Дар бораи бидъатҳо ва бидъаткорон чӣ гуфтан мумкин аст?
Эътиқодҳо муҳиманд. Таълимоти дуруст ба тафаккури дуруст мебарад. Тафаккури дуруст ба зиндагии дуруст мебарад. Калимаи дигари таълимоти дуруст «ортодоксия» ё эътиқодоти дуруст аст. Ҳама ғояҳо баробар офарида нашудаанд. Эътиқодоти нодуруст оқибатҳои худро доранд.
Павлус дар бораи «суханони солим» (1 Тим. 6:3) ё «таълимоти солим» сухан меронад, ки ба худотарсӣ мебарад. Ӯ ҳамчунин дар бораи «таълимоти девҳо» (1 Тим. 4:1) сухан меронад. Таълимоти бардурӯғ таълимоти носолим аст, ки ба бехудоӣ ва дар ниҳоят ба марг мебарад. «Роҳе ҳаст, ки ба назари одам дуруст менамояд, аммо оқибати он роҳи марг аст» (Мас. 16:25). Бидъаткор касест, ки таълимоти бардурӯғро таълим медиҳад ё он чиро, ки дуруст аст, ба тавре татбиқ мекунад, ки халқи Худоро ҷудо мекунад. Он чизе, ки бидъатро аз фалсафаи зиддимасеҳӣ хатарноктар мекунад, ин аст, ки он дар калисои Худо аз ҷониби шогирди гӯё Масеҳ паҳн мешавад.
Чӣ тавр мо бидъатро ҳангоми дидани он мешиносем ва вокуниши дурусти Китоби Муқаддас ба онҳое, ки онро паҳн мекунанд, чист?
Бидъат оғоз меёбад Бидъатҳо ва бидъаткорон муддати тӯлонӣ вуҷуд доштанд. Ҳар гоҳ ва ҳар ҷое ки Худо сухан гуфтааст, душман барои шубҳа кардан ва мухолифат кардан дар он ҷост. Дар боғ, Худо гуфт: «Ту ҳатман хоҳӣ мурд» (Ҳас. 2:17). Аммо мор гуфт: «Ту ҳатман нахоҳӣ мурд» (Ҳас. 3:4). Пас аз тӯфон, вақте ки Нӯҳ ва оилаи ӯ бо қурбонӣ, ки Худои Зиндаро эътироф мекард, оғоз карданд, дере нагузашта наслҳои ӯ «ҳақиқати Худоро ба дурӯғ табдил доданд ва махлуқро на ба Офаридгор ибодат карданд ва хидмат карданд» (Рум. 1:25).
Дар калисои ибтидоӣ, вақте ки ҳақиқат ба ҳаввориён ва пайғамбарон ошкор шуд, ҳаввориёни бардурӯғ ва пайғамбарони бардурӯғ пайдо шуданд, то «ки Исои Масеҳ дар ҷисм омадааст» (1 Юҳ. 4:2) ва «инҷили дигар» (Ғал. 1:8) биёранд. Ба мо огоҳӣ дода шудааст, ки дар рӯзҳои охир «дар миёни шумо муаллимони бардурӯғ хоҳанд буд, ки бидъатҳои харобиоварро пинҳонӣ меоранд, ҳатто Худовандеро, ки онҳоро харидааст, инкор мекунанд ва ба худ нобудии зуд меоранд» (2 Пет. 2:1).
Таълимоти девҳо фаровонанд. Бо ҳикмати худ, Худо бидъатҳоро дар калисои ибтидоӣ иҷозат дод, то ба мо тарзи мубориза бо онҳоро омӯзонад. Ҳамон тавре ки мо фарзандони худро бо гузоштани миқдори ками беморӣ ба бадани онҳо эм мекунем, Худо таълимоти бардурӯғ ва мазҳабҳоро дар рӯзҳои ҳавворӣ иҷозат дод, то бадан, гӯё, антителоҳоро барои мубориза бо сироят инкишоф диҳад.
Бидъат чист? Дар «Луғати калимаҳои Аҳди Ҷадид»-и худ, Вайн «бидъат»-ро ҳамчун «ақидаи худхоҳона, ки ба ҷои итоат ба қудрати ҳақиқат гузошта шудааст ва ба ҷудоӣ ва ташаккули мазҳабҳо мебарад» муайян мекунад. Қайд кунед, ки бидъат на танҳо таълимоти бардурӯғи табиати бунёдӣ аст, чунон ки маъмулан фикр мекунанд. Ин як ақида аст, шояд ҳатто ақидаи дуруст, ки ба тавре фишор оварда шудааст, ки дар байни халқи Худо ҷудоӣ эҷод кунад.
Касе, ки таълимоти бардурӯғро дар бораи шахсият ва кори Масеҳ ё дар бораи асосҳои имон паҳн мекунад, бидъаткор аст, ки ба ташаккули мазҳаб мебарад. Касе, ки ақидаи худро дар бораи масъалаҳое, ки ба асосҳои имон дахл надоранд, ба тавре фишор медиҳад, ки дар байни халқи Худо ҷудоӣ эҷод мекунад, низ бидъаткор аст, ки ба ташаккули мазҳаб мебарад.
