«Ба миёни халқҳо нигоҳ кунед, ва бубинед, ва ба таври аҷиб ҳайрон шавед; зеро Ман дар рӯзҳои шумо коре хоҳам кард, ки шумо бовар нахоҳед кард, ҳарчанд ба шумо гуфта шавад.» Ҳабаққуқ 1:5 «Зеро рӯъё ҳанӯз барои вақти муайян аст, аммо дар охир он сухан хоҳад гуфт, ва дурӯғ нахоҳад гуфт; ҳарчанд он дер кунад, онро интизор шавед, зеро он ҳатман хоҳад омад, он дер нахоҳад кард ... Одил бо имони худ зиндагӣ хоҳад кард.» Ҳабаққуқ 2:3-4
Гарчанде ки аз нубуввати Ҳабаққуқ дарсҳои зиёдеро омӯхтан мумкин аст, ман шарҳҳои худро ба се ояти классикӣ, ки дар ду боби аввали рӯъёи ӯ мавҷуданд, маҳдуд мекунам. Ҳар яке дар Аҳди Ҷадид бо шарҳи Рӯҳулқудс иқтибос оварда шудааст.
Ҳабаққуқ 1:5 – Калидӣ барои паҳн кардани Инҷил
Аввалин аз се оят, Ҳабаққуқ 1:5, мегӯяд: «Ба миёни халқҳо нигоҳ кунед, ва бубинед, ва ба таври аҷиб ҳайрон шавед; зеро Ман дар рӯзҳои шумо коре хоҳам кард, ки шумо бовар нахоҳед кард, ҳарчанд ба шумо гуфта шавад.» Дар Аҳди Ҷадид, Павлус онро чунин шарҳ дод: «Бубинед, эй нафраткунандагон, ва ҳайрон шавед, ва нобуд шавед; зеро Ман дар рӯзҳои шумо коре мекунам, коре, ки шумо ба ҳеҷ ваҷҳ бовар нахоҳед кард, ҳарчанд марде онро ба шумо эълон кунад» (Аъмол 13:41 KJV). Суханони Павлус дар куништи Антиохия дар паҳн кардани Инҷил калидӣ буданд, зеро онҳо нуқтаеро нишон доданд, ки вокуниши шодии халқҳо яҳудиёнро ба ҳасад овард. Вақте ки Павлус ва Барнабо гуфтанд: «Лозим буд, ки каломи Худо аввал ба шумо гуфта шавад; аммо азбаски шумо онро аз худ дур мекунед ва худро ношоистаи ҳаёти ҷовидонӣ мешуморед, инак, мо ба халқҳо рӯ меорем» (Аъмол 13:46), ин барои онҳо хеле зиёд буд.
Ин муқоиса дар нури Ҳабаққуқ 1:5, ки мегӯяд: «Ба миёни халқҳо нигоҳ кунед, ва бубинед, ва ба таври аҷиб ҳайрон шавед,» ҷолиб аст. Дар аввал ин ба назар мерасад, ки халқҳо барои рад кардани паёми Худо пешбинӣ шуда буданд. Аммо яҳудиёни Антиохия фарзандони Исроил дар миёни халқҳо буданд! Бисёре аз яҳудиён дар саросари империяи «Модҳо ва Форсҳо» (Дониёл 5:28) пас аз анҷоми асирӣ дар Бобил пароканда монданд. Ин маънои онро дошт, ки ҳамон паёме, ки дар Ерусалим мавъиза мешуд, дар саросари ҷаҳон такрор мешуд. Ин инчунин маънои онро дошт, ки яҳудиён дар миёни халқҳо ва худи халқҳо барои атои ҳаёти ҷовидонӣ мувофиқ хоҳанд буд. Ҳамин тавр, вақте ки халқҳо дар Антиохия Инҷилро шуниданд, «онҳо шод шуданд ва каломи Худовандро ҷалол доданд; ва ҳар қадар ки барои ҳаёти ҷовидонӣ таъин шуда буданд, имон оварданд» (Аъмол 13:48). Зеро агар «Худо ҷаҳонро чунон дӯст дошт» (Юҳанно 3:16), пас ин ҳамон муҳаббат ҳамаи миллатҳоро дар тӯли тамоми замони замин фаро хоҳад гирифт. Ба ҳамин монанд, муҳаббати Худо, ки пеш аз бунёди ҷаҳон вуҷуд дошт, дар осмонҳои нав ва замини нав беохир боқӣ хоҳад монд.
