Ман дар Амрико ба мактаб мерафтам, вақте ки ба донишҷӯён ҳанӯз иҷозат дода мешуд, ки Китоби Муқаддасро дар синф кушоянд. Он рӯзҳо мо ҳатто Китоби Рутро дар адабиёти англисӣ меомӯхтем. Он як ҳикояи кӯтоҳи барҷаста, бо тавсифи хуби қаҳрамонҳо, эҳсосоти фаровон ва анҷоми олӣ ҳисобида мешуд – ҳама хушбахтона зиндагӣ мекарданд. Чанд сол пас, вақте ки ман ҳамчун масеҳӣ ба омӯзиши Китоби Муқаддас шурӯъ кардам, фаҳмидам, ки Китоби Рут на танҳо як ҳикояи хуб аст. Ҳамчун як қисми Каломи илҳомбахши Худо, он файзи Худоро нишон медиҳад, ки ба ниёзмандон мерасад. Ин дар бораи як зани ҷавони мӯобӣ бо номи Рут аст. Вай дар давраи куфр, ҷанг, қаҳтӣ ва фақр зиндагӣ мекард. Аммо ҳаёти ӯ бо умеде, ки танҳо Худо дода метавонад, дурахшид.
Ба Китоби Рут ҳадди аққал чор роҳ нигоҳ кардан мумкин аст. Аз ҷиҳати таърихӣ, он бо оилае оғоз меёбад, ки дар Байт-Лаҳм дар давраи доварон дар Исроил (тақрибан 1200 пеш аз милод) зиндагӣ мекарданд. Вақте ки қаҳтӣ омад, онҳо тасмим гирифтанд, ки ба кишвари Мӯоб кӯчанд. Дар он ҷо, фоҷиа боз ҳам рух дод. Падар ва ду писараш мурданд ва се бевазанро гузоштанд – занаш Ноомӣ ва ду келинаш, Рут ва Орфа. Аксари китоб ба бозгашти Ноомӣ ва Рут ба Байт-Лаҳм ва гардиши ғайричашмдошти рӯйдодҳое, ки онҳоро дар он ҷо интизор буданд, тамаркуз мекунад.
Аз ҷиҳати рамзӣ, Китоби Рут нишон медиҳад, ки чӣ гуна муҳаббат байни Масеҳ ва халқи Ӯ инкишоф меёбад, ки дар натиҷа барои ҷалоли Худо самаранокӣ ба вуҷуд меояд.
Аз ҷиҳати доктринӣ, он хислати Худоро дар муносибатҳои файзбахши Ӯ бо одамон, ҳатто онҳое, ки мисли Рут зери лаънат таваллуд шудаанд, ошкор мекунад.
Аз ҷиҳати амалӣ, он нишон медиҳад, ки чӣ гуна як шахси дилгарм метавонад вазъияти вазнинро тағйир диҳад. Ин аст, ки ин ҳикояро ин қадар муосир месозад. Худо ҳанӯз ҳам «Рутҳоро» меҷӯяд, ки метавонанд ба оилаҳои тӯфонзада офтоб оранд.
Боби 1: ФАЙЗИ ХУДО
Файзи Худо сарфи назар аз нокомии инсонӣ ва ноумедӣ пирӯз мешавад. Дар боби якум ёфтани нокомии инсонӣ душвор нест. Қаҳтӣ ба замин омада буд, зеро халқи Исроил аз Худованд дур шуда буданд (Такрори Шариат 28:24). Мутаассифона, Элимелех (номи ӯ маънои «Худои ман Подшоҳ аст»)-ро дар вақти бӯҳрон ба ҷои Худованд ба кишвари душмани Мӯоб рӯ овард. Чӣ талафоте! Кӯшиши фирор аз интизоми Худо бар Исроил, ӯ ба доми Шайтон афтод. Марги падар ва писарон нокомии инсонро боз ҳам нишон медиҳад – одамон дар натиҷаи гуноҳ мемиранд (Румиён 6:23). Аммо Худо нокомии онҳоро барои некӣ кор кард, зеро дар Мӯоб Рут ба ҳикоя дохил шуд.
