Аҳамияти кӯҳҳо дар хидмати Исо дар Инҷили Матто

Кӯҳҳо дар хидмати Худованд дар Инҷили Матто

Кӯҳҳо дар Навиштаҳо мавзӯи васеъ ва ҷолибро ифода мекунанд, хоҳ дар Аҳди Қадим ва хоҳ дар Аҳди Ҷадид. Мо ният дорем, ки дар ин мақола ба Инҷили Матто тамаркуз кунем, ки дар он якчанд кӯҳҳое, ки ба хидмати заминии Масеҳ алоқаманданд, зикр шудаанд. Дар Навиштаҳо, кӯҳ одатан қудрат ва ҳокимиятро ифода мекунад, чунон ки дар пешгӯии Ишаъё омадааст:

«Ва дар айёми охир чунин хоҳад шуд, ки кӯҳи хонаи Худованд бар сари кӯҳҳо барқарор хоҳад шуд, ва аз теппаҳо баланд хоҳад шуд, ва ҳамаи халқҳо ба он равона хоҳанд шуд» (Ишаъё 2:2).

Ҳамин тариқ, кӯҳи хеле баланд бо маъбади ҳазорсола (Ҳизқиёл 40:2) ва ҳукмронӣ (Ваҳй 21:10) алоқаманд аст.

Ҳокимият ва қудрати шоҳона Подшоҳро мувофиқи дили Худо тавсиф мекунад. Ҳарчанд халқи Худованд Ӯро рад карданд, Матто Ӯро ҳамчун Подшоҳи бузург барои роҳбарӣ кардани Исроил барои ҷалоли Худо ва ҳамчун Муаллими бузург, ки халқи Худоро дар роҳҳои Ӯ таълим медиҳад, муаррифӣ мекунад. Калимаи «кӯҳ» (юнонӣ: óros) дар Инҷили Матто 16 маротиба омадааст.1 Рақами 16 (2х8) дар бораи шаҳодати Худо сухан меронад, чунон ки дар рақами 2 дида мешавад, дар бораи тартиботи нави Ӯ, ки бо рақами 8 ифода ёфтааст.

Биёед ба кӯҳҳои гуногуне, ки Матто дар робита бо Худованд Исо тасвир кардааст, мухтасар назар андозем.

1. Кӯҳи васваса.

Ин кӯҳ дар Инҷили Матто 4:8 омадааст. Ҳамон пеш аз оғози хидмати оммавии Ӯ, Иблис Худованд Исоро 40 рӯз васваса кард (Луқо 4:1-2). Ин васвасаҳо озмоишҳое буданд, ки Худо иҷозат дод, то камолоти Масеҳро дар назардошти хидмати оммавии Ӯ ва салтанати ояндаи Ӯ нишон диҳад. Худованд ин озмоишҳоро гузашт, ҳамеша ба Каломи бехатои Худо такя мекард, ки Ӯ онро иқтибос овард ва ба он бовар кард. Дар ин замина Масеҳ ба кӯҳи хеле баланд бурда шуд, ки аз он ҷо Шайтон ба Ӯ ҳамаи салтанатҳои ҷаҳонро бо ҷалоли онҳо нишон дод ва онҳоро ба Исо пешниҳод кард, ба шарте ки Ӯ, Исо, ӯро ибодат кунад (Матто 4:8-10). Албатта, Исо аз ин кор даст кашид. Се васвасаи сабтшуда ба бадан, ҷон ва рӯҳи Ӯ алоқаманд буданд. Онҳо 40 рӯзу шаби озмоишҳои даҳшатнокеро, ки Худованд аз сар гузаронд, аммо бидуни ҳеҷ гуна нокомӣ, ҷамъбаст мекунанд. Ӯро ҳамду сано гӯед!

2. Кӯҳи таълим.

Дар ин ҷо, Худованд Исо он чизеро, ки «Мавъизаи болои кӯҳ» номида мешавад (Матто 5–7), эълон кард. Ӯ шогирдони Худро таълим дод ва онҳоро барои вазифаҳои худ ҳамчун намояндагони Ӯ муҷаҳҳаз кард, ва Ӯ таълим додани онҳоро идома дод, чунон ки дар Матто 10–11, 18–19 ва 24–25 дида мешавад. Дар нӯҳ масали кӯтоҳи баракат, ки аксар вақт «Хушбахтиҳо» номида мешаванд (5:3-11), Худованд сифатҳоеро таъкид кард, ки ҳамаи шогирдони Ӯ дар муҳити муқобил ба Ӯ ниёз доранд. Ӯ шогирдони Худро, он вақт ва ҳоло, даъват кард, ки ҳамчун намак дар замин ва нури ҷаҳон бошанд (оятҳои 13-16).

