Хашми ХУДО Оё он воқеӣ аст?
Худо нур аст ва Худо муҳаббат аст (1 Юҳанно 1:5, 4:8-16). Ин ду аз ҳам ҷудонопазиранд. Яъне, ин хусусиятҳо дар Худо ҳамеша якҷояанд ва якҷоя амал мекунанд. Вақте ки Худованд Исо, ки Каломи абадӣ ва Худои Худаш аст, ба ин ҷаҳон омад, «Калом ҷисм шуд» (NKJV). Инро мо «таҷассум» меномем (Юҳанно 1:1-18; Филиппиён 2:6). Ӯ «пур аз файз ва ростӣ» буд (Юҳанно 1:14). Аз пуррагии Ӯ мо – имондорон он вақт ва ҳоло – файз бар файз, ё файз пас аз файз: фаровонии файзро гирифтаем. Чизи аҷиб ин аст, ки ин пуррагӣ ҳамеша вуҷуд дорад. Он ҳеҷ гоҳ кам намешавад ва барои ҳар як вазъият ва ниёзи имондорон таъмин мекунад. Файзи Худо ҳамеша барои онҳое, ки бо итоат ва имон ба Ӯ меоянд, дастрас аст, то онро қабул кунанд.
Аммо барои онҳое, ки ба Худо дар ҳолати дуруст намеоянд, ё бо ниятҳо ё сабабҳои нодуруст меоянд, фарқ дорад. Дигарон мавҷудияти Ӯро инкор мекунанд, ҳуқуқҳои Ӯро рад мекунанд ё ба Ӯ бо роҳи дигар муқобилат мекунанд, дастрасии худро ба ин файз мебанданд. Дар хотир доред, ки «Худо масхара намешавад» (Ғалотиён 6:7). Ҳамон Худое, ки муҳаббат аст ва ин муҳаббатро нишон медиҳад дар файз ба онҳое, ки ба он ҷавоб медиҳанд, инчунин бо онҳое, ки файзи Ӯро рад мекунанд, ки Ӯро масхара мекунанд, муносибат мекунад. Ӯ бо онҳо муносибат мекунад дар хашми Худ.
Худо ҳеҷ гоҳ бепарво ё беэҳтиёт нест. Ӯ нур аст ва дар нур аст, ва Ӯ ҳеҷ чизро фаромӯш нахоҳад кард. Аммо, ба шарте ки мо тавассути тавба ё барқароршавӣ бо Худо мувофиқ бошем, мо аз захираҳои фаровони файзи Ӯ қабул хоҳем кард.
Масъулият
Ҳамаи инсонҳо дар назди Худо масъуланд, хоҳ ба онҳо писанд ояд, хоҳ не. Ӯ онҳоро бо қобилияти ҳисобот додан офаридааст, чизе ки ҳайвонот надоранд. Аз сабаби афтидани Одам ва Ҳавво дар Боғи Адан, муносибати онҳо бо Худо вайрон шуд (Ҳастӣ 2:17 ва 3:1-19-ро хонед). Дар файзи Худ Худованд Худо қурбонии ҳайвони бегуноҳро таъмин кард, ки ба қурбонии ояндаи Масеҳ ҳамчун асос барои барқарор кардани муошират ишора мекард. Одам ва Ҳавво ба Худо ва таъмини Ӯ имон оварданд ва онҳо тавонистанд, ки бо Ӯ дубора муошират кунанд (Ҳастӣ 3:20-21). Барои вуҷуд доштан ё барқарор ва нигоҳ доштани чунин муносибат, тавба ва эътироф лозим аст – ҳамеша.
Аммо Қобил фикр мекард, ки Худо бояд ӯро дар асоси кӯшишҳои худаш қабул кунад. Аз ин рӯ, ӯ «меваи заминро» ба Худо овард, натиҷаи меҳнати худаш, ва ин аз замини лаънатшуда. Не, Худо ин қурбониро қабул карда наметавонист ва қабул намекард. Аммо Худо қурбониеро, ки бародараш Ҳобил овард, қурбонии нахустзодагони рамаи худ ва чарбуи онҳоро қабул кард – Худоро хушнуд кард. Қобил ҳасад бурд ва дар ниҳоят бародарашро кушт (Ҳастӣ 4:1-12). Ӯ марди диндорро, ки ӯ кист ва чӣ кор мекунад, муаррифӣ мекунад; дар ҳоле ки Ҳобил нишон медиҳад, ки гунаҳкори наҷотёфта кист ва чӣ кор мекунад, файзи Худоро қадр мекунад. Ин ду бародар ба мо кӯмак мекунанд, ки фарқиятҳои байни файзи Худо ва хашми Худоро фаҳмем.
