Ҳаворий Бутрус фаришта томонидан Ҳироднинг зиндонидан озод қилинганида, у
«Юҳаннонинг онаси Марямнинг уйига келди, унинг лақаби Марқӯс эди; у ерда кўпчилик ибодат қилиш учун йиғилган эди». Марқӯс ҳақида биринчи марта шундай тасодифий тарзда эшитамиз. Ва шуниси эътиборга лойиқки, илоҳий ёзувчининг хаёлида онасидан кўра у кўпроқ ўрин эгаллаган, Марям эса шундай тасвирланган:
«Юҳаннонинг онаси, унинг лақаби Марқӯс эди». Унинг уйи ажойиб эди: уни бошқарадиган тақводор онаси бор эди, у уйни Раббимизнинг манфаатлари учун очиқ тутарди – ибодат қилиш одат тусига кирган уй. Бундай муҳитда тарбияланган киши учун бу афзалликлар қанчалик ноёб бўлган ва ўша дастлабки кунларда Руҳнинг фаолияти ҳақидаги билими қанчалик кенг бўлган бўлиши керак!
Ҳаворий Бутрус уни
«Марқӯс, ўғлим» деб атайди, бу ибора уни ўша ҳаворийнинг шогирди сифатида тасвирлаши мумкин. У, шубҳасиз, буюк Ҳосил байрамидаги нутқни тинглаган; ибодатхонанинг «Чиройли» деб аталган дарвозасида шифо топган одамни билган; Истефан ва Филипп билан гаплашган; ва шубҳасиз, у амакиси Барнабас уни Қуддусдаги жамоатга тавсия қилган пайтда Тарсусдан бўлган Шоул билан танишган.
Марқӯснинг дастлабки хизмати ва биринчи миссионерлик сафари
Аммо бир неча йил ўтгач, биз уни янги шароитларда кўрамиз. У уйининг паноҳини тарк этиб, Барнабас ва Шоул билан бирга
Антиохиядан ўша минтақадаги азизларнинг саховати билан келганларида улар билан учрашиш (Ҳаворийлар 11:30) ва уларнинг бутпарастлар орасидаги иш ҳақидаги ҳикоясини эшитиш уларга ҳамроҳ бўлиш истагини уйғотган бўлиши мумкин. Бироқ, биз аниқ биладиганимиз шуки,
«улар ўзлари билан лақаби Марқӯс бўлган Юҳаннони олишди» (Ҳаворийлар 12:25). Антиохиядан биринчи миссионерлик сафарига чиқиб, икки ҳаворий аввал Кипрга боришади; улар Саламисда яҳудийларнинг синагогасида ваъз қилишади:
«ва уларнинг хизматчиси Юҳанно эди». Оролнинг жануби-ғарбий соҳилидаги Пафосда улар сеҳргар Элимас ва ноиб Сергий Павлус билан учрашишади – биринчиси Инжилга қарши чиққани учун вақтинчалик кўрликка учрайди, иккинчиси эса имон келтириб тавба қилади. У ердан хушхабарчилар материкдаги Пергага сузиб кетишади ва улар ўзлари йўлга чиққан ишга тўлиқ киришиш арафасида турганда, Юҳанно Марқӯс Қуддусга қайтади.
Иккинчи миссионерлик сафари ва Марқӯснинг ўтмиши
Етти йил ўтди, ва Павлус билан Барнабас Антиохиядан иккинчи миссионерлик сафарига чиқишга тайёргарлик кўраётганларида, Юҳанно Марқӯс яна пайдо бўлади. Бу орада у нима қилган, Қуддусда қанча вақт қолган, ўша етти йил ичида нима қилган ёки хаёлидан нималар ўтган – булар биз жавоб беришни хоҳлайдиган, аммо жавоб бера олмайдиган саволлар. Биз билганимиз шуки, Барнабас уни ўзлари билан олиб кетишга қарор қилган, Павлус эса у Памфилиядан улардан ажралиб кетгани учун қарши чиққан ва улар билан ишга бормаган.
Ёзувчилар Марқӯснинг ўша пайтдаги чекиниши Павлуснинг обрўсининг ошишидан норозилик, ёки олдиндаги хавф-хатарлардан қўрқиш, ёки уй соғинчи туфайли юз берганми, деб тахмин қилишган; аммо Павлус бу масалада шубҳага ўрин қолдирмайди. Унинг бир жиддий камчилиги бор эди – у ўз ишига содиқ қолмаган; у ортга қайтган эди. Тахмин қилиш мумкинки, етти йиллик бепарволиги давомида у ўз эътиборсизлигига сабаб бўлган ҳолатни англаб етган ва баҳолаган, аммо у бундай қилмаганга ўхшайди. Унда ҳали ҳам қатъият ва садоқат етишмасди.
