«Аммо ҳадафи таълимоти мо муҳаббат аз дили пок ва виҷдони нек ва имони самимӣ аст». 1 Тимотиюс 1:5 NASB
Мавъизаҳо ва семинарҳо барои масеҳиён бояд чӣ ҳадаф дошта бошанд? Дониш? Ҳақиқат? Амал? Парастиш? Ҳамаи инҳо? Мувофиқи 1 Тимотиюс 1:5 дар боло, ҳадафи тамоми таълимот ва мавъизаи масеҳӣ бояд муҳаббат бошад – ба Худо ва инсон. Исо Қонуни Аҳди Қадимро чунин ҷамъбаст кард: «Худованд Худои худро бо тамоми дили худ, бо тамоми ҷони худ, бо тамоми ақли худ ва бо тамоми қуввати худ дӯст дор ва ҳамсояи худро мисли худ дӯст дор» (Марқӯс 12:30-31). Аҳди Ҷадид таълим медиҳад, ки моҳияти ҳаёти масеҳӣ ҳамин аст ва матни мо дар боло ба мо мегӯяд, ки ҳадафи мо дар таълим ва мавъиза чӣ бояд бошад.
Дар назари аввал чунин менамояд, ки ҳадаф дар 1 Тимотиюс 1:5 сегона аст: муҳаббат, виҷдони нек ва имони самимӣ. Аммо сохтори ин оят дар юнонӣ шубҳае намегузорад, ки як ҳадаф вуҷуд дорад: муҳаббат – ки аз дили пок, виҷдони нек ва имони самимӣ бармеояд. Дар Нашри нави шоҳ Ҷеймс чунин мехонад: «Ҳоло ҳадафи амр муҳаббат аз дили пок, аз виҷдони нек ва аз имони самимӣ аст».
Дар калисо
Номаи якуми Тимотиюсро Павлус пас аз аввалин ҳабси румии худ навиштааст. Пас аз озод шудан, Павлус сафарҳои миссионерии худро идома дод ва Тимотиюсро дар Эфсӯс гузошт, то ба он калисо, ки дар ин вақт хуб таъсис ёфта буд, кӯмак кунад (Аъмол 18-19). Аммо, баъзе мушкилот дар бораи тартибот ва фаъолияти калисо ба миён омада буданд ва расул ба Тимотиюс дастур дод, ки ба ислоҳи корҳо кӯмак кунад. Эҳтимолан аз Мақдуния (1:3) Павлус ин номаро ба «писари худ дар имон» навиштааст, то ӯро рӯҳбаланд кунад ва масъулиятҳои ӯро ба ёд орад. Павлус ният дошт, ки ба Эфсӯс баргардад (3:14 ва 4:13), аммо дар ин миён Тимотиюс бояд «бидонад, ки чӣ тавр бояд дар хонаи Худо, ки калисои Худои зинда, сутун ва такягоҳи ҳақиқат аст, рафтор кард» (3:15).
Дар ин нома, Павлус ба Тимотиюс дар бораи ташкили калисо дастур дод: пирон ва диаконҳо (боби 3), нақшҳои гуногуни мардон ва занон (боби 2), кӯмак ба бевазанон (боби 5), муносибат ба пул (боби 6) ва дигар масъалаҳои тартиботи калисо. Илова бар ин, дар саросари нома огоҳиҳо дар бораи муаллимони дурӯғин ва таълимоти таҳрифшуда парокандаанд. Муаллимоне, ки аз ҳақиқат дур шуда буданд, дар Эфсӯс буданд ва Тимотиюс ба маслиҳат дар бораи чӣ тавр муносибат кардан бо онҳо ниёз дошт (1:3-7,19-20; 4:1-7; 6:3-5,20-21). Ин муаллимони дурӯғин калисоро халалдор карда буданд. Ҷолиб аст, ки дар заминаи нигаронӣ аз ортодоксия ба Тимотиюс хотиррасон карда шуд, ки таълимоти худро ба ҳадафи муҳаббат равона кунад. Масъулияти ӯ ин буд, ки ба муаллимони эҳтимолӣ дар Эфсӯс (1:7) дастур диҳад, ки тамаркузи онҳо набояд таҳриф шавад ва таълимот набояд аз ҳадафи муҳаббат дур шавад.
