Таваллуди Ӯ хоксорона буд, дар зери сояи салиби дур ва вохӯрӣ бо марг, ки интизориҳо ва сарнавишти мероси аҷдодии Ӯро иҷро кард ва ваъдаҳои Худоро, ки Ӯ рӯзе пурра иҷро хоҳад кард, тасдиқ намуд.
Шояд дар ҳеҷ вақти дигар мо фикрҳои худро ба оила ин қадар зиёд равона намекунем, ба мисли ин мавсими Мавлуди Исо. Вақте ки кӯдаки навзод рӯҳи нави ҳавас ва ваъдаро ба ҷашнҳо мебахшад, ин барои мо боз ҳам азизтар мешавад. Аксар вақт, вақте ки мо имкониятҳои ояндаи он кӯдакро мушоҳида мекунем, мо ба ҳамон андоза ба аҳамияти насабномае, ки ӯ аз он омадааст, ҷалб мешавем ва аз худ мепурсем: «Саҳми ӯ дар мероси мо дар нури таърихи мо чӣ хоҳад буд?» Чунин фикрҳоро низ шогирд Матто дошт, вақте ки ӯ ба навиштани достони ҳаёти Исо шурӯъ кард.
Насабномаи Исо
«Китоби насли Исои Масеҳ, писари Довуд, писари Иброҳим. Иброҳим Исҳоқро ба дунё овард; ва Исҳоқ Яъқубро ба дунё овард; ва Яъқуб Яҳудоро ва бародарони ӯро ба дунё овард; ва Яҳудо Форез ва Зараҳро аз Томор ба дунё овард; ва Форез Ҳезронро ба дунё овард; ва Ҳезрон Ромро ба дунё овард; ва Ром Аминадобро ба дунё овард; ва Аминадоб Наҳшонро ба дунё овард; ва Наҳшон Салмонро ба дунё овард; ва Салмон Боазро аз Роҳоб ба дунё овард; ва Боаз Убед аз Рут ба дунё овард; ва Убед Ессеро ба дунё овард; ва Ессе Довуди шоҳро ба дунё овард; ва Довуди шоҳ Сулаймонро аз зани Уриё ба дунё овард; ва Сулаймон Реҳобоамро ба дунё овард; ва Реҳобоам Абиёро ба дунё овард; ва Абиё Осоро ба дунё овард; ва Осо Еҳӯшафотро ба дунё овард; ва Еҳӯшафот Еҳӯромро ба дунё овард; ва Еҳӯром Узиёро ба дунё овард; ва Узиё Ётомро ба дунё овард; ва Ётом Оҳозро ба дунё овард; ва Оҳоз Ҳизқиёро ба дунё овард; ва Ҳизқиё Манассеро ба дунё овард; ва Манассе Омонро ба дунё овард; ва Омон Ёшиёро ба дунё овард; ва Ёшиё Еҳӯниё ва бародарони ӯро, тақрибан дар вақти ба Бобил бурда шуданашон, ба дунё овард: ва пас аз ба Бобил оварда шуданашон, Еҳӯниё Салотиелро ба дунё овард; ва Салотиел Зеруббобелро ба дунё овард; ва Зеруббобел Абиуд ба дунё овард; ва Абиуд Элиакимро ба дунё овард; ва Элиаким Озорро ба дунё овард; ва Озор Содоқро ба дунё овард; ва Содоқ Ахимро ба дунё овард; ва Ахим Элиуд ба дунё овард; ва Элиуд Элеозорро ба дунё овард; ва Элеозор Маттонро ба дунё овард; ва Маттон Яъқубро ба дунё овард; ва Яъқуб Юсуф, шавҳари Марямро ба дунё овард, ки аз ӯ Исо, ки Масеҳ номида мешавад, таваллуд шуд... Ҳоло таваллуди Исои Масеҳ чунин буд: Вақте ки модари Ӯ Марям ба Юсуф фотиҳа шуда буд, пеш аз он ки онҳо якҷоя шаванд, ӯ аз Рӯҳи Муқаддас ҳомила ёфт шуд». Матто 1:1-18 KJV
Васвасаи сабукфикрона аз рӯйхатҳои дарози «ба дунё оварданд» ва «ба дунё оварда шуданд» дар Навиштаҳо гузаштан, ё ҳатто онҳоро комилан аз назар гузарондан, дар онҳо бештар аз чизҳои ночиз назар ба чизҳои пурмазмун пайдо кардан вуҷуд дорад. Ва дар ҳоле ки онҳо шояд тасаввуроти моро ба мисли моҳии калон дар достони Юнус ё бо шиддати шерҳо дар достони Дониёл ба ҳаяҷон наоранд, аммо онҳо аз ҷониби Худо илҳом гирифта шудаанд. Аз ин рӯ, мо бояд аз худ ин саволро бипурсем: «Худо дар ин оятҳо ба мо чӣ гуфтан мехоҳад?» Дар тамоми Навиштаҳо маъно ва мақсад вуҷуд дорад, зеро «тамоми Навиштаҳо аз ҷониби Худо илҳом гирифта шудаанд ва муфиданд» (2 Тимотиюс 3:16 NIV).