Бу камчиликнинг илдизи, эҳтимол, муносиб алоқаларнинг обрўси хизматга лаёқатли қилади деган фикрда бўлган. Амакисининг унинг қайта тикланишини излашига рухсат бергани Марқӯсдаги бу хусусиятни кўрсатди. Аммо айнан шу нарса Худодан интизом талаб қиларди. Шубҳасиз, Қуддусда яшаш ва унинг Инжил ғалабаларининг гувоҳи бўлиш яхши эди; уйда Масиҳнинг издошлари орасидаги машҳур кишилар билан мулоқот қилиш яхши эди; ва садоқатли Барнабасни амакиси деб атай олиш кичик шараф эмасди. Биз бундай афзалликларни паст баҳоламаслигимиз керак; агар Марқӯс ҳаракат қилган доирада унинг кўз ўнгида намоён бўлган иноят унинг руҳини уйғотган ва Худо олдида виждонини машқ қилдирган бўлса, улар яхши натижаларга олиб келиши мумкин эди; бу руҳий ўсишга олиб келарди.
Аммо бундай афзалликларга эга бўлишнинг ўзи унинг ўлчовига бир қарич ҳам қўша олмасди, на хизматга яроқлиликнинг бир заррасини ҳам таъминлай олмасди. Ҳар ҳолда, Павлус ўзи ва Барнабас ўтказган кампанияларни ишончсиз одам билан бўлишишга рози бўлмаслигини эълон қилди. Павлус ва Барнабас ўртасидаги кейинги келишмовчиликни тасвирлашга ҳожат йўқ. Аммо шуни таъкидлаймизки, Барнабас Марқӯсни олиб, Павлуссиз Кипрга сузиб кетди.
Мана, ўйлаган биродарнинг бепарволигининг натижаси:
«ўзи ўйлаши керак бўлганидан юқорироқ ўйлаган» ва Худо унга имон ўлчовини берганидек, оқилона ўйламаган (Римликларга 12:3). Ва гарчи охир-оқибат садоқатли ва самарали бўлган кишининг муваффақиятсизлигини бўрттириш адолатсизлик бўлса-да, унинг дастлабки йўллари Муқаддас Руҳ танлаган ҳаворийлар ўртасида низога олиб келгани, Барнабасни бутпарастларга хизмат қилиш топширилган одам билан ҳамкорликдан маҳрум қилгани ва Павлусни бу «тасалли ўғли»нинг ҳамроҳлигида топилган тасаллидан маҳрум қилганини эътиборсиз қолдириш билан кўп нарса йўқотилган бўларди.
Марқӯснинг ўзгариши ва нажот топиши
Юҳанно Марқӯснинг дастлабки йўллари туфайли Павлус ва Барнабас ўртасида келишмовчилик юз берганидан бери бир неча йил ўтди. Аммо Худо унинг руҳида ишлади. Агар 1 Бутрус 5:12-24 га мурожаат қилсак, уни Бобилда ҳаворий Бутрус ва Силас билан бирга топамиз.
Силас – Барнабас Марқӯс билан Кипрга сузиб кетганида Павлус танлаган биродар; қолаверса, у жаноб Дарби айтганидек, «Қуддусдан кўра ишни афзал кўрган» биродар, Марқӯс эса Қуддусни ишдан афзал кўрган. Аммо Марқӯснинг ҳозир Силаснинг ҳамроҳлигида бўлиши камтар ва руҳоний фикрни англатади; бу унинг ҳисобидан барча келишмовчиликларни тўхтатди; бу уни ишга қайтаради.
Павлуснинг кейинги тасдиқлаши
Аммо вақт тез ўтади. Ҳаворий Павлус энди қари киши, ёши 67 да бўлса керак, аммо меҳнатлари ва азоблари натижасида «қари Павлус» деб аталади. У ҳозир Римда маҳбус, ва у Колоссадаги азизларга ёзаётганида, унинг мактубидаги қуйидаги сўзларни қайд этиш бизни жуда хурсанд қилади: «Менинг маҳбус дўстим Аристарх сизларга салом йўллайди,
ва Марқӯс, Барнабаснинг жияни (у ҳақида сизлар амрлар олгансизлар; агар у сизларнинг олдингизга келса, уни қабул қилинглар); ва … Юстус… фақатгина булар Худонинг Шоҳлиги учун менинг ҳамкорларимдир, улар менга тасалли бўлдилар» (Колоссаликларга 4:10-11).
Яна у ёзади: «Сизларга Исо Масиҳдаги маҳбус дўстим Эпафрас салом йўллайди; Марқӯс, Аристарх, Демас, Лукас, менинг ҳамкорларим» (Филимонга 24).