Ҷанбаи аз ҳама ҳайратангези 1 Тимотиюс 1:5, ки дар боло оварда шудааст, таъкид ба муҳаббат аст, на ба ҳақиқат – махсусан бо назардошти заминаи марбут ба таълимоти таҳрифшуда. Ҳақиқат набояд ба як сӯ гузошта шавад, зеро муҳаббат бояд натиҷаи имони самимӣ бошад. Аммо, мувофиқи ин оят ҳадафи ниҳоии таълимот ва мавъизаи масеҳӣ бояд муҳаббат бошад – на ҳақиқат! Ин қариб ки бидъатӣ садо медиҳад, аммо ин ҳамон чизест, ки Рӯҳулқудс Павлусро навиштааст. Ӯ бешубҳа метавонист нависад: «Ҳадафи таълимоти мо ҳақиқат бо муҳаббат аст», аммо ин навишта нашудааст.
Маҳсулоти ниҳоӣ
Роҳбарони масеҳии некхоҳ аксар вақт аз ҳақиқат чунон нигарон мешаванд, ки эътиқоди ортодоксӣ асоси тамоми таълимот ва мавъизаи онҳо мегардад. Чунин ба назар мерасад, ки онҳо бештар аз он ки ҷамъомадҳои онҳо бо дониши худ чӣ кор мекунанд, аз тафсилоти он чизе ки онҳо бовар доранд, нигаронанд. Нуқтаҳои нозуки теологӣ аз зиндагии имон муҳимтар мешаванд. Мувофиқи матни мо, ин масеҳиёни некхоҳ ҳадафро аз даст додаанд.
Гарчанде ки ин оят таълим намедиҳад, ки ҳар як «и»-ро нуқта гузоштан ва ҳар як «т»-ро хат кашидан ночиз ё беаҳамият аст, он таълим медиҳад, ки таълимоти дуруст маҳсулоти ниҳоии мавъиза ва таълимоти хуб нест. Муҳаббат аст! Боз ҳам идея ин нест, ки ортодоксия ҳадафи нодуруст аст, балки ортодоксия танҳо аз ҳадаф кӯтоҳ аст. Маҳсулоти ниҳоии тамоми таълимот ва мавъизаи масеҳии мо бояд муҳаббат ба Худо ва инсоният бошад. Муҳаббат ба Худо дар зиндагие зоҳир мешавад, ки бо парастиш ва итоати эҳтиромона ба амрҳо ва хоҳишҳои Ӯ тавсиф мешавад. Вақте ки мо ба Худо итоат мекунем, муҳаббати Ӯ ҳаёти моро торафт бештар пур хоҳад кард, то мо бо ҳамдардӣ ва ғамхорӣ ба дигарон даст дароз кунем. Оё мо таълим медиҳем, мавъиза мекунем ва ба ҳадафи таълимоти худ мерасем?
Эфсӯсиён 4:15-16 низ дар бораи муносибати дуруст байни ҳақиқат ва муҳаббат сухан меронад: «Бо муҳаббат ҳақиқатро гӯён, мо бояд дар ҳама ҷиҳатҳо ба Ӯ, ки сар аст, яъне Масеҳ, ки аз Ӯ тамоми бадан, ки бо он чизе ки ҳар як буғум таъмин мекунад, мувофиқи кори дурусти ҳар як қисми инфиродӣ, ба ҳам пайваст ва нигоҳ дошта мешавад, сабаби афзоиши бадан барои сохтани худ дар муҳаббат мегардад». Агар мо ин оятҳоро менавиштем, шояд ояти 16-ро чунин ба итмом мерасондем: «... барои сохтани худ дар ҳақиқат». Аммо ин на он чизест, ки Рӯҳулқудс Павлусро навиштааст. Ҳақиқат барои ғизо додани бадани Масеҳ муҳим аст, аммо афзоиши дурусти бадан бояд дар заминаи муҳаббат бошад, ки ҳам муқовимат ва ҳам ҳамдардиро дар бар мегирад. Ҳамин тариқ, ҳадафи ҳақиқат, ки мавъиза ва таълим дода мешавад, аз фаҳмиш, эътиқод ва риояи он ҳақиқат берун аст. Афзоиши маҳдуд ва номутавозуни рӯҳонӣ натиҷаи калисоҳоест, ки дар онҳо ҳадаф худи таълимоти дуруст аст, на таълимоти дуруст ҳамчун воситаи расидан ба ҳадаф. Ба чизҳои дуруст бовар кардан бузург аст, аммо агар эътиқодҳои дуруст ба муҳаббати фаъол ба Худованд ва халқи Ӯ оварда нарасонанд, таълимот аз ҳадаф кӯтоҳ мондааст.