Ноумедии инсонӣ намунаи беҳтаре аз Рут ёфта наметавонист. Аввалан, вай аз Мӯоб буд ва аз ин рӯ, мувофиқи шариат (Такрори Шариат 23:3-4) то даҳ насл аз ҷамъомади Худованд маҳрум буд. Дуюм, вай бевазан, нодор ва бе захира буд. Сеюм, ягона робитаи ӯ бо Исроил, Ноомӣ, ба ӯ шаҳодати равшане ба Худои Исроил надод. Ҳарчанд Ноомӣ бо бозгашт ба ватанаш ба самти дуруст ҳаракат карданро оғоз кард, вай келинҳояшро ташвиқ накард, ки бо ӯ бираванд. Ғайр аз ин, вай рӯҳияи талх дошт ва Худоро барои мушкилоти худ айбдор мекард.
Худо аз пирӯзӣ бар бечорагии инсонӣ шод мешавад ва дар мавриди Рут низ чунин кард. Вай аз исрори Ноомӣ, ки ба халқи худ ва худоёнаш баргардад, рӯ нагардонд. Хоҳаршӯяш, Орфа, баргашт, аммо Рут бо Ноомӣ ба Исроил рафт. Суханони зебои қатъии ӯ, ки ба Ноомӣ гуфта шудаанд, инчунин вокуниши ӯро ба файзи Худо ифода мекунанд:
«Маро маҷбур накун, ки туро тарк кунам, ё аз паи ту рафтан бозгардам; зеро ҳар куҷое ки ту равӣ, ман хоҳам рафт... халқи ту халқи ман хоҳад буд, ва Худои ту, Худои ман» (Рут 1:16). Бо ин чанд калима, Рут роҳеро барои пайравӣ, ҷоеро барои зиндагӣ, халқеро барои ҳамроҳ шудан ва Шахсеро барои эътимод интихоб кард – Худои Исроил. Ҳамроҳи Ноомӣ, вай дар Байт-Лаҳм дар оғози дарав ҷав омад.
Боби 2: РУТ БО БӮЪОЗ ВОМЕХӮРАД
Яке аз аввалин одамоне, ки Рут дар Байт-Лаҳм вохӯрд, Бӯъоз буд. Бисёр чизҳо дар бораи ӯ моро ба Худованди мо, Исои Масеҳ, хотиррасон мекунанд. Аввалан, ӯ хеши (наздики) Элимелех буд. Ин муҳим аст: барои он ки Худо файзи Худро ба мо нишон диҳад, Писари Худо бояд бо инсон шудан «хеши» мо мешуд (Ибриён 2:14-15). Дуюм, Бӯъоз «марди сарватманд» номида мешавад. Дар бораи файзи Худованди мо гуфта шудааст, ки «гарчанде ки Ӯ сарватманд буд, аммо барои шумо камбағал шуд, то ки шумо ба воситаи камбағалии Ӯ сарватманд шавед» (2 Қӯринтиён 8:9). Сеюм, Бӯъоз аз Байт-Лаҳм буд. Худованди мо дар ҳамон деҳа таваллуд шудааст (Луқо 2:4-6). Чорум, Бӯъоз суханони файзбахш гуфт, ки ба мо оғози хидмати Худованди моро дар Носира хотиррасон мекунад, вақте ки ҳама «аз суханони файзбахше, ки аз даҳони Ӯ мебаромад, ҳайрон шуданд» (Луқо 4:22). Панҷум, Бӯъоз ба Рут, як бегонаи камбағал, ғамхорӣ нишон дод. Ҳар чор Инҷил бо ғамхории Худованди мо ба камбағалон садо медиҳанд. Ӯ омад, то «ба камбағалон Инҷилро мавъиза кунад» (Луқо 4:18).
Муносибати инкишофёбандаи байни Бӯъоз ва Рут муносибати байни Масеҳ ва халқи Ӯро тасвир мекунад. Ӯ ӯро даъват кард, ки дар киштзорҳои ӯ ғаллачинӣ кунад ва ба ӯ ҳимояро кафолат дод. Вақте ки вақти хӯрокхӯрӣ омад, ӯ ӯро дар сари дастархонаш истиқбол кард. Ӯ ҳатто ба таври ноаён ба ӯ ғамхорӣ мекард ва ба даравгарони худ дастур медод, ки «барои ӯ қасдан аз бандҳо каме ғалла афтонанд» (2:16). Ин ба мо қабули моро дар Масеҳ (Эфсӯсиён 1:6), муоширатеро, ки Ӯ моро ба он даъват кардааст (Эфсӯсиён 2:19-22), ва ваъдаи Ӯро дар бораи қонеъ кардани ҳар як ниёзи мо (Филиппиён 4:19) хотиррасон мекунад.