Худо иҷрои хашми Худро бар Қобил ба таъхир андохт, ӯро аз интиқоми дигарон тавассути аломати махсус муҳофизат кард. Қобил тавба накард ва ӯ дар доварии тахти бузурги сафед бо хашми Худо рӯ ба рӯ хоҳад шуд. Хашми Худо бо файзи Ӯ мухолиф нест. Аммо онҳое, ки файзи Ӯро рад мекунанд, бо хашми Ӯ рӯ ба рӯ хоҳанд шуд, чунон ки Худованд Исо ба таври возеҳ изҳор дошт:
Ҳар кӣ ба Писар имон оварад, ҳаёти ҷовидонӣ дорад; ва ҳар кӣ ба Писар имон наоварад, ҳаётро нахоҳад дид, балки хашми Худо бар ӯ боқӣ мемонад (Юҳанно 3:36).
Ҳар як шахс дар назди Худо ва дар назди инсон масъул аст
Дар Ҳизқиёл 18 Худо ба таври возеҳ масъулияти одамонро барои тавба кардан ва ислоҳ кардани корҳо, барои дуруст будан бо Ӯ ва ҳамсоягони худ шарҳ дод. Худо марги гунаҳкорро намехоҳад. Баръакс, Ӯ мехоҳад, ки гунаҳкор тавба кунад ва бо муносибати дуруст ва амалҳои муносиб ба Худаш баргардад.
Вақте ки халқи Исроил дар Миср дар ғуломӣ буд, Мусо бо Фиръавн музокира кард, то халқи Худоро раҳо кунад (Хуруҷ 4:23). Фиръавн аз гӯш кардани Худо саркашӣ кард ва бо як қатор балоҳо (доварӣ) рӯ ба рӯ шуд, ки хашми Худоро ифода мекарданд. Аммо Фиръавн худро сахттар мекард. Бо балои даҳум Худо барои халқи Исроил истиснои муҳим кард, на аз он сабаб, ки онҳо беҳтар буданд, балки аз он сабаб, ки онҳо таъмини файзбахши Худоро аз барраи Фисҳ қабул карданд (Хуруҷ 12). Ин ҳикоя нуктаеро, ки мо дар ин мақола кӯшиш мекунем, ба таври зебо тасвир мекунад: Ё файзи Худоро қабул мекунад, ё бо хашми Худо рӯ ба рӯ мешавад.
Дар даҳуми моҳи аввал барраи беайб дар ҳар як манзили хоксоронаи Исроил ҷудо карда шуд ва дар рӯзи чордаҳум қурбонӣ карда шуд. Хуни он дар боло ва дар паҳлӯҳо, болои дар ва чаҳорчӯбаи даромадгоҳи хона пошида шуд. Хуни барраи қурбонӣ барои онҳое, ки дар дохил буданд, аз доварии Худо, ки ҳамон шаб бар тамоми замин омад, муҳофизат таъмин кард – намунаи доварӣ ва хашми ояндаи Худо бар ин ҷаҳон.
Бо хондани Хуруҷ 12-15 мо якчанд нуктаҳои аҷибро кашф мекунем. Паноҳгоҳ бо хуни барраи бегуноҳ, қурбонии он инчунин як зиёфати муоширатро таъмин кард. Тамоми халқ, ки дар нахустзодагони худ муаррифӣ шудаанд, барои Худо ҷудо карда шуданд – муқаддас карда шуданд. Сипас, тавассути дахолати махсуси Худо, онҳо озод карда шуданд, наҷот ёфтанд аз назорати Фиръавн. Ба ҳамин монанд, имондорон имрӯз бо хуни Барра муҳофизат карда мешаванд, барои Худо ҷудо карда мешаванд ва аз назорати Шайтон озод карда мешаванд. Ҳамаи ин тафсилотҳо лозим буданд ва онҳо аз ҷониби файзи Худо таъмин карда шуданд, то Худо дар ибодати ҳақиқӣ ҷалол ёбад ва имондорон метавонанд абадӣ қаноатманд бошанд (ба Юҳанно 4:23 нигаред).