Ҳафт параграфи оянда (оятҳои 17-48) дастурҳо дар бораи тафсирҳо ва анъанаҳои маъмул мебошанд, аммо дар мухолифат бо он чизе, ки барои воқеан намояндагӣ кардани Падари мо дар осмон лозим аст. Бо бисёр дастурҳои амалӣ (Матто 6–7) Худованд ҳамаи шогирдони ҳақиқиро ташвиқ кард, ки Каломи Худоро бишнаванд ва иҷрокунандагони он бошанд – бар санги сахти итоат ба он бино кунанд, на бар регзори ақидаи инсонӣ такя кунанд.

3. Кӯҳи таъминот.

Матто сипас 14 мӯъҷизаро тасвир кард (ба ҷадвал нигаред). Исо онҳоро иҷро кард, то нишон диҳад, ки Ӯ Масеҳи ваъдашудаи Худост, зеро Ӯ бисёр пешгӯиҳоро иҷро кард, ки ҳеҷ каси дигар наметавонист, ба монанди Ишаъё 35:5-6. Бо вуҷуди ин, пешвоёни яҳудӣ Ӯро рад карданд ва ҳатто мӯъҷизаи бузурги охирини Ӯро ба Баал-Забул (Шайтон) нисбат доданд, то мардумро бар зидди Худованд Исо таъсир расонанд (Матто 12:22-32). Сарфи назар аз ин радкунӣ, дар ҳашт масал Худованд шогирдони Худро таълим дод, ки чӣ тавр пайравони ҳақиқии Ӯ бошанд (Матто 13). Дар кӯҳи таъминот (14:14-21), Подшоҳ мувофиқи дили Худо на танҳо таълим дод, балки ба ҳамаи онҳое, ки Ӯро пайравӣ мекарданд, тавассути ғизодиҳии мӯъҷизавии 5,000 мард ба ғайр аз занон ва кӯдакон ғамхорӣ кард. Ин ҳодиса дар ҳар чор Инҷил зикр шудааст.

4. Кӯҳи дуо.

Пас аз ғизодиҳии 5,000 нафар, Худованд Исо танҳо дар кӯҳи дуо буд (Матто 14:23; Юҳанно 6:15-ро ба назар гиред). Ин мавқеи ҳозираи қудрати Ӯро дар дасти рости Худо (Ибриён 1:3) нишон медиҳад, зеро Ӯ барои ҳамаи имондорон доимо шафоат мекунад (4:14-16, 7:25). Ғамхории шахсии Ӯ нисбат ба онҳо дар давраи файз, ки мо дар он зиндагӣ мекунем, хидматест, ки Ӯ пас аз рабудан барои одамоне, ки дар мусибат наҷот хоҳанд ёфт, идома хоҳад дод. Аммо, ғамхории Ӯ ҳеҷ гоҳ зарурати имони шахсӣ ва садоқатро канор намегузорад, чунон ки дар достони Петрус, ки бар об роҳ мерафт, нишон дода шудааст (Матто 14:24-33).

5. Кӯҳи шафқат.

Пас аз он ки Ӯ пешвоёни диниро танҳо гузошт, Подшоҳ қудрати Худро дар кӯҳи шафқат (15:29) нишон дод. Ӯ ҳамдардии Худро ба бисёре аз ниёзмандон дар миёни онҳое, ки Ӯро пайравӣ мекарданд ва иҳота карда буданд, нишон дод. Ҳарчанд Ӯ аз ҷониби халқи худ, ки бовар накарданд (Ишаъё 53:1), рад карда шуд, зани канъонӣ ба Ӯ бовар кард ва духтараш шифо ёфт (Матто 15:21-28). Исо хидмати Худро идома дод, дар назди баҳри Ҷалил роҳ мерафт. Сипас Ӯ ба кӯҳ баромад ва нишаст, ки мавқеи ҳокимияти Худро нишон дод. Издиҳоми бузург ба назди Ӯ омаданд, бисёре аз лангон, кӯрон, маъюбон ва гунгонро оварда, ба пойҳои Ӯ гузоштанд. Ӯ ҳамаи онҳоро шифо дод. Издиҳом ҳайрон шуданд ва Худои Исроилро ҷалол доданд (ояти 31).