Таълимоти дуруст
Таълимоте, ки воқеан ортодоксӣ аст, ба муҳаббати фаъол оварда мерасонад! Бар хилофи таълимоте, ки ғайриортодоксӣ ё номутавозун аст, таълимоти дуруст муҳаббатро ба вуҷуд меорад – на танҳо тахминҳои оддӣ (1:4) ё муҳокимаи бенатиҷа (1:6). Ин нукта дар 1 Тимотиюс 6:3-5 низ оварда шудааст. «Суханони солим» (6:3) маънои таълимотеро дорад, ки барои бадани Масеҳ солим ва муфид аст. Суханони солим ба худотарсӣ оварда мерасонанд – на танҳо эътиқоди худотарс, балки зиндагии худотарс. Вақте ки халқи Худо бо худотарсӣ тавсиф мешавад, ҳадафи муҳаббат ба даст омадааст. Таълимоте, ки солим нест, ба саломатӣ ва тамомияти бадан мусоидат намекунад, балки ба «ҳасад, ҷанҷол, суханони бад, гумонҳои бад ва ихтилофи доимӣ» (6:4-5) оварда мерасонад. Агар яке аз ин мушкилот дар калисо ё гурӯҳи дӯстии шумо – ё дар ҳаёти худи шумо – намоён бошад, ин ба таври қавӣ нишон медиҳад, ки ҳадафи таълимоти солим ҳанӯз ба даст наомадааст.
Дар замони Тимотиюс, муаллимоне, ки ҳадафро аз даст дода буданд, ба маводи берун аз Китоби Муқаддас – «афсонаҳо» ва «насабномаҳо» (1:4) – инчунин ба чизҳои номуҳим барои имон – «саволҳои баҳсбарангез ва баҳсҳо дар бораи калимаҳо» (6:4) – таъкид мекарданд. Мо имрӯз метавонем ҳамин хаторо кунем. Вақти зиёдеро барои мавъиза ва таълим берун аз Китоби Муқаддас дар бораи навиштаҳои апокрифӣ ва қадимии берун аз Китоби Муқаддас сарф кардан, дур шудан аз ҳадафи таълимоти солим аст. Мавъизаро бо чунин мавзӯъҳо ба мисли «Оё Исо метавонист дар устохонаи дуредгарӣ ченкунии нодуруст кунад?» ҷолибтар кардан метавонад ҷамъомадро аз хоб рафтан боздорад, аммо он бешубҳа ба ҳадафи муҳаббат аз дили пок, виҷдони нек ва имони самимӣ тамаркуз намекунад. Лексияҳои доимӣ дар бораи масъалаҳои паҳлӯӣ, ба монанди мусиқии рок ё санаи бозгашти дуюм метавонанд издиҳоми бештарро ҷалб кунанд, аммо аз ҳадафи таълимоти Китоби Муқаддас кӯтоҳ хоҳанд монд. Ин гуна мавъиза ва таълим ба тахминҳои оддӣ (1:4), муҳокимаи бенатиҷа (1:6), ҳасад, ҷанҷол, суханони бад, гумонҳои бад ва ихтилоф (6:4-5) оварда мерасонад.
Чӣ муҳаббат?
Муҳаббате, ки ҳадафи таълимот ва мавъизаи солим аст, муҳаббат аз дили пок, виҷдони нек ва имони самимӣ аст. Муҳаббат аз дили пок муҳаббатест, ки аз ниятҳои нопоки пинҳонӣ озод аст. Муҳаббат аз дили пок намепурсад: «Барои ман дар ин чӣ ҳаст?» Муҳаббат аз дили пок аз таълимоте бармеояд, ки Исои Масеҳро ҳамчун Наҷотдиҳандаи мо ва Намунае, ки мо бояд пайравӣ кунем, пайваста баланд мебардорад.
Муҳаббат аз виҷдони нек муҳаббатест, ки зиндагии масеҳиро амалӣ мекунад. Масеҳиён бо виҷдони нек қарзҳои худро сари вақт мепардозанд ва дар имтиҳонҳо ва андозҳои худ фиреб намекунанд. Мавъизае, ки татбиқи амалии Навиштаҳоро дар бар мегирад, боварӣ ва ислоҳ ва дар ниҳоят муҳаббатро аз виҷдони нек меорад.
Муҳаббат аз имони самимӣ муҳаббатест, ки ниқоб намепӯшад. Он «калисобозӣ» намекунад ва ба Худо танҳо бо забон хидмат намекунад ва танҳо кӯшишҳои заиф барои зиндагии библиявӣ намекунад. Он бо эътимоди самимӣ тавсиф мешавад. Хизмати пайваста дар бораи хислат ва ҳадафи Худо барои инсон ба муҳаббат аз имони самимӣ оварда мерасонад.
Масеҳиёни афзоянда масъулият доранд, ки ҳам таълим диҳанд ва ҳам таълимоти солимро омӯзанд. Оё шумо афзоиш меёбед? Дар хотир доред, ки ҳадафи мавъиза ва таълимоти библиявӣ бештар аз таълимоти дуруст аст! Ин муҳаббат аз дили пок, виҷдони нек ва имони самимӣ аст.