Хашми Худо бар Фиръавн ва лашкари ӯ рехта шуд, аммо барои исроилиёни имондор он бар барраи бегуноҳе, ки кушта шуд, афтод. Дар пуррагии замон Худо Писари Худро фиристод, то моро наҷот диҳад (Ғалотиён 4:4-7; 3:13). Чӣ Наҷотдиҳанда! Чӣ Қурбонӣ!
Худо сабур аст
Худованд ба Мусо гуфт, ки Ӯ дар хашм суст аст, ё сабур аст (Хуруҷ 34:6). Дар якчанд мавридҳо дар давоми сафари биёбонии онҳо, ва баъдтар дар Замини ваъдашуда, халқи Худо Ӯро ба хашм оварданд. Аз ин сабаб, хашми Ӯ1 бар онҳо омад (Ададҳо 25:11; Такрори Шариат 4:25, 9:7,18), бар Ҳорун ва Мириам (Ададҳо 12:9), ва ҳатто бар худи Мусо вақте ки халқ ӯро ба хашм овард ва ӯ фармонҳои Худоро вайрон кард (Такрори Шариат 4:21). Хашм ва ғазаби Худо дар оянда бар халқи Ӯ хоҳад омад (Такрори Шариат 11:17) аз сабаби бутпарастии онҳо (Ишаъё 40-48) ва рад кардани Масеҳ (Ишаъё 49-58). Бисёр Навиштаҳои дигар дар бораи ин масъалаҳо сухан мегӯянд, ба монанди:
То кай ... хашми Ту мисли оташ хоҳад сӯхт? (Забур 89:46).
Ин мисолҳои роҳҳои Худо дар интизом ва ҳукумати Ӯро метавон зиёд кард.
Бо муқоисаи баъзе тарҷумаҳои хуб, мо дар Наҳум 1:6 дар бораи хашми Худо чор истилоҳи гуногунро мебинем: «ғазаб,» «шиддат,» «хашм» ва «қаҳр.» Чунин тафсилотҳо нишон медиҳанд, ки хашми Худо воқеӣ аст, барои имоннаоварандагон ва имондорон. Имоннаоварандагон сарфи назар аз он ки Худо сабур ва меҳрубон аст (нур ва муҳаббат), азоби абадӣ хоҳанд кашид. Аммо барои имондорон, Худо сабур аст. Муносибатҳои Ӯ дар заминаи муҳаббати Ӯ ба онҳо, барои некӣ кардан ба онҳо (Такрори Шариат 8:16-ро баррасӣ кунед) ва баргардонидани онҳо ба Худаш мебошанд.
Тавба
Дар муносибати байни Худо ва худи Ӯ, масъалаи тавба ва эътироф муҳим аст.
Пас, тавба кунед ва баргардед, то гуноҳҳои шумо маҳв шаванд (Аъмол 3:19).
Ҳавворӣ Петрус ин суханонро ба яҳудиёни имоннаоваре гуфт, ки Масеҳи худро тавассути дасти мардони шарир, сарбозони Рум, рад карда, таҳқир карда ва кушта буданд. Ӯ ба яҳудиён гуфт, ки онҳо ҳанӯз ҳам метавонанд ва бояд тавба кунанд ва аз гуноҳҳои худ ба Худо баргарданд ва пок шаванд.
Дар муроҷиати худ, Петрус ин се мафҳумро ба ҳам пайваст:
Онҳо бояд фикри худро дар бораи Исои Носирӣ тағйир диҳанд. Тавба тағйироти куллии ақл, фикр ва муносибатро дар назар дорад, ки ин маънои онро дорад, ки шахс худро дар ҳузури Худо ҳамчун маҳкумшуда мебинад, чунон ки дар фарёди Ишаъё, «Вой бар ҳоли ман» (Ишаъё 6:5).