Баъд, дар шафқати бузурги худ, Исо ба мардум ғамхорӣ кард, зеро медонист, ки онҳо се рӯз бе ғизо буданд. Шогирдон ҳафт нон ва чанд моҳии хурд ба Ӯ оварданд, ки ин ҳама чизе буд, ки онҳо метавонистанд таъмин кунанд. Сипас Худованд ба издиҳом фармуд, ки нишинанд, то Ӯ онҳоро ғизо диҳад. Пас аз он ки Ӯ ба Худо шукр гуфт, Ӯ издиҳоми ниёзмандро бо мӯъҷизавӣ зиёд кардани нон ва моҳӣ ғизо дод ва қаноатманд кард, ки ин тасвири баракатҳои ҳазорсолаи оянда аст (Забур 132:13-18-ро хонед). Ҳафт сабад, ки дар онҳо пораҳои боқимонда ҷамъоварӣ шуданд, пуррагии таъминот ва ғамхории Ӯро нишон медиҳанд. Онҳо инчунин захираҳоеро нишон медиҳанд, ки Худованд барои давраи файз, ки мо дар он зиндагӣ мекунем, дастрас кардааст, хеле монанд ба ҳафт соли фаровонии бузурги ғизо дар давраи ҳукмронии Юсуф бар Миср (Ҳастӣ 41). Чӣ Худои бузурге дорем мо! Аз ҷиҳати рӯҳонӣ, аз замони сууд кардани Худованди мо Исо ва омадани Рӯҳи Муқаддас, мо дар айёми файз ва фаровонии бузург зиндагӣ мекунем, зеро Худо моро бо ҳама баракатҳои рӯҳонӣ дар осмон дар Масеҳ баракат додааст (Эфсӯсиён 1:3)!

6. Кӯҳи тағйири шакл.

Ин як нуқтаи намоёни назаррас дар Инҷили Матто аст.

«Ва баъд аз шаш рӯз Исо Петрус ва Яъқуб ва Юҳаннои бародари ӯро бо худ гирифта, онҳоро ба кӯҳи баланде танҳо бурд. Ва Ӯ дар пеши онҳо тағйири шакл ёфт, ва рӯи Ӯ мисли офтоб дурахшид, ва либосҳои Ӯ мисли нур сафед шуд... Вақте ки онҳо чашмони худро боло карданд, ҳеҷ касро надиданд, ҷуз Исоро танҳо» (Матто 17:1-2,8).

Дар миёнаи ин ҳикоя мо мехонем:

«Инак, абри дурахшон онҳоро соя афканд; ва ногаҳон овозе аз абр баромад, ки мегуфт: «Ин Писари маҳбуби Ман аст, ки аз Ӯ розиям. Ӯро гӯш кунед!» (ояти 5, NKJV).

Ин ҳодисаи таъсирбахш дар бораи ҷалолест, ки Худованд Исо дар ҷаҳони оянда нишон хоҳад дод, пешнамоиши ҷалоли ояндаи Ӯ, ки ба шогирдон нишон дода шуд пеш аз он ки Ӯ ба азобҳои худ ҳамчун қурбонии олии Худо дохил шуд. Он пешнамоиши ҷалоли оммавии оянда имони онҳоро мустаҳкам кард, зеро онҳо аллакай ҷалолеро дида буданд, ки пас аз азобҳо ва марги Худованд хоҳад омад.

Ҳисоботи мувозӣ дар Инҷили Луқо (9:28) зикр мекунад, ки тағйири шакл тақрибан ҳашт рӯз «пас аз ин суханон» рух дод. Рақами ҳашт тартиботи нави чизҳоро таъкид мекунад, дар ҳоле ки «пас аз шаш рӯз», чунон ки Матто сабт кардааст, нишон медиҳад, ки рақами инсон гузаштааст.