Ҳабаққуқ 2:3 – Интизори бозгашти Худованд
Иқтибоси дуюм аз Ҳабаққуқ 2:3 мегӯяд: «Зеро рӯъё ҳанӯз барои вақти муайян аст, аммо дар охир он сухан хоҳад гуфт, ва дурӯғ нахоҳад гуфт; ҳарчанд он дер кунад, онро интизор шавед, зеро он ҳатман хоҳад омад, он дер нахоҳад кард.» Аз ин рӯ, мо аз Рӯҳулқудс миннатдорем, ки дар Ибриён 10:37 Ӯ ин суханони пурасрорро чунин шарҳ медиҳад: «Зеро каме дигар, ва Он ки хоҳад омад, хоҳад омад, ва дер нахоҳад кард.» Ба ибораи дигар, масеҳиён интизори истилогари бутпараст нестанд, балки ҳамеша ба бозгашти Писари Худо аз осмон назар мекунанд (Луқо 21:28).
Ҳабаққуқ 2:4 – Чӣ тавр одил зиндагӣ хоҳад кард
Пеш аз шарҳ додан дар бораи иқтибоси сеюм, «Одил бо имони худ зиндагӣ хоҳад кард» (Ҳабаққуқ 2:4), мо бояд аввал ин оятро дар заминаи Ҳабаққуқ баррасӣ кунем. Дар ин робита ваъдаи наҷот ба ҳаёти ҷисмонӣ, ки дар саҳнаи хатари марговар ҳифз шудааст, ишора мекард. Таҳдиди асосӣ ҳамлаи халдейҳо ба Яҳудо буд. Зеро он «миллати талх ва шитобкор» (Ҳабаққуқ 1:6) бо бераҳмӣ ва куштор машҳур буд. Таҳдид воқеӣ ва бебозгашт буд, сарфи назар аз ислоҳоти подшоҳи нек Юшиё. Ҳамин тавр, дар Ҳабаққуқ 2 подшоҳи Бобил ҳамчун марг тасвир шудааст.
Нуқтаи асосии Ҳабаққуқ 2:4 ин аст, ки ба онҳое, ки Худоро мешинохтанд ва ба Ӯ эътимод доштанд, ваъда дода шуд, ки ҳаёти онҳо кафолат дода мешавад. Ҳамин тавр, паёми он рӯз ин буд, ки танҳо шарирон аз ҷониби душмани пешрафта фурӯ бурда мешаванд. Масалан, се дӯсти Дониёл на танҳо дар Бобил зинда монданд, балки шукуфоӣ карданд. Гарчанде ки онҳо бераҳмона таъқиб карда шуданд, онҳо аз кӯраи оташи сӯзон безарар баромаданд (Дониёл 3). Аммо қайд кунед, ки онҳое, ки онҳоро ба кӯра партофтанд, худашон аз гармии шадиди ҳафтқабата сӯхта мурданд. Ва, дар мавриди худи Дониёл, нақшаи он ки ӯро шерҳо бихӯранд, ба ҳеҷ чиз нарасид, вақте ки Худо ба ҷои он муттаҳидонро ба ҳайвонҳои ваҳшӣ хӯронд (Дониёл 6:16-24).
Дар ин робита, вақте ки бобилиён ба Ерусалим ҳамла карданд, онҳо Еремиёро эҳтиром карданд ва инчунин ҳаёти ҳамаи онҳоеро, ки бо имон сафед карда шуда буданд, наҷот доданд (Еремиё 40:2-4). Ва пеш аз ҳамла, Худо хизматгори пайғамбарии худро ҳангоме ки ӯро ба чоҳи беоб партофтанд, ҳифз кард (Еремиё 38:6). Худо инчунин ваъда дод, ки Ебед-Мелехи ҳабаширо, ки ҷони худро барои наҷот додани Еремиё зери хатар гузошт, ҳифз кунад (Еремиё 39:17).