- Илтимос «баргардед» маънои дур шудан аз тарзи ҳаёти қаблии худ ба тарзи нави зиндагиро дорад – мисли гардиши U – ки аз тағйири ақл ба вуҷуд омада, боиси баргаштан ба Худо мегардад. Вақте ки Петрус дар Пантикост сухан гуфт, 3000 марду зан тавба карданд (Аъмол 2:41), ва дар тӯли асрҳо як боқимонда дар ҳар насл ин корро кардааст. Дар оянда Исроил тавба хоҳад кард, вақте ки миллат аз ҷониби раввинҳо ва пешвоёни худ ба ин кор ташвиқ карда мешавад (Ишаъё 53; Закарё 12:10; ба Амос 5:15 ва Ирмиё 29:13 нигаред). Худо хашми Худро бар одамони тавбанакарда хоҳад рехт, аммо онҳое, ки тавба мекунанд, гуноҳҳояшон маҳв хоҳанд шуд (Аъмол 3:19).
- Истилоҳи «маҳв кардан» баъзан ҳамчун як ибораи маҷозӣ ба маънои «нест кардан» 2 истифода мешавад, хусусан дар бораи чизи навишташуда (Қӯлассиён 2:14; Ваҳй 3:5). Дар ин ҳолат, Худо Он аст, ки нест мекунад. Навишта дар робита ба яҳудиён рӯйхати гуноҳҳо дар илова ба гуноҳи куштани Муаллифи Ҳаёт, Масеҳ аст. Он ҳамаи гуноҳҳои онҳоро дар бар мегирад (Забур 103:12; Ишаъё 1:18; Мико 7:18). Худо ин истилоҳро дар робита ба он чизе, ки дар оянда вақте ки Исроил тавба мекунад, истифода бурд: «Ман, ҳамон Ман, Он ҳастам, ки маҳв мекунам гуноҳҳои шуморо ба хотири Худам; ва гуноҳҳои шуморо ба ёд намеорам» (Ишаъё 43:25). Танҳо он вақт Масеҳ бармегардад (Матто 23:39).
- Хашми Худо Худо аз таҳияи рӯйхати гуноҳҳо чӣ фоидае ба даст меорад? Худо чунин рӯйхатро барои маҳкум кардан ва доварӣ кардани гунаҳкорони тавбанакарда, вақте ки онҳо дар назди «тахти бузурги сафед» меистанд, истифода хоҳад кард (Ваҳй 20:11-15). Рад кардани тавбаи онҳо боиси маҳкумият дар зери хашми Худо хоҳад шуд. Аммо дар рӯзи файз, ин рӯйхат метавонад ба таври комил нест карда шавад, аз сабаби қудрати кори Масеҳ дар салиб ва рехтани хуни Ӯ (Қӯлассиён 1:20; 2:14-15).
Мувофиқи Румиён 3:23, ҳар як шахсе, ки то ҳол зиндагӣ кардааст, чунин рӯйхати гуноҳҳоро дорад. Худо нест кардани илоҳии ин рӯйхатро ба ҳама пешниҳод мекунад, аммо он танҳо ба шахсе дода мешавад, ки воқеан тавба мекунад ва имон меорад. Нома ба Румиён ҳар як инсонро дар назди Худо гунаҳкор ва берун аз имконияти наҷот ёфтан бо шартҳои худаш нишон медиҳад, зеро насли инсонӣ комилан фасод шудааст. Аз нуқтаи назари ҳуқуқӣ ва ахлоқӣ байни нажодҳо, миллатҳо, яҳудиён ё ғайрияҳудиён фарқияте нест (10:12), зеро «ҳама гуноҳ кардаанд ва аз ҷалоли Худо маҳрум шудаанд» (3:23 KJV). Ҳама маҳкум шудаанд, дар як сатҳи маҳкумият дар назди Худои муқаддас ва одилона истодаанд.
Ягона истисно аз ин Худованд Исои Масеҳ буд, ки гуноҳро намедонист, гуноҳ накард ва дар Ӯ гуноҳ набуд. Ӯ Он аст, ки доварии моро бар худ гирифт (Ғалотиён 3:13). Аз ин рӯ, паёми файзи мутлақи Худо ба ҳамагон нигаронида шудааст.