Ва икки йил ўтгач, у Цезардан ҳукмини кутаётганида, Тимўтийга Римга келишини ёзади – ёлғиз эмас, чунки у қўшимча қилади: «Марқӯсни олгин ва ўзинг билан олиб кел: чунки у менга хизмат учун фойдалидир» (2 Тимўтийга 4:11). Лука у билан бирга бўлса-да, Инжилнинг бу фахрий ҳимоячиси ўз йўлини тугатишдан олдин яна икки кишини ўзи билан бирга бўлишини хоҳлайди, ва бу икки киши Тимўтий ва Марқӯсдир.
Фойдали хизматкор
Қандай ўзгариш! Марқӯс энди «ҳамкор», «тасалли», «ҳамкор» ва «хизмат учун фойдали» деб тан олинган. Нима бу ўзгаришни келтириб чиқарди? Бу:
Марқӯс ўз сабоғини олган. Шубҳасиз, кўпчилик азизлар учун Марқӯс доимо жуда ҳурматли биродар бўлиб кўринган, аммо Павлуснинг руҳоний фикрида Марқӯснинг руҳида алоҳида иш зарур эди, унинг эгаллашни бошлаган фаолият жойида уни қўллаб-қувватлаш учун; у энди бу иш амалга ошганини ва у жуда бошқача Юҳанно Марқӯс эканини англайди – у тўлиқ ишончли. Раббимизнинг иши қаерда бўлса, у ўша ерда. Агар Памфилияда қилинадиган иш бўлса, ер юзидаги ҳеч қандай куч уни Қуддусга қайтара олмайди. Римдан келиш ва кетишга доимий мурожаат нимани англатади? Аҳ, ўша пайтдаги Рим ва ҳозирги Рим насроний нуқтаи назаридан жуда фарқли эди. Ҳозирги Рим – бу шаҳар, у ерда
«дин кумуш шиппакларда юради» Бунян айтганидек. Аммо ўша пайтдаги Рим – бу шаҳар эди,
- «ҳаворийни фақат занжирларда билган!» Шунга қарамай, Юҳанно Марқӯсни топиш учун Римга боришимиз керак, ёки агар у ҳаворийнинг топшириғи билан кетган бўлса, тез орада қайтиб келади.
Марқӯснинг абадий мероси
Аммо бу ҳаммаси эмас. Раббимизнинг бу қимматли хизматкори, уйига қайтишдан олдин, бизга бебаҳо мерос қолдиради. У китоб ёзади – ажойиб китоб – ноёб китоб. Унинг мавзуси нима? У чақалоқ черковнинг ўша унутилмас дастлабки кунларида гувоҳ бўлган саҳналарни ҳикоя қиладими? Йўқ. У Бобилда ҳаворий Бутрус ва Силас билан бирга қилган хизмати ҳақида ҳикоя қиладими? Йўқ. У – ўзи жуда яхши билганидек – севимли
«қари Павлус»нинг кейинги кунларини тасвирлайдими? ёки у Римда бу садоқатли гувоҳнинг ёнида турганлигини бизга маълум қиладими? Йўқ. Юҳанно Марқӯс БИР КИШИ ҳақида ёзади – барча ҳурмат ва мақтовга лойиқ бўлган Зот ҳақида; у Марқӯс Инжилини ёзади.
- Матто каби у Уни махсус мойланган Шоҳ сифатида тасвирламайди, Исроилга тақдим этилганида ва рад этилганида юксалтирилган ва туширилган (Забур 102:10). Лука каби у Уни алоҳида
Инсон Ўғли
«у яширина олмасди»; аммо Худо маълум бир иш учун фойдаланадиган идишга берадиган муносиблик билан – гарчи бу идиш илҳомланган бўлса ҳам – Юҳанно Марқӯс
Исо Масиҳ, Худонинг Ўғли ҳақида, бутун йўлида ҳеч қандай камчилик топилмаган Хизматкор сифатида ёзади. У Унинг «дарҳол» буни қилгани, ёки «зудлик билан» уни қилгани ҳақида ёзади, ва доимо Отасининг ишида. Марқӯс Уни «кун чиқишидан анча олдин» ибодатда, сўнгра тўлиқ иш куни билан, Инжил билан «кейинги шаҳарларга» боришга интилиб, одамлар У турган жойда Унга ёпишиб олган ҳолда тасвирлайди. У, шунингдек, Унинг дастлабки ибодатларининг махфийлиги шогирдлари томонидан бузилганида, ва У шогирдлари учун излаган «алоҳида саҳро жой» одамлар томонидан босиб олинганида, У бундай нарсалардан ҳеч қачон безовта бўлмаганини, балки уларни кейинги меҳнатларга чақириқ сифатида қабул қилганини бизга маълум қилади. Яна Марқӯс Унинг хизматидан фойда кўрганларнинг бу ҳақда «ҳеч кимга ҳеч нарса айтмаслик» истагини қатъий эслатади, аммо – ҳеч нарса айтмасликка буюрилган бўлса-да – айтганларнинг мақтовини ҳикоя қилади:
- «У ҳамма нарсани яхши қилди».