«Кӯҳи баланд», ки дар он шогирдон «танҳо» буданд (Матто 17:1) дар ҳузури Худованд, моро ба кӯҳи хеле баланди васваса, ки дар он Худованд бо васвасакунанда танҳо буд (4:8), ёдоварӣ мекунад. Дар он ҷо ва дар ҷойҳои дигар, Инсон Масеҳ Исо ҳеҷ гоҳ ноком нашуд. Ҳоло, дар кӯҳи дигари баланд онҳо Ӯро дар ҷалоли ниҳоӣ диданд, ки садоқати Ӯ ба Худо Ӯро ба он ҷо оварда буд. Баъдтар, Петрус ба он чизе, ки дар он кӯҳи тағйири шакл рух дода буд, шаҳодат дод,

«Мо худамон ин овози аз осмон омадаро шунидем, зеро мо бо Ӯ дар кӯҳи муқаддас будем» (2 Петрус 1:18).

Калимаи «тағйири шакл» (Матто 17:2) маънои тағйироти куллиро дар намуди зоҳирӣ, «метаморфоза», тағйироти ботинӣ, ахлоқӣ (Румиён 12:2), инчунин тағйироти зоҳирӣ, ҷисмонӣ (2 Қӯринтиён 3:18) дорад.

Ҷисми эҳёшудаи Масеҳ тартиботи нави чизҳоро ифода мекунад ва нишон медиҳад, ки ба қонунҳои гуногун тобеъ аст, чунон ки мо бо Худованди эҳёшудаи худ мебинем. Ӯ метавонист аз дари баста гузашта, шогирдонро зиёрат кунад, бо онҳо хӯрок хӯрад ва сипас ногаҳон нопадид шавад (Юҳанно 20:19-20; Луқо 24:30-31,36-51). Ин тартиботи нави эҳё комилан берун аз фаҳмиши мост, зеро он тағйироти комилро дар ҳолат талаб мекунад (1 Қӯринтиён 15:50). Ин ба фарқи байни тухмӣ ва меваи пурра монанд аст, ки мо танҳо бо нигоҳ кардан ба тухмии хурд наметавонем онро дарк кунем. Аммо, ба таври аҷиб, ҳеҷ чиз наметавонад моро аз Ӯ ҷудо кунад (Румиён 8:34-39). Худоро ҳамду сано гӯед! Дар мавриди ҷисми Ӯ дар ҷалоли ҳозираи осмонӣ ба мо таълим дода мешавад, ки ҷисмҳои мо мувофиқан, зоҳиран ва ботинан тағйир хоҳанд ёфт (Филиппиён 3:20-21). Аҷиб! Дар ин миён мо метавонем «бо Ӯ» бошем ва аз муоширати Ӯ дар роҳ, дар водӣ, дар кӯҳ, дар боғ, дар назди салиб, дар назди қабр, дар ҳуҷраи болоӣ, ё дар ҳар ҷое ки Ӯро пайдо кунем, лаззат барем. Мо бояд аз Ӯ омӯзем, дар ҳузури Ӯ бошем ва ҳамчун шоҳидони Ӯ.

7. Кӯҳи пешгӯиҳо.

Кӯҳи Зайтун дар Инҷили Матто се маротиба зикр шудааст. Ин кӯҳи пешгӯиҳост (Матто 21:1-10, 24:3), ки дар он Худованд Исо аксар вақт бо шогирдони худ буд. Ӯ бо онҳо дар бораи ҷалоли ояндаи худ, ки пас аз азобҳои Ӯ хоҳад омад, сухан ронда буд. Аз кӯҳи Зайтун, Исо ду шогирди Худро фиристод, то аз соҳиби хар ва харичаи он хоҳиш кунанд, ки ҳардуро ба Худованд дастрас кунанд, ки соҳиб ин корро кард. Шогирдон онҳоро кушода, ҳарду ҳайвонро ба назди Ӯ оварданд. Ӯ бар онҳо нишаст (21:7) ва ба Ерусалим дохил шуд, ки дар ҳоле ки яке аз бисёр пешгӯиҳо дар бораи Ӯро иҷро мекард, хеле эҳтиром карда шуд:

«Ба духтари Сион бигӯ: «Инак, Подшоҳи ту ба назди ту меояд, фурӯтан, ва бар хар, бар харича, бар харичаи хар нишастааст» (ояти 5, NKJV).

