Ҳусанно ба Писари Довуд!
Худованд Исо ва шогирдонашро дар кӯҳи Зайтун, қаторкӯҳе, ки дар шарқи шаҳри Ерусалим ҷойгир аст, тасаввур кунед. Ӯ ду шогирдро фиристода буд, то аз деҳаи наздик як хари ҷавонро биёранд, ва акнун, дар иҳотаи издиҳоми бузург, Ӯ оҳиста-оҳиста бо он хари ҷавон ба сӯи шаҳр мерафт. Ногаҳон як нафар фарёд зад: «Ҳусанно!» Дигаре ҷавоб дод: «Ҳусанно!» – ва баъд дигаре, ва ба зудӣ тамоми издиҳом аз шодӣ фарёд мезаданд: «Ҳусанно ба Писари Довуд! Муборак аст Ӯ, ки ба исми Худованд меояд! Ҳусанно дар баландтарин!» (Матто 21:9 NKJV).
Чӣ манзараи аҷибе будааст! Шояд мо, ба маъное, садои акси садои издиҳомро мешунавем, ки аз корҳои аҷибе, ки дида буданд, шодӣ мекарданд (Луқо 19:37)! Аммо он рӯйдодҳо дар Ерусалим низ саволҳоро ба миён оварданд, ки дар он ҷо бисёриҳо он чиро, ки рӯй медод, мушоҳида карда, ҳайрон шуданд: «Ин кист?» (Матто 21:10).
Хондани эҳсосоти фаровони издиҳом дар он маврид (одатан «Якшанбеи Палм» номида мешавад) хеле ҳаяҷоновар аст. Аммо, шояд, мо низ ҳамин саволҳоро дорем: Ин кист? Ин чӣ маъно дорад, ки «Исо, пайғамбар аз Носира» (ояти 11) ҳамчунин Писари Довуд аст? Маълум мешавад, ки ин саволи хеле муҳим аст. Дар ҳақиқат, вақте ки мо савол медиҳем: «Ин Писари Довуд кист?» мо сабабҳои зиёдеро барои ҳамду санои Худованд пайдо хоҳем кард.
Таърих
Ибораи «писари Довуд» ҳам дар Аҳди Қадим ва ҳам дар Аҳди Ҷадид вомехӯрад. Дар Аҳди Қадим он ҳамеша ба Сулаймон ё яке аз писарони табиии дигари шоҳ Довуд ишора мекунад. Дар давраи Аҳди Ҷадид ин истилоҳ маънои хеле дигарро гирифт. Масалан, дар Марқӯс 12:35 Худованд Исо гуфт: «Чӣ тавр котибон мегӯянд, ки Масеҳ Писари Довуд аст?» Ин нишон медиҳад, ки котибон, ки дар қонуни яҳудӣ ва Навиштаҳо таҳсил карда буданд, унвони «Писари Довуд»-ро бо Масеҳ, Масеҳ баробар медонистанд. Онҳо бовар надоштанд, ки Исо Масеҳ аст, аммо фаҳмиши онҳо аз ин истилоҳ ба ҳар ҳол муҳим буд. Гузариши мувозӣ дар Матто 22 нишон медиҳад, ки фарисиён низ ин таълимро қабул карданд. Вақте ки Ӯ бо онҳо сухан мегуфт, Худованд пурсид: «‘Дар бораи Масеҳ чӣ фикр доред? Писари кӣ аст Ӯ?’ Онҳо ба Ӯ гуфтанд: ‘Писари Довуд’» (ояти 42).
Тавре ки қаблан зикр шуд, дар Аҳди Қадим ҳеҷ гуна ишорае нест, ки Масеҳро бо ин калимаҳои дақиқ «Писари Довуд» номида бошад. Аз ин рӯ, хонандаи Китоби Муқаддас метавонад пурсад: «Котибон ва фарисиён ин фикрро аз куҷо гирифтанд?» Ҷавоб ин аст: Худо ваъдаҳои хеле бойеро дод, ки насли Масеҳро бо хонадони Довуд пайваст мекарданд. Гузарише дар 2 Подшоҳон 7 нуқтаи оғози аъло барои ин эълон аст. Дар он ҷо, Худо ваъда дод, ки писари Довуд он касе хоҳад буд, ки маъбадро месозад. Ин ишора ба Сулаймон буд; аммо Худо илова кард: «Ман тахти подшоҳии ӯро то абад мустаҳкам хоҳам кард» (ояти 13), ки ин маънои онро дорад, ки Подшоҳи хеле бузургтар аз Сулаймон низ дар назар буд.