Худо интизор аст
Гарчанде ки ҳар як имоннаоваранда маҳкум шудааст (Юҳанно 3:36), иҷрои воқеии доварии Худо интизор аст (2 Петрус 3:9), то он даме ки рӯзе фаро расад, ки ҳама имкониятҳо ва воситаҳои тавба тамом шаванд. Он гоҳ Худованд Исои Масеҳ, ки бар «тахти бузурги сафед» нишастааст, амали ниҳоии довариро иҷро хоҳад кард. Наҷотдиҳанда Довар ва Иҷрокунанда хоҳад буд (Ваҳй 20:11-15; Аъмол 10:42, 17:31). «Ҳама гуноҳ кардаанд» ва ба ҷалоли Худо намерасанд ва аз ин рӯ дар зери доварии Ӯ ҳастанд (Румиён 3:23). Ва ҳамаи онҳое, ки дар зери Қонун ҳастанд, аз ҷониби он Қонун гунаҳкор эълон карда мешаванд (ояти 19). Ҳар чӣ бошад, ҳамаи имоннаоварандагон гунаҳкоранд ва дар зери маҳкумият ё хашми Худо ҳастанд.
Аммо Довари одилонаи Худо ҳоло хушхабари файзи Худоро пешниҳод мекунад, то одамон наҷот ёбанд (Эфсӯсиён 2:17). Масеҳ дар осмон барои расидан ба ин ҳадаф кор мекунад, имондоронро дар замин ҳамчун асбобҳои Худ истифода мебарад. Павлус зарурати муроҷиати Худоро ҳис кард, вақте ки навишт: «Мо сафирони Масеҳ ҳастем, Худо гӯё тавассути мо илтимос мекунад, мо барои Масеҳ илтимос мекунем: Бо Худо оштӣ шавед» (2 Қӯринтиён 5:20 JND).
Худо Марди интихобкардаи Худро, Худованд Исои Масеҳро, аз мурдагон эҳё кард – аҷиб! Инчунин Ӯро таъин кард, ки дар рӯзи доварӣ Довар бошад (Аъмол 17:31; Ваҳй 20:11-15). Дар теппаи Марс, Павлус шарҳ дод, ки эҳёи Масеҳ далели қатъии доварии оянда аст. Ҳеҷ кас аз назорати Ӯ гурехта наметавонад.
Агар шумо ин мақоларо мехонед ва ҳанӯз наҷот наёфтаед, Худо ба шумо мегӯяд: «Тавба кунед!» Ё ба ибораи ман: «Дигар интизор нашавед, зеро ба қарибӣ Худо шуморо бо ҳамон Касе маҳкум хоҳад кард, ки тавассути Ӯ шумо имрӯз наҷот ёфта метавонед.» Барои тавбанакардагон, Худо танҳо як роҳи ҳал дорад: Онҳо аллакай дар зери хашми Худо маҳкум шудаанд. Дар рӯзи файз, ки мо дар он зиндагӣ мекунем, Худо иҷрои ин хашмро ба таъхир мегузорад, аммо он хоҳад омад. Худро фиреб надиҳед, ки «ман хуб хоҳам буд.» Сулаймон гуфт: «Азбаски ҳукм бар кори бад зуд иҷро намешавад, аз ин рӯ дили фарзандони одам дар онҳо комилан ба бадӣ кардан муқаррар шудааст» (Воиз 8:11 NKJV). Доварии Худо ҳатман хоҳад омад, аммо Ӯ ҳанӯз интизор аст (2 Петрус 3:9), ба шумо вақт медиҳад, ки наҷот ёбед.
Тахти бузурги сафед
Ва ман тахти бузурги сафедро дидам ва Онро, ки бар он нишаста буд, ки аз рӯи Ӯ замин ва осмон гурехтанд. Ва барои онҳо ҷой ёфт нашуд. Ва ман мурдагонро, хурду бузург, дидам, ки дар назди Худо истода буданд, ва китобҳо кушода шуданд. Ва китоби дигаре кушода шуд, ки он Китоби Ҳаёт аст. Ва мурдагон мувофиқи аъмоли худ, аз рӯи чизҳое, ки дар китобҳо навишта шуда буданд, доварӣ карда шуданд. Баҳр мурдагонеро, ки дар он буданд, дод, ва Марг ва Ҳодис мурдагонеро, ки дар онҳо буданд, супурданд. Ва онҳо, ҳар як мувофиқи аъмоли худ, доварӣ карда шуданд. Он гоҳ Марг ва Ҳодис ба кӯли оташ партофта шуданд. Ин марги дуюм аст. Ва ҳар кӣ дар Китоби Ҳаёт навишта нашуда буд, ба кӯли оташ партофта шуд (Ваҳй 20:11-15).