Дар ҳоле ки Худо ҳаёти онҳоеро, ки дар он рӯзҳо бо имон сафед карда шуда буданд, наҷот дод, бигзор ҳеҷ муқаддасе имрӯз гумон накунад, ки ӯ ё вай аз шаҳодат бехатар аст. Зеро ҳавворӣ Павлус, ки баъдтар Ҳабаққуқро ин қадар олиҷаноб шарҳ дод, худаш барои Масеҳ дар аренаи Рум шаҳид шуд. Инчунин, ҳифзи муқаддасон дар рӯзҳои Ҳабаққуқ монеае барои ҳамлаи ногузири замин бо харобии маъбад набуд. Ва доварии онҳое, ки аз тавба кардан саркашӣ карданд, бекор карда намешуд, ҳарчанд одилон сабаби худро чӣ қадар ҳам талаб мекарданд (Еремиё 38:20-23). Аз ин рӯ, мо ҳеҷ гоҳ набояд ба гунаҳкорон бигӯем, ки агар онҳо Масеҳро қабул кунанд, пас аз он аз дард, пирӣ ё беморӣ эмин хоҳанд шуд.
Дар нури шарҳи Аҳди Ҷадид, ваъдаи ҳаёт аз кафолати аслии ҳаёти ҳифзшуда дар шароити номусоид фаротар аст. Ҳамин тавр, одил воқеан абадӣ зиндагӣ хоҳад кард, вақте ки «Худованд худаш аз осмон фуруд хоҳад омад» (1 Таслӯникиён 4:16). Зеро ҳамзамон «ин фанопазир бояд бефаноӣ пӯшад, ва ин миранда бояд бемиронӣ пӯшад» (1 Қӯринтиён 15:53).
Ҳабаққуқ 2:4 дар Румиён 1:17
Вақте ки Павлус кӯшиш кард, ки наҷот танҳо бо имон аст, ӯ ваъдаи Ҳабаққуқро ҳамчун матни исботӣ истифода бурд, ва мо «одил бо имон зиндагӣ хоҳад кард»-ро дар Румиён 1:17 иқтибос овардашуда мебинем. Сарфи назар аз он ки он дар Ҳабаққуқ бе шарҳ гуфта шуда буд, он пешбинӣ шуда буд, ки матни асосии шоҳасари тафсирии Павлус гардад.
Инчунин, азбаски Павлус ба Ғалотиён ҳашт сол пеш аз он ки ба Румиён навишт, ӯ аллакай ҳамон матнро барои исбот кардани он истифода бурда буд, ки Қонуни Мусо, ки тамоми ҷаҳонро маҳкум карда буд, ҳеҷ гоҳ гунаҳкори бадбахтро наҷот дода наметавонист (Румиён 3:19). Дар Ибриён 10:38, Рӯҳи Худо ҳамон иқтибосро дар робита бо ҳаёти имон, ки дар нури бозгашти ваъдашудаи Худованд зиндагӣ мекард, истифода бурд.
Дар Румиён аст, ки Павлус маънои инҷилии матнро ошкор мекунад, ки «одил бо имон зиндагӣ хоҳад кард» (Румиён 1:17). Зеро сарфи назар аз ҳифзи ҳаёт дар давраи асирӣ, баракати бузургтаре, ки дар матн пинҳон буд, ҳаёти ҷовидонӣ буд. Аз ин рӯ, Худо тавассути Дониёл пайғамбар гуфт, ки «онҳое, ки доно ҳастанд, мисли дурахши фалак дурахшиданд; ва онҳое, ки бисёриҳоро ба адолат мегардонанд, мисли ситорагон то абад» (Дониёл 12:3). Писари Худо тасдиқ кард, ки Ӯ салиб хоҳад шуд, то «ҳар кӣ ба Ӯ имон оварад, нобуд нашавад, балки ҳаёти ҷовидонӣ дошта бошад» (Юҳанно 3:15).