Тааҷҷубовар нест, ки Рут ба Бӯъоз ҷалб шуд. Ҳикоя мегӯяд, ки «вай тасодуфан ба қисми киштзори Бӯъоз омад» (2:3), аммо шубҳае намегузорад, ки Худо ӯро ба он ҷо равона кардааст. Аҳамият диҳед, ки вай дар хона бекор нишаста, аз камбағалии худ шикоят намекард ва интизори кӯмак набуд. Вай медонист, ки камбағал аст, аз ин рӯ кӯшиш кард, ки «равад ва ғаллачинӣ кунад» – кори осон ё мӯҳтарам набуд. Сипас, вақте ки Бӯъоз ба ӯ таваҷҷӯҳ карданро оғоз кард, вай ҳам аз илтифоти ӯ ва ҳам аз беарзишии худ дар ҳайрат монд.
Китоби Рут таълим медиҳад, ки ҳаёти масеҳӣ ҳам ғайрифаъол ва ҳам фаъол аст. Он ғайрифаъол аст, зеро мо эътироф мекунем, ки қудрати илоҳии Худо ба мо ҳама чизеро, ки ба ҳаёт ва худотарсӣ тааллуқ дорад, додааст (2 Петрус 1:3). Аз ин рӯ, мо ба Ӯ эътимод дорем, сабру тоқатмандона роҳнамоии Ӯро интизорем ва эътироф мекунем, ки мо комилан вобастаем (Масалҳо 3:5-6). Аммо, он инчунин фаъол аст, зеро мо бояд бо қуввати Худованд пеш равем, бо кӯшиш ба ҳаёти худ он чизҳоеро илова кунем, ки моро дар дониши Худованд ва Наҷотдиҳандаи мо самаранок мегардонанд (2 Петрус 1:5-8).
Рут дар зери болҳои Худои Исроил паноҳ ёфт ва Бӯъоз инро эътироф кард ва мувофиқи он бо ӯ муносибат кард (2:12). Шаҳодати дурахшони ӯ саъю кӯшиш (2:2-3,17), мубодила бо модаршӯяш (2:18-19), омӯхтани бештар дар бораи Бӯъоз (2:20) ва итоат кардан бе дудилагӣ (2:21-23)-ро дар бар мегирифт.
Боби 3: НАЗДИКИИ АМИҚТАР
Худо барои Бӯъоз ва Рут издивоҷро дар назар дошт. Вақте ки ҳикоя ба ин самт ҳаракат мекунад, мо ба фаҳмидани он гуна наздикие, ки Худованд барои халқи худ дар назар дорад, шурӯъ мекунем. Ӯ на танҳо ғаллачинҳоро дар киштзорҳои худ, балки арӯсеро мехоҳад, ки муҳаббати Худро ба ӯ ато кунад (Эфсӯсиён 5:25-27). Ӯ мехоҳад ноамниҳои моро аз байн барад, то ки мо оромии худро дар Ӯ пайдо кунем (Матто 11:28-30). Ӯ мехоҳад дилҳои моро на танҳо ба таъминоти Ӯ, балки ба Худаш равона кунад (Филиппиён 3:8). Дар ҳақиқат, Худованд барои мо бештар аз он чизе, ки мо ҳангоми бори аввал ба Ӯ эътимод кардан фаҳмидем, дар назар дорад. Ӯ мехоҳад, ки мо аз муносибати амиқ ва наздик бо Ӯ лаззат барем.
Аммо, наздикӣ арзон ба даст намеояд. Рут аз Ноомӣ фаҳмид, ки Бӯъоз «хеши наздики» онҳост – касе, ки ҳуқуқи харидани амволи Элимелехро дошт ва инчунин масъулияти издивоҷ кардан ва фарзанд ба дунё оварданро ба номи хеши фавтидааш дошт. Аз ин рӯ, бо дастури Ноомӣ вай ба хирмани Бӯъоз рафт, то худро ҳамчун касе муаррифӣ кунад, ки дар ҳарду ҷиҳат ба наҷоти ӯ ниёз дорад. Аммо Рут ба Бӯъоз бепарвоёна ё тасодуфӣ наздик нашуд. Вай худро шуст ва равған молид ва либосҳои беҳтарини худро пӯшид. Ба ҳамин монанд, мо бояд ба Худованди худ «бо дили рост ва бо итминони комили имон» наздик шавем (Ибриён 10:22). Роҳҳои мо бояд бо риояи Каломи Ӯ пок карда шаванд (Забур 119:9-11). Ҳамчун онҳое, ки Рӯҳи Муқаддас дар онҳо сокин аст, мо бояд бӯи хуши равғани Ӯро паҳн кунем (1 Қӯринтиён 16:19-20).