Дигар ишораҳои пайғамбарӣ ин фаҳмишро тақвият доданд. Дар Забур 132 Худо ваъдаи Худро ба Довуд тасдиқ кард: «Ман меваи бадани туро бар тахти ту мениҳам… писарони онҳо низ то абад бар тахти ту хоҳанд нишаст» (оятҳои 11-12). Чанд ояти баъдтар мехонем, ки «шохи Довуд» меафзояд ва Масеҳ, Масеҳ, «шукуфон» хоҳад шуд (оятҳои 17-18).
Дар Ишаъё 9 оянда «Худои Қудратманд» номида мешуд ва «бар тахти Довуд» менишаст (оятҳои 6-7). Худо дар Ишаъё 11 ваъда дод, ки шохае аз решаҳои Ессе, падари Довуд, мерӯяд. Сипас дар Ирмиё 23 Худо эълон кард, ки Ӯ «ба Довуд шохаи адолатро бармехезонад; Подшоҳ ҳукмронӣ мекунад ва муваффақ мешавад» (ояти 5). Худо тасдиқ кард, ки ин «шохаи адолат» боварӣ меорад, ки «Довуд ҳеҷ гоҳ аз марде, ки бар тахти хонадони Исроил нишинад, камӣ нахоҳад дошт» (33:15,17).
Инҳо ва дигар ишораҳои пайғамбарӣ нишон медиҳанд, ки Худо ҳамеша идомаи тахти Довудро дар назар дошт, на танҳо ба таври инсонӣ, балки ба маънои масеҳӣ. Подшоҳи бузурге, ки ҳанӯз меояд, Масеҳи Худо, ниҳоят дар адолат ҳукмронӣ мекунад ва муносибати миллатро бо Худо барқарор мекунад. Ғайр аз ин, он Подшоҳ аз насли Довуд хоҳад буд. Пас, фаҳмидан душвор нест, ки чаро котибон ва фарисиён унвони «Писари Довуд»-ро истилоҳи масеҳӣ медонистанд.1
Омадан
Аммо барои миллати яҳудӣ, бовар кардан ба он ки Масеҳ, Писари Довуд, рӯзе меояд, як чиз буд ва шинохтани Ӯ ҳангоми омаданаш чизи дигар! Аммо, пайравони Худованд Исо ҳақиқатро дар бораи Ӯ диданд ва бовар карданд. Ӯ дар ҳақиқат он Масеҳи ваъдашуда, Ҳокими шоҳона буд, ки аз рӯи ҳақ бар тахти Довуд менишаст.
Дар Аҳди Ҷадид истилоҳи «Писари Довуд» танҳо дар Инҷилҳо ёфт мешавад. Он 14 маротиба – комилияти дугона! – дар ишора ба Худованд Исо истифода шудааст.2k Дар хотир доред, ки дар Китоби Муқаддас рақами ҳафт аз комилият ё пуррагӣ сухан меронад. Дар ҳоле ки ҳар се Инҷили Синоптикӣ (Матто, Марқӯс ва Луқо) Ӯро «Писари Довуд» меноманд, ин дурнамои шоҳона махсусан мавзӯи Матто аст. Дар он ҷо Худованд дар ояти аввал ҳамчун «Исои Масеҳ, Писари Довуд» муаррифӣ мешавад. Мо метавонем дар хотир дорем, ки Матто замоне барои ҳукумати Рум ҳамчун ҷамъоварандаи андоз кор мекард; аммо баъд, вақте ки Худованд аз назди мизи андози ӯ гузашт ва гуфт: «Маро пайравӣ кун», Матто «ҳама чизро тарк кард, бархост ва Ӯро пайравӣ кард» (Матто 9:9; Луқо 5:27-28). Матто Устодеро шинохт, ки аз Қайсар қудрати бештар дошт. Аз ин рӯ, хеле мувофиқ аст, ки Матто он касест, ки Рӯҳи Муқаддас барои навиштани Инҷили Подшоҳ, Писари Довуд, истифода кардааст.
