаи пиронсолон ихтиёрӣ кор кунанд, ё ба донишҷӯёни хурдсол дарс диҳанд, ё ба кӯдаки ниёзманд бародари калон ё хоҳари калон бошанд. Кори ихтиёрӣ ба кӯдакон кӯмак мекунад, ки қаноатмандии саҳмгузор буданро ба ҷои танҳо қарзгир будан, рушди ҳисси ҳамдардӣ, масъулият ва беғаразӣ эҳсос кунанд. Он инчунин ба онҳо кӯмак мекунад, ки муносибатҳои пурмазмунро берун аз гурӯҳи ҳамсолони худ инкишоф диҳанд.
*9. Таълими фарқкунӣ: Дар китоби худ *Муайян кардани роҳи оилаи шумо, Эрик Бюрер пешниҳодҳоро барои волидони кӯдакони мактаби давлатӣ пешниҳод мекунад. Агар арзиши ғайрибиблиявӣ дар синф пешниҳод карда шавад, арзиши Китоби Муқаддасро дар хона таълим диҳед. Ба кӯдакон кӯмак кунед, ки мактаб метавонад лаборатория барои омӯхтани он бошад, ки ҷаҳон бо ҳаёт чӣ гуна муносибат мекунад. Мо набояд аз он гурезем. Мо метавонем ба фарзандони худ кӯмак кунем, ки паёмҳоеро, ки ба онҳо мерасанд, арзёбӣ кунанд, на танҳо исфанҷеро, ки ҳама чизро ҷаббида мегиранд.
Масалан, вақте ки этикаи вазъият таълим дода мешавад, дар бораи мутлақҳои Худо дар хона сӯҳбат кунед. Вақте ки тарбияи ҷинсӣ таълим дода мешавад, назари Китоби Муқаддасро дар бораи муҳаббат ва издивоҷ таълим диҳед. Агар исқоти ҳамл таълим дода шавад, арзишеро, ки Худо ба ҳаёти инсон медиҳад, таълим диҳед.
Шумо наметавонед фарзандони худро абадӣ муҳофизат кунед. Дар дарозмуддат, муҳофизати аз ҳад зиёд метавонад аз он чизе, ки онҳо дар мактаб дучор меоянд, зараровартар бошад. Истиқлолияти масъулиятнок ҳадафи ҳар як волидайн барои фарзанди худ аст. Аммо истиқлолияти солимро бояд омӯхт. Одати арзёбии он чизе, ки таълим дода мешавад, ва на танҳо исфанҷ будан, як дарси хеле арзишманди ҳаёт аст.
*10. Муаллим шудан:* Таълим додани мактаби якшанбе, ё Мактаби Библиявии Таътил, ё машварат дар лагер ба наврасон кӯмак мекунад, ки арзишҳои Китоби Муқаддасро дохилӣ кунанд. Онҳо муаллим мешаванд ва ин дурнамои нав ба мустаҳкам кардани арзишҳо кӯмак мекунад.
*11. Нақл кардани ҳикояҳои мероси худ:* Вақте ки мо дар бораи волидон ва бобову бибии худ – муборизаҳои онҳо, чӣ гуна онҳоро паси сар карданд ва онҳо дар замони худ чӣ гуна буданд – сӯҳбат мекунем, мо ба фарзандони худ обрӯи оилавиро медиҳем, ки ба он мувофиқат кунанд – номе, ки набояд беобрӯ шавад. Ин ба арзишҳои мо аҳамият мебахшад.
*12. Маҳдуд кардани вурудот:* Дар бораи он чизе, ки шумо ва фарзандони шумо дар телевизор тамошо мекунед, хеле интихобӣ бошед. Дар ҳоле ки Интернет як манбаи хуби иттилоот дар бораи бисёр чизҳо, ба монанди таҳқиқоти офариниш аст, он инчунин ба як воситаи маккоронаи бадӣ табдил ёфтааст. Компютерро дар ҷое гузоред, ки шумо метавонед экрани фарзанди худро бубинед.
Қудрати волидон Инҳо танҳо чанд пешниҳод барои кӯмак ба шумо дар рушди арзишҳои Китоби Муқаддас дар фарзандони мо мебошанд. Мисли волидон дар Масалҳо, чизи муҳим ин аст, ки дар бораи арзишҳои Китоби Муқаддас фикр кардан, нақша гирифтан ва таълим додан ба фарзандони мо оғоз кунем.
Ҳеҷ гоҳ қудрати намунаи волидайнро нодида нагиред. Вақте ки мо ба фарзандони худ нигоҳ мекунем, мо ба оина нигоҳ мекунем! Ҳеҷ чиз моро бештар аз фарзандони мо ба зону намеорад. Барои арзишҳое, ки ҳар як кӯдак бояд кор кунад, дуо кунед.
Муносибати дили волидайн хеле муҳим аст. Масалҳо 1:7 мегӯяд, ки тарси Худованд асоси ҳикмат аст. Вақт ҷудо кунед, то тавассути Каломи Ӯ бо Худо ҳамоҳанг бошед. Ин волидайнии шуморо самаранок хоҳад кард.
ДАР БОРАИ МУАЛЛИФ: Пол Ҳадли, писари калонии муассиси G&T, директори мактаби давлатӣ мебошад, ки дар калисои маҳаллии худ, дар лагерҳои Китоби Муқаддас ва конфронсҳои ҷавонон ба Худованд хидмат кардааст. Ӯ ва ҳамсараш дар Чикаго, Иллинойс зиндагӣ мекунанд. Онҳо ду фарзанд ва се набера доранд.