Вақте ки Рут ба хирман омад, вай дар пойҳои Бӯъоз хобид. Асрҳо пас, зани содиқе бо номи Марям дар пойҳои Худованд Исо нишаст, то суханони Ӯро бишнавад (Луқо 10:39). Ин ҷои мо низ ҳаст – дар пойҳои Худованд, то суханони Ӯро бишнавем, чунон ки Рут суханони тасаллӣ ва ташвиқи Бӯъозро шунид. Аммо Бӯъоз ба Рут чизе гуфт, ки ташвиқкунанда набуд: монеаи эҳтимолӣ ба издивоҷи онҳо дар шакли хеше буд, ки ҳатто аз худи ӯ ба ӯ наздиктар буд. Дар ҳамин ҳол, Бӯъоз барои ҳифзи шарафи Рут ва шарафи худаш амал кард. Ӯ инчунин ба ӯ миқдори зиёди хӯрок дод.
Боби 4: ИЗДИВОҶ
Рӯзи дигар, Бӯъоз ба дарвозае рафт, ки дар он ҷо корҳои ҷамъиятӣ анҷом дода мешуданд. Ӯ мехост адолати худро дар наҷот додани Рут ба таври оммавӣ нишон диҳад, чунон ки Худо адолати Худро дар наҷот додани мо нишон дод (Румиён 3:21-22). Ман пешниҳод мекунам, ки «хеши наздиктар», ки дар роҳи издивоҷи Бӯъоз ва Рут қарор дошт, Қонунро ифода мекунад. Чаро? Зеро қонун аввал омад ва ба назар мерасид, ки роҳи мантиқии наздик шудани инсон ба Худост. Аҳамият диҳед, ки хеши наздиктар аз издивоҷ бо Рут сарпечӣ кард, зеро ин мероси худашро вайрон мекард. Чӣ қадар ба Қонун монанд аст! Он танҳо метавонад хислати хоси худро бо маҳкум кардани гунаҳкорони гунаҳкор нигоҳ дорад, на бо наҷот додани онҳо. Чунон ки Румиён 7:12 мегӯяд, «Қонун муқаддас аст, ва амр муқаддас ва одилона ва нек аст». Аммо ҳама одамон гунаҳкоранд ва аз ин рӯ Қонун онҳоро «дар назди Худо гунаҳкор» эълон мекунад (Румиён 3:19). Қонун на метавонист ба инсони афтода дил ё раҳм нишон диҳад.
Барои Бӯъоз наҷот додани Рут боқӣ монд, чунон ки барои Худованди мо Исои Масеҳ наҷот додани мо боқӣ монд. Бӯъоз мувофиқи расму оини муқарраркардаи Қонун амал кард ва сипас эълон кард: «Рут, мӯобия... ман ҳамчун зани худ ба даст овардам... Шумо имрӯз шоҳидед (4:9-10). Аммо дар ин ҷо мо бояд байни Бӯъоз ва Масеҳ фарқият гузорем. Наҷоти Бӯъоз бехун буд, ки танҳо сарф кардани пулро талаб мекард. Наҷоте, ки Худованди мо харидааст, ҳаёти Ӯро талаб кард. Мо «на бо чизҳои фасодшаванда мисли нуқра ё тилло... балки бо хуни гаронбаҳои Масеҳ, чун баррае беайб ва бедоғ» наҷот ёфтаем (1 Петрус 1:18-19).
Ҳамчун наҷотёфта ва ба Бӯъоз издивоҷ карда, Рут барои ҷалоли Худо насл ба дунё овард. Дар асл, писараш Обед бобои шоҳ Довуд ва дар ниҳоят худи Худованд буд, мувофиқи насли инсонии Ӯ. Ба ҳамин монанд, онҳое, ки бо хуни гаронбаҳои Масеҳ наҷот ёфтаанд ва бо Ӯ муносибати наздик доранд, метавонанд барои ҷалоли Ӯ ҳаёти самаранок дошта бошанд. Чунон ки Румиён 7:4 мегӯяд: «Аз ин рӯ, эй бародарон, шумо низ ба воситаи ҷисми Масеҳ барои Қонун мурдаед, то ки ба дигаре издивоҷ кунед, яъне ба Ӯ, ки аз мурдагон эҳё шуд, то ки мо барои Худо мева оварем». Чӣ фарқияте! Мо, ки замоне нодор ва бегонагони лаънатӣ будем, акнун метавонем барои Худо мева оварем. Ин аст, ки ҳаёти масеҳӣ дар бораи он аст.