Ҳабаққуқ 2:4 дар Ғалотиён 3:11
Павлус марде набуд, ки бигзор бидъат бемушкил гузарад. Ҳамин тавр, вақте ки яҳудиён кӯшиш карданд, ки Ғалотиёнро ба риояи Қонуни Мусо ҷалб кунанд, Павлус бо маҳкумияти фаврӣ дахолат кард: «Агар касе ба шумо инҷилеро мавъиза кунад, ки аз он чизе ки шумо қабул кардаед, фарқ дорад, бигзор ӯ лаънатӣ бошад» (Ғалотиён 1:9). Ин маънои онро дорад, ки онҳое, ки инҷилеро мавъиза мекунанд ва «мардумро ба дурӯғ бовар мекунонанд» (Еремиё 28:15), нобуд хоҳанд шуд ва ҳам фиребгарон ва ҳам фиребхӯрдагон ба «ҳалокат»-и абадӣ партофта хоҳанд шуд (2 Таслӯникиён 2:3; 1 Тимотиюс 6:9).
Қонуни Мусо ҳеҷ гоҳ як ҷонро наҷот надодааст. Ҳатто имрӯз яҳудиён эътироф мекунанд, ки беш аз 600 қонун ва фармон мавҷуд аст, ки бояд риоя шаванд, вагарна ҳеҷ кас аз хашми Худо наҷот нахоҳад ёфт. Ҳамин тавр, барои тақвияти паём, Павлус навишт: «Зеро ҳар кӣ аз аъмоли Қонун аст, зери лаънат аст; зеро навишта шудааст: ‘Лаънатӣ аст ҳар кӣ дар ҳама чизҳое, ки дар китоби Қонун навишта шудаанд, барои иҷрои онҳо истодагарӣ намекунад’» (Ғалотиён 3:10). Сипас ӯ навишт: «Аммо ин ки ҳеҷ кас бо Қонун дар назари Худо сафед карда намешавад, равшан аст: зеро, ‘Одил бо имон зиндагӣ хоҳад кард’» (Ғалотиён 3:11). Ва сипас ӯ ба исбот кардани он шурӯъ кард, ки барои наҷот додани мо аз ин ҳамон лаънат, худи Масеҳ дар салиб аз Худо лаънатӣ шуд: «Масеҳ моро аз лаънати Қонун наҷот дод, зеро барои мо лаънатӣ шуд; зеро навишта шудааст: ‘Лаънатӣ аст ҳар кӣ бар дарахт овехта шавад’» (Ғалотиён 3:13).
Ҳабаққуқ 2:4 дар Ибриён 10:38
Иқтибоси ниҳоӣ дар Ибриён аст, ки дар он нависанда гуфтааст: «акнун одил бо имон зиндагӣ хоҳад кард» (Ибриён 10:38). Аммо, барои фаҳмидани ин татбиқи Ҳабаққуқ 2:4 мо бояд онро дар заминаи Аҳди Ҷадид баррасӣ кунем, зеро дар он иқтибос бо ваъдаи бозгашти Худованд зич алоқаманд аст: «Зеро каме дигар, ва Он ки хоҳад омад, хоҳад омад, ва дер нахоҳад кард» (Ибриён 10:37). Аз ин мо хулоса мебарорем, ки Рӯҳ ба ҳаёти имонии масеҳӣ ишора мекунад, ки бар интизории ҳар лаҳзаи шодии бозгашти Писари Худо аз осмон асос ёфтааст (1 Таслӯникиён 1:10). Дар ҳақиқат, худи Юҳанно ба ҳамин ишора кард, вақте ки ӯ навишт, ки «ҳар кӣ ин умедро дар Ӯ дорад, худро пок мекунад, чунон ки Ӯ пок аст» (1 Юҳанно 3:3).