Ваҳй нишон медиҳад, ки Масеҳ, Барраи Худо, ки барои қурбонии гуноҳ мурд, Он аст, ки хашми Худоро иҷро мекунад (Ваҳй 4-5). Ӯ ин корро чунон ки дар Ваҳй 6-19 ва бисёр порчаҳои дигар тасвир шудааст, хоҳад кард. Пас аз ин довариҳо Ӯ дар замин ва бар тамоми коинот дар давоми ҳазор сол ҳукмронӣ хоҳад кард. Шайтон дар он вақт дар чоҳи бетаг баста хоҳад шуд, бидуни ҳеҷ гуна таъсир, бар хилофи он чизе ки ӯ бо Одам ва Ҳавво ва насли инсонӣ аз он замон кардааст (Ваҳй 20:1-3). Дар охири ҳазор сол ӯ барои муддати кӯтоҳ озод карда хоҳад шуд. Худо тавассути ин нишон хоҳад дод, ки дили мардону занони тавбанакарда дар давоми он ҳазор сол тағйир нахоҳад ёфт, зеро Шайтон бисёриҳоро бар зидди Худо фиреб хоҳад дод (ояти 8), ҳарчанд бисёр одамон дар давоми ҳукмронии мубораки Ӯ аз нав таваллуд шудаанд. Оятҳое, ки дар аввали ин бахш оварда шудаанд, нишон медиҳанд, ки доварии ниҳоии Худо ба амал хоҳад омад, ва он аз ҷониби Барраи Худо, ки Худро ҳамчун қурбонии олӣ дод, иҷро хоҳад шуд. Пешниҳоди файзи Худо (2 Қӯринтиён 5:20-21) ба охир мерасад. Пас аз ин, ҳар як шахс дар тахти бузурги сафед аз ҷониби Наҷотдиҳанда, ки ҳамон Касест, ки бар тахти доварӣ хоҳад нишаст, тафтиш ва маҳкум хоҳад шуд.
Ҳеҷ кас наметавонад ба Худо бигӯяд: «Меъёрҳо ва талаботҳои Ту барои инсонҳо хеле баланд буданд.» Не, Довар Писари Инсон аст, ки дар ин замин 33 сол ҳамчун Марди вобаста ва итоаткор зиндагӣ кардааст. Аз ин рӯ, ҳавворӣ Павлус ба файласуфони замони худ гуфт: «Худо ... ҳоло ба ҳамаи одамон дар ҳама ҷо фармон медиҳад, ки тавба кунанд» (Аъмол 17:30), зеро Ӯ «рӯзеро таъин кардааст, ки дар он ҷаҳонро бо адолат аз ҷониби Марде, ки Ӯ таъин кардааст, доварӣ хоҳад кард. Ӯ ба ҳамагон инро бо эҳё кардани Ӯ аз мурдагон кафолат додааст» (ояти 31).
Вақте ки шумо дар назди он тахти доварӣ меистед, барои тавба кардан абадӣ дер хоҳад буд. Аз ин рӯ, Павлус навишт: «Ҳоло вақти қабулшуда аст, ҳоло рӯзи наҷот аст» (2 Қӯринтиён 6:2 NASB).
На фардо, балки ҲОЛО!
ЭЗОҲҲОИ ХОТИМАВӢ
- Дар Забур 90 Мусо ин хашмро ба таври фаҳмо барои ҳама тасвир мекунад. Ба ҳисоби миёна ҳар рӯз 80 нафар дар давоми сафари биёбонии Исроил мемурданд. Тамоми наслие, ки Мисрро тарк карда буд, мурд, ба истиснои Еҳушаъ ва Колеб, ҳамроҳ бо онҳое, ки ҳангоми тарк кардани Миср аз бистсолагӣ хурдтар буданд.
- Илтимоси Мусоро ба Худо баррасӣ кунед, ки аз Китоби Ӯ маҳв шавад, омода аст, ки ҷои халқи Худоро гирад (Хуруҷ 32:32-33). Танҳо Миёнарави ҳақиқӣ ва бузург метавонист ин корро кунад, Худро ҳамчун қурбонии ниҳоӣ дод (1 Тимотиюс 2:5-6). Истилоҳи «маҳв кардан» инчунин дар бораи хотираи Амолек (Хуруҷ 17:14), инчунин барои нест кардани тамоми ҳаёт аз ҷониби тӯфон (Ҳастӣ 9:15) истифода мешавад.