Пешгӯии Масеҳ
Замон тақрибан 5 пеш аз милод буд ва он пур аз интизори Масеҳе буд, ки Худо ваъда дода буд, зеро 69 ҳафтаи ҷадвали Дониёл қариб ба охир расида буд:
Бидон ва бифаҳм: Аз фармони барқарор кардан ва аз нав сохтани Ерусалим то омадани Масеҳи Тадҳиншуда, ҳоким, ҳафт «ҳафта» ва шасту ду «ҳафта» хоҳад буд (Дониёл 9:25).
Ҳафт ҳафта плюс 62 ҳафта 69 ҳафтаи солҳоро (ҳар кадом 360 рӯз) ташкил медиҳад, ки аз фармони Артаксеркс 483 солро ташкил медиҳад. Сол 445 пеш аз милод буд.
Дар моҳи Нисон дар соли 20-уми шоҳ Артаксеркс... шоҳ ба ман гуфт: «Чӣ мехоҳӣ?»... Ман ба шоҳ ҷавоб додам: «Агар шоҳро писанд ояд, бигзор маро ба шаҳри Яҳудо, ки падаронам дар он ҷо дафн шудаанд, фиристад, то онро аз нав созам». ... Ва азбаски дасти файзбахши Худои ман бар ман буд, шоҳ хоҳишҳои маро иҷро кард (Наҳемё 2:1,4,8).
Интизор мерафт, ки Масеҳ ҳар лаҳза барои наҷот додани халқи худ аз зулми ишғол ва ҳукмронии Рум, бар асоси пешгӯии Дониёл ва ҳуҷҷатҳои Наҳемё, биёяд. Матто дар бораи мероси ғанӣ, ки насабномаи Исо аз он реша дошт, мулоҳиза ронд ва дар он пешгӯӣ ва сарнавишти Исоро дид, ки он чизе набуд, ки мардум интизор буданд.
Насабнома ба таври муфассал
Инҷили Матто Аҳди Ҷадидро бо чор калимаи юнонӣ оғоз мекунад, ки ба маънои аслӣ «китоби пайдоиши Исои Масеҳ» мебошанд. Инҳо ҳамон калимаҳое мебошанд, ки дар ҳисоботи офариниш дар Ҳастӣ 2:4 истифода шудаанд, ки Ӯро бо таърихи яҳудӣ, ки дар китоби аввали Мусо, бузургтарин пайғамбари онҳо, сабт шудааст, мепайвандад. Ин пайванди таърихии яҳудӣ бо ишораи фаврии Матто ба Исо ҳамчун «писари Довуд, писари Иброҳим» тақвият дода мешавад, ки ба мо достонҳои бузургеро, ки бо ин бузургони Аҳди Қадим алоқаманданд, хотиррасон мекунад. Довуд бузургтарин ва маҳбубтарин шоҳи онҳо буд. Исо «Шоҳи Яҳудиён» таваллуд шуд (Матто 2:2), ки сарнавишти тоҷи хорро дошт. Иброҳим патриархи миллати онҳо шуд, ки ваъдаҳои он миллат аз ҷониби Худо ба худи ӯ дода шуда буд, ва ӯ марде буд, ки имонаш ба Худо аз эҳтиёташ барои қурбонӣ кардани Исҳоқ, ягона вориси ӯ, қавитар буд. Умеди иҷрои ин ваъдаҳо имрӯз дар бозгашти дуюми Исо қарор дорад, ва Ӯ қурбонии комил дар ҷои Исҳоқ (ва мо) ҳамчун Барраи Худо дар Ҷолҷота шуд. Матто ба зикри Яъқуб, писари Исҳоқ, ки Худо номи ӯро ба Исроил иваз кард, идома медиҳад. Ӯ номгузори миллат аст, ва ӯ онҳоро ба Миср бурд, ки аз он ҷо Мусо рӯзе онҳоро бо қудрати Худо ва барои ҷалоли Худо берун меовард. Исо рӯзе моро аз табиатҳои гунаҳкори мо берун меорад ва ба салтанати худ дар соли Юбилей мебарад, то ҷалоли Ӯро мубодила кунем. Ва ҳамаи ин дар ду ояти аввали матни Матто ба хотир оварда мешавад!