Ваъдаи ҳозира бар зидди интизории бармаҳал
Ҳамон иқтибос дар Ибриён ошкор мекунад, ки ҳақиқати гаронбаҳои Масеҳ ва омадани Ӯ дар Ҳабаққуқ 2:3 пинҳон буд: «Зеро рӯъё ҳанӯз барои вақти муайян аст, аммо дар охир он сухан хоҳад гуфт, ва дурӯғ нахоҳад гуфт; ҳарчанд он дер кунад, онро интизор шавед, зеро он ҳатман хоҳад омад, он дер нахоҳад кард.» Ибриён 10:37 исбот мекунад, ки Ҳабаққуқ 2:3 ишораи бешубҳа ба омадани «Худованд дар ҳаво» буд (1 Таслӯникиён 4:17). Аммо, мо бояд фарқи байни омадани Худовандро омӯзем зуд ва омадани Ӯ ба зудӣ. Бист аср аз он вақт гузашт, ки Худованд гуфт: «Ҳатман зуд меоям» (Ваҳй 22:20). Ҳатто бо назардошти он ки «як рӯз назди Худованд мисли ҳазор сол аст, ва ҳазор сол мисли як рӯз» (2 Петрус 3:8), мо базӯр гуфта метавонем, ки Наҷотдиҳанда ҳеҷ гоҳ нагуфтааст, ки Ӯ ба зудӣ меояд. Аммо, ин ки Ӯ зуд хоҳад омад, шубҳанок нест. Яъне, Ӯ моро дар шароити лаҳза дастгир хоҳад кард (Ваҳй 16:15). Агар мо дар ҷое, ки бояд бошем, набошем ё кореро, ки набояд анҷом диҳем, анҷом диҳем, мо воқеан «дар омадани Ӯ дар пеши Ӯ хиҷил хоҳем шуд» (1 Юҳанно 2:28).
Дар ин маънӣ, гузаштани асрҳо меъёри қобили мулоҳиза нест, вақте ки «рӯъё ҳанӯз барои вақти муайян аст» (Ҳабаққуқ 2:3). Аз ин рӯ, ҳар қадар ки вақт дар байни он дароз бошад, мо ҳеҷ гоҳ набояд бигӯем: «Худованди ман омадани худро ба таъхир меандозад» (Матто 24:48). Зеро «Он ки хоҳад омад, хоҳад омад, ва дер нахоҳад кард» (Ибриён 10:37). Бо вуҷуди ин, мо аксаран Навиштаро нодида гирифтаем: «Пас аз муддати дароз Худованди он ғуломон меояд, ва бо онҳо ҳисоб мекунад» (Матто 25:19). Аммо, дар ҳоле ки фалсафа метавонад дарозии ресмонро муҳокима кунад, имон медонад, ки аллакай 20 аср «муддати дароз»-ро дар ҳар забон ташкил медиҳад. Ҳамин тавр, ҳар қадар ки Ӯ ғоиб бошад, ҳамон қадар зудтар бармегардад!
Дар айни замон, биёед интизориҳои худро бо ин суханони ҳикматомези шогирди маҳбуб, Юҳанно, мулоим кунем: «Он гоҳ ин сухан дар байни бародарон паҳн шуд, ки он шогирд нахоҳад мурд. Аммо Исо ба ӯ нагуфт: ‘Ӯ нахоҳад мурд, балки, агар ман хоҳам, ки ӯ то омадани ман интизор шавад, ин ба ту чӣ?’» (Юҳанно 21:23). Ва ҳамин тавр, мумкин аст, ки бисёре аз муқаддасони азиз ҳанӯз пеш аз он ки бо зиндагон «якҷоя бардошта шаванд» то «Худовандро дар ҳаво пешвоз гиранд,» хоб раванд. Аммо, хоҳ мурда ё зинда дар омадани Ӯ, ҳамаи онҳое, ки бо имон сафед карда шудаанд, то абад «бо Худованд» зиндагӣ хоҳанд кард (1 Таслӯникиён 4:17).
Аз ҷониби Том Саммерҳилл» }