Матто ҳафт ҳолати гуногунро сабт мекунад, ки дар онҳо одамон баррасӣ карданд, ки оё Исо дар ҳақиқат Писари Довуд аст. Дуи аввал ба амалҳои мӯъҷизавии қудрати Ӯ алоқаманданд. Дар Матто 9 ду нобино барои раҳм ва шифо ба Ӯ муроҷиат карданд ва Ӯро «Писари Довуд» номиданд (ояти 27). Матто 12 дар бораи он нақл мекунад, ки чӣ тавр Ӯ мардеро, ки нобино, гунг ва девзада буд, шифо дод. Издиҳом пурсиданд: «Оё ин метавонад Писари Довуд бошад?» (ояти 23). Онҳо медонистанд, ки Писари Довуд, ки меояд, Масеҳ хоҳад буд ва Ӯ амалҳои қудрат ва наҷотро иҷро хоҳад кард (муқоиса кунед Ишаъё 29:18-19, 35:4-5, 61:1). Инҷили Матто нишон медиҳад, ки одамон ин далелҳои ҳузури шоҳона ва қудрати Худоро дар миёни худ дарк карданд.
Хеле муҳим аст, ки Матто 12 инчунин бобест, ки дар он пешвоёни халқ он қудратро рад карданд. Вақте ки фарисиён шуниданд, ки издиҳом чунин сухан мегӯянд, онҳо гуфтанд: «Ин мард девҳоро берун намекунад, магар ба воситаи Баал-Забул, ҳокими девҳо» (ояти 24). Ин лаҳзаи даҳшатноке дар таърихи миллат буд. Аввалан, изҳороти онҳо пур аз нафрат аст. Калимаи «мардаки» дар Нашри нави шоҳ Ҷеймс бо ҳарфҳои курсив чоп шудааст, ки нишон медиҳад, ки фарисиён ин калимаро нагуфтаанд. Онҳо танҳо Исоро «ин як» номиданд, то Ӯро паст зананд ва аз ҳар гуна фикр дар бораи қудрати Ӯ дур кунанд.
Ғайр аз ин, гарчанде ки мӯъҷизаи шифоро инкор кардан мумкин набуд, фарисиён онро ба қудрати Шайтон нисбат доданд. На танҳо даъвои онҳо комилан ғайримантиқӣ буд, чунон ки Худованд шарҳ дод (оятҳои 25-27), балки бо чунин изҳорот онҳо худро маҳкум карданд. Онҳо кори Худоро рад карданд ва бар зидди Рӯҳи Муқаддас куфр гуфтанд (оятҳои 28-32). Аз он вақт инҷониб, танҳо пайравони ҳақиқии Ӯ бародарони Ӯ ҳисобида мешуданд (оятҳои 46-50).
Истифодаи навбатии истилоҳи «Писари Довуд» дар Матто 15 аст. Дар он ҷо зани ғайрияҳудӣ ба Ӯ муроҷиат кард, зеро духтараш ба наҷот аз дев ниёз дошт. Аммо, ин унвон ба ғайрияҳудиён тааллуқ надорад. Ҳамчун Писари Довуд, Худованд Исо Подшоҳи Яҳудиён аст,3 на ғайрияҳудиён, ва аз ин рӯ, Ӯ дар аввал ба вай ҷавоб надод. Бо вуҷуди ин, вақте ки зан Ӯро танҳо ҳамчун Худованд ибодат кард, Ӯ бо раҳм ҷавоб дод, духтарро шифо дод ва имони бузурги модарро ситоиш кард (оятҳои 21-28).
Шаҳодати минбаъда
Чор ишораи дигари Матто ба Масеҳ ҳамчун Писари Довуд дар охири ҳаёти Худованд ҷамъ омадаанд. Вақте ки Ӯ ба сӯи Ерусалим мерафт, ду нобино борҳо ба Ӯ фарёд заданд: «Ба мо раҳм кун, эй Худованд, Писари Довуд!» (20:31). Ҷолиб он аст, ки ин ҳикоя сеюмин шифои нобиноён аз ҷониби Худованд дар сифати Писари Довуд аст (ба Матто 9, 12, 21:14 нигаред).
Нуқтаи дигари ҷолиб дар ин ҳолат он аст, ки дар Марқӯс ва Луқо танҳо як нобино зикр шудааст: мард Бартимей (Марқӯс 10:47; Луқо 18:39). Ин бо ҳисоботи Матто дар бораи ду нобино мухолифат надорад. Эҳтимол Бартимей барои хонандагони Марқӯс ва Луқо бештар маълум буд, аз ин рӯ онҳо ба ӯ тамаркуз карданд, гарчанде ки нобинои дуюм низ шифо ёфт. Ё, шояд Рӯҳи Муқаддас Матторо водор кард, ки ҳарду мардро дохил кунад, зеро Инҷил ба шунавандагони яҳудӣ тамаркуз дорад, зеро мувофиқи қонуни Мусо ҳамеша бояд ду ё се шоҳид бошад, на танҳо як (Такрори Шариат 19:15).4 Сабаб ҳар чӣ бошад, мо метавонем мутмаин бошем, ки Рӯҳи Худо ҳақиқатро дар ҳама ҳолатҳо сабт кардааст.