Ваъдаҳои пешгӯӣ
Рӯйхати қаҳрамонони Аҳди Қадим дар 16 ояти баъдии Матто 1 бо ёдбудҳои достонҳои онҳо хушбӯй аст – ҳамаи онҳо бо ин кӯдак алоқаманданд, ки дар либосҳои кӯдакона, ҳоло дар охуре дар Байт-Лаҳм хобидааст. Вақте ки мо дар ин роҳи хотираи яҳудӣ қадам мезанем, мо ба эҳсоси вазни мероси ин кӯдак шурӯъ мекунем ва ишорае ба аҳамияти Ӯ ҳамчун «Масеҳ» (Матто 16:16) мегирем, ки маънои «Тадҳиншуда»-ро дорад. Дар андешаи онҳо, ваъдаҳое, ки Худо ба Иброҳим ва миллати Исроил дода буд, қариб буд, ки амалӣ шаванд. Аввалан, онҳо миллати бузург мешуданд:
Ман туро ба миллати бузург табдил медиҳам ва туро баракат медиҳам (Ҳастӣ 12:2).
Дуюм, онҳо заминро то абад соҳиб мешуданд:
Тамоми сарзамини Канъонро, ки ҳоло дар он ҷо бегона ҳастед, ба ту ва насли ту пас аз ту ҳамчун моликияти абадӣ медиҳам (Ҳастӣ 17:8).
Сеюм, онҳо бо Худо ҳамчун халқи Ӯ муносибати махсус доштанд:
Ман аҳди Худро ҳамчун аҳди абадӣ байни Ман ва ту ва насли ту пас аз ту барои наслҳои оянда барқарор хоҳам кард, то Худои ту ва Худои насли ту пас аз ту бошам (Ҳастӣ 17:7).
Ин ки ин ваъдаҳо аз ҷониби Масеҳ пеш аз салиб кашида шуданаш иҷро нашуданд, набояд сабаби ноумедӣ бошад, балки сабаби умед ба бозгашти Ӯ бошад.
Гумон накунед, ки ман барои бекор кардани шариат ё пайғамбарон омадаам: ман барои бекор кардани онҳо наомадаам, балки барои иҷро кардани онҳо омадаам (Матто 5:17).
Печутоб дар охир
Ин рӯйхати дарози аҷдодони Исо бо як печутоби аҷиб ба охир мерасад: «Яъқуб Юсуф, шавҳари Марямро ба дунё овард, ки аз ӯ Исо таваллуд шуд» (Матто 1:16). Чаро на одати маъмулӣ ва интизорӣ, «... ва Яъқуб Юсуфро ба дунё овард, ки Исоро ба дунё овард»? Ин яке аз он тафсилоти хурд аст, ки ба дақиқии аҷиби Каломи бехатои Худо ишора мекунад. Матто моро дар ин ҷо барои як ваҳйи нав дар таваллуди Масеҳ омода мекунад, ки ӯ дар ояти 18 пурратар шарҳ медиҳад – ки Юсуф дар ҳақиқат падари табиии Исо нест, балки танҳо падари фарзандхондаи Ӯст:
Модари Ӯ Марям ба Юсуф фотиҳа шуда буд, аммо пеш аз он ки онҳо якҷоя шаванд, ӯ аз Рӯҳи Муқаддас ҳомила ёфт шуд (Матто 1:18 NIV).
Матто моро рост ба чашм бо ҳақиқат мезанад, ки ин Исо, дар асл, вориси Довуд аст, ки аз бокира таваллуд шудааст – воқеан инсон, аммо инчунин «Иммануил», ки маънои «Худо бо мо»-ро дорад.
Ҳоло бишнавед, эй хонадони Довуд! ... Аз ин рӯ, Худованд Худаш ба шумо нишонае хоҳад дод: Бокира ҳомиладор шуда, писаре ба дунё меорад ва ӯро Иммануил хоҳад номид (Ишаъё 7:13-14).
Ишаъё баъдтар эълон мекунад,
Ӯ бар тахти Довуд ва бар салтанати Ӯ ҳукмронӣ хоҳад кард, онро аз он вақт то абад бо адолат ва ростӣ барқарор ва нигоҳ медорад (Ишаъё 9:7).