Тафсилоти ҷолиб, ки дар оятҳои 1-17 омадаанд, барои ташвиқи мо навишта шудаанд, ва ман онҳоро ба омӯзиши худи шумо мегузорам.

Чанд рӯз пас аз вуруди ҷалоли Ӯ, мо Исоро дар ҳамон кӯҳ меёбем.

«Вақте ки Ӯ дар кӯҳи Зайтун нишаста буд, шогирдон ба назди Ӯ танҳо омада, гуфтанд: «Ба мо бигӯ, ки ин чизҳо кай хоҳанд шуд? Ва нишонаи омадани ту ва охири замон чӣ хоҳад буд?» (24:3).

Дар он чизе, ки аксар вақт «Мавъизаи Зайтун» номида мешавад, Худованд тафсилоти зиёдеро дар бораи ҳодисаҳои пешгӯӣ, ки ба Ӯ, халқи Ӯ, Ерусалим ва ҷаҳони оянда алоқаманданд, дод. Аммо, аввал, Исо бо шогирдони ҳозир дар боғи Ҷатсамонӣ дар он кӯҳ дар дуо ва азоб буд; дар он ҷо Ӯ дастгир карда мешуд (26:30-57).

Бисёре аз пешгӯиҳо аллакай – ба ҳарф – иҷро шудаанд, ки ин нишон медиҳад, ки пешгӯиҳое, ки ҳанӯз иҷро нашудаанд, бешубҳа иҷро хоҳанд шуд. Фаҳмидани он хеле муҳим аст, ки давраи ҳозираи файз, ки дар он Худованд аз ин саҳна ғоиб аст – аммо бо ҷалол ва шараф тоҷдор аст (Ибриён 2:9) – қисми ин пешгӯиҳо нест. Қисмҳои дигари Аҳди Ҷадид инро ба таври фаровон равшан мекунанд, ба монанди 1 Таслӯникиён 4:14-5:10 ва Ваҳй 1:19.

Як нуқтаи дигар: кӯҳи Зайтун ҷоест, ки Худованд шогирдони Худро бо азобҳои ояндаи худ шинос кард (Матто 26:30-32). Петрус ҳанӯз нафаҳмида буд (ояти 33), чунон ки Исо робитаи наздикро байни азобҳои худ ва ҷалолҳое, ки пас аз он хоҳанд омад, нишон дод (ба 2 Петрус 1:16-21 нигаред). Дар рӯзе, ки Худованд ба осмон рафт, 40 рӯз пас аз эҳёи худ, фариштагон ба шогирдон тасдиқ карданд, ки Ӯ ба ҳамон кӯҳ ба ҳамон тарзе, ки сууд карда буд, бармегардад (Аъмол 1:10-11).

8. Кӯҳи таъин.

Дар рӯзҳои пас аз эҳёи худ, Худованд Исо тартиботи нави чизҳоро дар интизори ҳукмронии ҳазорсолаи худ муаррифӣ кард.

«Ва он ёздаҳ шогирд ба Ҷалил, ба кӯҳе, ки Исо ба онҳо фармуда буд, рафтанд... Ва Исо омада, ба онҳо гуфт: «Ҳамаи ҳокимият дар осмон ва дар замин ба Ман дода шудааст. Пас, рафта, ҳамаи халқҳоро шогирд созед, онҳоро ба исми Падар ва Писар ва Рӯҳи Муқаддас таъмид диҳед, ба онҳо таълим диҳед, ки ҳамаи он чиро, ки Ман ба шумо фармудаам, риоя кунанд. Ва инак, Ман ҳамеша бо шумо ҳастам, то охири замон» (Матто 28:16,18-20).

Кӯҳи ҳаштуми Матто Худованди эҳёшударо дар назардошти ҷаҳони оянда муаррифӣ мекунад, ки бо шогирдони Ӯ, ки дар муносибати нав бо Падар, Писар ва Рӯҳи Муқаддас қарор доштанд, зич алоқаманд аст. Ин муносибат танҳо ба сабаби кори анҷомёфтаи Худованд ва эҳёи Ӯ метавонист барқарор шавад.