Сипас мо ба вуруди пирӯзмандонаи Худованд ба Ерусалим мерасем, ки қаблан баррасӣ шуда буд (Матто 21:9). Чӣ манзараи бузурге буд, вақте ки издиҳом ба Ӯ фарёд заданд: «Ҳусанно!» яъне, «Ҳоло моро наҷот деҳ!» Дар ҳақиқат, Ӯ барои наҷот додани онҳо дар он ҷо буд – гарчанде ки ин ба воситаи салиб хоҳад буд, на бо фарз кардани қудрати шоҳонаи Ӯ дар он вақт. Аммо, барои мардум мувофиқ буд, ки ба Ӯ чунин эътироф кунанд. Инҷили Луқо ба мо мегӯяд, ки фарисиён ҳатто ба қабули ин унвони шоҳона аз ҷониби Худованд эътироз карданд. «Шогирдони худро сарзаниш кун!» онҳо талаб карданд; аммо Ӯ ҷавоб дод, ки ҳатто «сангҳо» фарёд мезаданд, агар мардум хомӯш мемонданд (19:39-40).
Матто сипас лаҳзаи беназири нармро сабт мекунад. Чанде пас аз вуруд ба Ерусалим, Худованд маъбадро бо рондани тоҷирон ва саррофон пок кард. Дар он ҷо, нобиноён ва лангон барои шифо ёфтан аз Ӯ омаданд, ва кӯдакон Ӯро иҳота карда, фарёд заданд: «Ҳусанно ба Писари Довуд!» (21:15). Чӣ манзараи ҷолиби маъбад! Худованд бо қудрати худ ҳама чизи нопокро ронда буд, аммо Ӯ бо раҳм онҳоеро қабул кард, ки шояд заиф ва беаҳамият менамуданд. Боз пешвоёни пурқувват ва бонуфузи миллат қудрати Ӯро рад карданд, зеро коҳинон ва котибон вақте ки истилоҳи «Писари Довуд»-ро ба Исо нисбат доданд, хашмгин шуданд; аммо Ӯ тасдиқ кард, ки ин кӯдакон ҳамду санои комилро пешниҳод мекарданд (оятҳои 15-16).
Мо ба муқовимати ниҳоӣ бо пешвоёни яҳудӣ дар Матто 22 мерасем. Як ё ду рӯз пас аз рӯйдодҳои боби қаблӣ, Худованд ба маъбад баргашт ва аз фарисиён савол дод: «‘Дар бораи Масеҳ чӣ фикр доред? Писари кӣ аст Ӯ?’ Онҳо ба Ӯ гуфтанд: ‘Писари Довуд’» (ояти 42). Ҷавоби онҳо то ҷое, ки рафт, дуруст буд. Ҳарчанд онҳо бовар надоштанд, ки Исо Масеҳ аст, онҳо эътироф карданд, ки Масеҳ Писари Довуд номида мешавад. Аммо, тафсири онҳо нопурра буд, ва Худованд Исо онҳоро маҷбур кард, ки онро аз нав баррасӣ кунанд. Ӯ ишора кард, ки дар Забур 110:1, Довуд Масеҳро «Худованди ман» номидааст. Сипас Ӯ нуктаро таъкид кард: «Агар Довуд Ӯро ‘Худованд’ гӯяд, чӣ тавр Ӯ писари ӯст?» (ояти 45). Ин мувофиқи пайғамбарии Ишаъё 11 аст, ки дар он Масеҳ на танҳо шохаи Ессе, балки решаи Ессе низ буд (оятҳои 1,10). Писари Довуд ҳамчунин Худованди ҷалол ва Устод аст!