Исо «Шоха» аз «решаи» Ессе (Матто 1:6) аст, ки «мева хоҳад дод» (Ишаъё 11:1). Ин мавсими шодӣ, умед ва ҷашн аст, зеро Ирмиё дар бораи Ӯ ваъда медиҳад,
«Рӯзҳо меоянд», — эълон мекунад Худованд, — «ки ман барои Довуд Шохаи одилеро бармехезонам, Шоҳе, ки бо ҳикмат ҳукмронӣ хоҳад кард ва дар сарзамин адолат ва ростӣ хоҳад кард. Дар рӯзҳои Ӯ Яҳудо наҷот хоҳад ёфт ва Исроил дар амният зиндагӣ хоҳад кард. Ин аст номе, ки Ӯро хоҳанд номид: Худованд Адолати Мо» (Ирмиё 23:5-6).
Ин навзод, ки насабномаи яҳудии ӯ аз ҷониби Матто беайб эълон шудааст, на танҳо барои он пешбинӣ шудааст, ки воситае бошад, ки тавассути он ваъдаҳои Худо рӯзе иҷро шаванд, балки худи ҳамон касест, ки Навиштаҳо пешгӯӣ кардаанд ва Худо ба зудӣ ӯро ҳамчун «Шоҳ» ва «Худованд» тадҳин хоҳад кард. Ҳатто дар номи Ӯ таърихи ғанӣ, маънои амиқ ва аҳамияти бузург вуҷуд дорад.
Ӯ писаре ба дунё меорад, ва ту Ӯро ИСО ном хоҳӣ гузошт, зеро Ӯ халқи Худро аз гуноҳҳояшон наҷот хоҳад дод (Матто 1:21).
Номи Исо
Иесус (Исо) юнонӣ барои ибронии Еҳӯшуа аст, ки ба Ёшуа (Еҳушаъ) кӯтоҳ карда шуд ва баъдтар ба Ешуа (Исо) табдил ёфт. Ҳам Ёшуа ва ҳам Ешуа номҳои маъмули асри як буданд, ва шабоҳат ва пайдоиши умумии онҳо ишораест ба кашфи мақсади дигар дар омадани Исо – барои овардани халқи Ӯ ба Малакути ваъдашудаи Худо, ба мисли он ки Еҳушаъ халқи Худоро ба Сарзамини ваъдашудаи онҳо овард – сарзамине, ки «бо шир ва асал» ҷорӣ буд (Ададҳо 13:27).
Вақте ки мо номҳои Ёшуа (Еҳушаъ) ва Ешуа (Исо)-ро минбаъд тақсим мекунем, мо ду калимаи алоҳидаро мебинем, ки барои ошкор кардани мақсади ниҳоии Матто дар омадани Исо муттаҳид шудаанд. Еҳӯ, Ё ва Е ҳама шаклҳои ихтисоршудаи ЯҲВҲ, номи Худо мебошанд, ки он қадар муқаддас аст, ки ҳеҷ яҳудии парҳезгор онро ҳеҷ гоҳ баланд намегуфт. Ибронии Шуа ё юнонии Сус маънои «фарёди кӯмак»-ро дорад, ки калимаи ба феъли ибронии Яша, ки маънои «наҷот додан»-ро дорад, монанд аст. Ин як алоқаи калимаест, ки Матто онро аз даст надодааст, зеро ӯ ошкор мекунад, ки чаро Исо чунин ном дорад:
Ту Ӯро Исо ном хоҳӣ гузошт, зеро Ӯ халқи Худро аз гуноҳҳояшон наҷот хоҳад дод (Матто 1:21).
Таваққуф ва мулоҳиза
Вақте ки мо дар ин мавсими серкори ид таваққуф мекунем, то дар бораи «маънои аслии Мавлуди Исо» мулоҳиза ронем, шояд мо бояд Матто 1:1-21-ро аз нав хонем. Бигзор Навиштаҳо ба мо аҳамияти насабномаеро, ки Ӯ аз он омадааст, хотиррасон кунанд ва моро аз пешгӯиҳое, ки таваллуди Ӯро пешгӯӣ кардаанд, огоҳ созанд. Бигзор бузургии ин ваҳйҳо моро дар ҳайрат, муҳаббат, шукргузорӣ ва ибодати «Он ки Шоҳи Яҳудиён таваллуд шудааст» ба зону оранд.
Ҳар дафъае, ки мо дарахти Мавлуди Исоро мебинем, суруди Мавлуди Исоро мешунавем ё тӯҳфаеро мепечонем, мо метавонем ба кӯдак дар охуре нигоҳ кунем ва «Барраи Худоро, ки гуноҳи ҷаҳонро мебардорад» (Юҳанно 1:29) бубинем. Танҳо он вақт мо метавонем шодӣ кунем, ки новобаста аз шароити ҳаёти мо дар рӯи замин – ва танҳо ба шарофати Исои Масеҳ – ин ба ҳар ҳол Мавлуди Исои пур аз умед ва шодмон аст, ва Ӯ ганҷинаи азизтарини мост.