Инҷили Луқо бо Аъмол ва бо хидмати Павлус барои давраи ҳозираи файз, ки мо дар он зиндагӣ мекунем – халқе, ки барои Ӯ берун оварда шудааст ё ҷудо карда шудааст, зич алоқаманд аст. Матто 28 халқҳои ин заминро, бо тамоми қаламрави ҳукмронии оммавии Ӯ дар назардошт, зери ҳукмронии мубораки ояндаи Масеҳ интизор аст. Имрӯз мо аллакай аз ҳузури Ӯ дар файз лаззат мебарем, ба Ӯ бо имон ва муҳаббат итоат мекунем. Аммо дар ҷаҳони оянда ҳузури Ӯ итоати маҷбурӣ ва оммавиро дар назар дорад (Филиппиён 2:9-11).

9. Кӯҳи сууд.

Ин кӯҳ дар Инҷили Матто зикр нашудааст, зеро Худованд бо шогирдони худ то анҷоми замон (Матто 28:18-20), яъне то анҷоми ҳукмронии ҳазорсола боқӣ мемонад.2 Марқӯс 16, Луқо 24 ва Аъмол 1 ба ин кӯҳ ва сууд кардани Ӯ бо мақсади муаррифии тартиботи нави чизҳо, ки хоси давраи файз аст, ишора мекунанд. Масеҳият ҳарду дурнаморо дар назар дорад ва якеро барои дигар афзал намедонад, ё баръакс. Аммо, ба мо нури номаҳо лозим аст, то таъсири пурраи он чиро, ки нав аст, омӯзем ва дарк кунем, чунон ки махсусан дар хидмати Павлус ошкор шудааст (масалан, Эфсӯсиён 3). Ҳамаи он чизе, ки Павлус мубодила кард, бо дигар расулон комилан мувофиқ аст (1 Юҳанно 1:1-4, 4:6).

Эзоҳи хотимавӣ

Кӯҳҳо дар Навиштаҳо принсипҳои муҳими ахлоқиро ифода мекунанд ва ба мо кӯмак мекунанд, ки бузургии Худо ва ҷалоли Худованди мо Исоро бубинем. Бигзор мо бо Ӯ дар кӯҳ бошем, чунон ки Мусо буд ё дар дуо, чунон ки шогирдон буданд, ва бигзор мо аз Ӯ омӯзем!

ЭЗОҲҲО

1. Матто 4:8, 5:1,14, 8:1, 14:23, 15:29, 17:1,9,20, 18:12, 21:1,21, 24:3,16, 26:30, 28:16.
2. Аз нуқтаи назари инсонӣ, ин берун аз фаҳмиши мост, зеро дигар Навиштаҳо нишон медиҳанд, ки Худованд Исо сууд кардааст (Марқӯс 16:19). Дар Инҷили Матто, Ӯ ҳамеша бо халқи худ аст, зеро Ӯ Худо, Иммануил, «Худо бо мо» аст (1:23).

Чордаҳ мӯъҷизае, ки Исо иҷро кард
Барои нишон додани он ки Ӯ Масеҳи Худо буд

Шифо додани махавӣ
Матто 8:2-4

Шифо додани ғуломи фалаҷшудаи садбон
Матто 8:5-13

Шифо додани хушдомани Петрус, ки гирифтори табларза буд
Матто 8:14-15

Шифо додани бисёре аз беморон ва девонагон
Матто 8:16-17

Наҷот додани шогирдон дар тӯфони бузург
Матто 8:23-27

Шифо додани ду девонаи гадаринӣ
Матто 8:28-34

Шифо додани марди фалаҷшуда
Матто 9:1-8

Шифо додани зане, ки хунравӣ дошт
Матто 9:20-22

Эҳёи духтари Ёир
Матто 9:18-26

Шифо додани ду марди кӯр
Матто 9:27-31

Шифо додани марди кар, девона
Матто 9:32-34

Шифо додани бисёре аз беморон
Матто 9:35-38

Шифо додани марде, ки дасти хушк дошт
Матто 12:10-13

Шифо додани марди девона, кӯр ва кар
Матто 12:22-23

• Шифо додани марди девона, кӯр ва кар коре буд, ки ҳеҷ кас ҳеҷ гоҳ накарда буд, зеро онҳое, ки девҳоро берун мекарданд, танҳо тавассути муошират бо дев дар дохили чунин шахс ин корро карда метавонистанд, аммо ҳеҷ гоҳ бо шахси кар/гунг.