Ҷолиб аст, ки Худованд Исо то ин лаҳзаи хидмати худ интизор шуд, то ин саволро аз фарисиён пурсад. Инчунин, ин охирин маротиба буд, ки унвони Ӯ ҳамчун Писари Довуд дар давраи ҳаёти заминии Ӯ пешниҳод мешуд, ва то он вақт онҳо метавонистанд бисёр шаҳодатҳои даъвоҳои шоҳонаи Ӯро баррасӣ кунанд. Фарисиён ҳар сабабе доштанд, ки ҳақиқати Ӯро бишносанд. Аммо, онҳо даъвои ҳақиқии Ӯро ба иттиҳоми бардурӯғ алайҳи Ӯ табдил доданд, ба ҳокими Рум гуфтанд, ки Ӯ барои Қайсар таҳдид аст (Луқо 23:2). Ин аз ҷониби онҳо ҳасади холис буд (Матто 27:18), зеро он пешвоён танҳо дар бораи ҷой ва миллати худ ғамхорӣ мекарданд (Юҳанно 11:48). Рад кардани онҳо ягона натиҷаи имконпазирро нишон медиҳад, вақте ки одамон чашмони худро ба ҷалол ва файзи Худованд Исои Масеҳ мепӯшанд. Бо вуҷуди ин, ҷалоли Ӯ ҳатто вақте ки рад карда мешавад, медурахшад!
Имконияти ҳозираи мо
Имрӯз имондорон аз ҳар миллат ҷамъ омадаанд, ва аз ин рӯ, муносибати мо бо Худованд ба нақши Ӯ ҳамчун Писари Довуд бар хонадони Исроил асос намеёбад. Аммо, мо ҳанӯз метавонем ин ҷанбаи ҷалоли Ӯро қадр кунем. Дар боби охирини Ваҳй Худованд Исо эълон кард: «Ман реша ва насли Довуд ҳастам» (22:16). Дар хотир доред, ки пайғамбарии Ишаъё Ӯро аввал ҳамчун шоха ва сипас реша тасвир кардааст (Ишаъё 11:1,10), аммо барои мо дар давраи Аҳди Ҷадид, Ӯ аввал ҳамчун реша муаррифӣ мешавад. Ӯ дар ҳақиқат пеш аз ҳама чиз аст.
Мисли фарисиён, онҳое, ки дар ин ҷаҳон қудрат ва нуфуз меҷӯянд, ҳанӯз ҳам аз ҳукмронии Масеҳ дар дилҳои худ рӯй мегардонанд. Бигзор намунаи мо ба ҷои ин Матто бошад: Бигзор мо ҳар қудрати камтарро тарк кунем, садоқати худро ба Масеҳ супорем ва Ӯро пайравӣ кунем.
ЭЗОҲҲО
- Баъзе навиштаҳои таърихӣ берун аз Китоби Муқаддас низ рушди андешаи яҳудиро дар ин мавзӯъ нишон медиҳанд. Масалан, китоби қадимии шеър бо номи «Забурҳои Сулаймон» мавҷуд аст, ки муҳаққиқон бовар доранд, ки он дар миёнаи асри 1 пеш аз милод аз ҷониби як ё якчанд муаллифони яҳудии худотарс навишта шудааст. Яке аз он шеърҳо дорои ишора ба Подшоҳи оянда аст, ки бар Исроил ҳукмронӣ мекунад ва он ҳокимро «писари Довуд» ва ҳамчунин «Масеҳ» меномад. Гарчанде ки ин матни илоҳӣ илҳомбахш нест, ин ишора нишон медиҳад, ки истилоҳи «писари Довуд» махсусан ҳамчун унвони масеҳӣ ҳатто пеш аз давраи Аҳди Ҷадид истифода мешуд. [Манбаъ: Забурҳои Сулаймон. Инчунин нигаред ба «Интизори оянда дар Забурҳои Сулаймон», аз ҷониби М. де Йонге (1989)]
- Илова бар 14 оят дар бораи Масеҳ ҳамчун Писари Довуд, ду ишораи дигарро пайдо кардан мумкин аст: яке дар бораи Юсуф, шавҳари Марям (Матто 1:20); ва дигаре дар бораи Нотон, яке аз писарони табиии шоҳ Довуд (Луқо 3:31).
- Истилоҳи «Подшоҳи Яҳудиён» низ дар Инҷили Матто аҳамияти хоса дорад. Гарчанде ки ҳар чор Инҷил ин унвонро дар робита бо мурофиа ва салиби Худованд зикр мекунанд, танҳо Матто ибораи «Подшоҳи Яҳудиён»-ро аз оғози ҳаёти Ӯ дар рӯи замин муаррифӣ мекунад (Матто 2:2).
- Ин метавонад сабаби он бошад, ки Матто ду марди девзадаро, ки дар қабрҳо дар наздикии баҳри Ҷалил зиндагӣ мекарданд, пешниҳод мекунад, дар ҳоле ки Марқӯс ва Луқо танҳо як нафарро зикр мекунанд (Матто 8:28; Марқӯс 5:2; Луқо 8:27).