Петрус бо мазҳабпараст ҳангоми муҳокимаи «бидъатҳои харобиовар» (2 Пет. 2:1) сарукор дорад. Юҳанно низ ҳамин тавр мекунад, вақте ки ӯ дар бораи онҳое, ки таълимоти Масеҳро намеоранд (2 Юҳ. 10) сухан меронад. Павлус бо мушкилоти мазҳабӣ дар 1 Қӯринтиён 1:12-13 сарукор дорад, ки онҳоеро, ки ҷудогона мегӯянд, «Ман аз Павлус ҳастам» ё ... «Аполлос», ё ... «Кифо», ё ... «Масеҳ» танбеҳ медиҳад.
Бидъаткори мазҳаб масеҳӣ нест. Бидъаткори мазҳаб метавонад яке бошад. Аммо ҳарду маҳсули ҷисм мебошанд (Ғал. 5:20). Китоби Муқаддас дар мубориза бо ҳам онҳое, ки имонро инкор мекунанд ва ҳам онҳое, ки муқаддасонро ҷудо мекунанд, роҳнамоӣ медиҳад.
Бидъаткорони мазҳабҳо Петрус ба мо мегӯяд, ки муаллимони бардурӯғ «суханони фиребанда» (2 Пет. 2:3) ё айнан «суханони шаклдор ё пластикӣ»-ро истифода хоҳанд кард, то онҳоеро, ки ноустуворанд ва онҳоеро, ки Навиштаҳоро «мепечонанд» (2 Пет. 3:16) ба нобудии худ ҷалб кунанд. Одамоне, ки Каломи Худоро мепечонанд, зеро намехоҳанд ба он итоат кунанд, ба осонӣ фиреб хӯрда метавонанд. Панҷ манипуляцияе ҳастанд, ки муаллимони бардурӯғ барои ба назар чунин расонидани Навиштаҳо истифода мебаранд, ки онҳо мехоҳанд бигӯянд.
*1. Илова кардан ба Навиштаҳо:* Агар онҳо он чиро, ки дар Библия меҷӯянд, пайдо карда натавонанд, онҳо китоб ё ҳуҷҷати дигареро ихтироъ мекунанд, ки таълимоти онҳоро дастгирӣ мекунад. Ин усули дӯстдоштаи мазҳабҳо, ба монанди мормонҳо мебошад, ки гӯё «Китоби Мормон»-ро бо айнакҳои тиллоии махсус тарҷума кардаанд. Илова кардани «апокрифа» ба Аҳди Қадим намунаи дигар аст. Дар Аҳди Ҷадид мазҳаби фарисиён, ритуалистҳои он замон, ба Навиштаҳо анъанаҳо илова карданд ва ба ин васила ба Масеҳ муқобилат карданд. Каломи Худо дар ин масъала хеле равшан аст: «Ба он чизе илова накун ва аз он чизе кам накун» (Такр. 12:32).
*2. Кам кардан аз Навиштаҳо:* Агар як порчаи Библия бо он чизе, ки онҳо мехоҳанд бовар кунанд, мухолифат кунад, бидъаткорон онро танҳо нест мекунанд. Ҳилаи дӯстдоштаи модернистӣ ин аст, ки ба қудрати Каломи Худо шубҳа кунанд ва таъсири онро дар ҳаёти мо бекор кунанд. Исо гуфт, ки Мусо панҷ китоби аввали Библияро навиштааст (Юҳ. 7:19). Онҳо мегӯянд, ки он аз ҷониби як қатор муаллифони номаълум навишта шудааст. Исо гуфт, ки Дониёл пайғамбар буд (Мат. 24:15). Онҳо мегӯянд, ки пешгӯиҳои ӯ пас аз воқеа навишта шудаанд ва аз ин рӯ, аз ҷониби Дониёл нест. Онҳо вонамуд мекунанд, ки дар бораи замонҳои Библия бештар аз Исо ё ҳаввориён медонанд. Дар Аҳди Ҷадид, мазҳаби саддуқиён, рационалистҳои он замон, аз Навиштаҳо кам карданд, ки қудрати Аҳди Қадимро ба истиснои панҷ китоби Мусо инкор карданд. Онҳо материалистҳо буданд, ки ҷаҳони рӯҳонӣ ва эҳёро инкор мекарданд ва ба ин васила ба Масеҳ муқобилат карданд.
*3. Аз нав муайян кардани истилоҳот:* Агар бидъаткорон иддао кунанд, ки ба Библия бовар доранд, аммо он чиро, ки он мегӯяд, дӯст намедоранд, онҳо маънои истилоҳотро аз нав муайян мекунанд ё «аз нав шакл медиҳанд», то ба назарияи худ мувофиқат кунанд (2 Пет. 2:3). Исо ва ҳаввориён хеле равшананд, ки тамоми Навиштаҳо аз ҷониби Худо илҳом гирифта шудаанд ё «аз Худо нафас гирифта шудаанд» (2 Тим. 3:16) ва аз ҷониби мардони муқаддаси Худо, ки аз ҷониби Рӯҳи Муқаддас ҳаракат кардаанд, навишта шудаанд (2 Пет. 1:21). Бидъаткорон иддао мекунанд, ки илҳом дар асл маънои илҳомро, ки таърихан фаҳмида мешуд, надорад, балки танҳо маънои илҳомро дар он маъно дорад, ки ҳар як мусиқинавоз ё шоир илҳом мегирад. Онҳо изҳор хоҳанд кард, ки наҷот маънои бахшидани гуноҳҳоро надорад ё ишораҳо ба Исо ҳамчун Писари Худо маънои онро надоранд, ки Ӯ Худо дар ҷисм аст. Онҳо ҳама чизро барои ошуфтагӣ ё эҷоди шубҳа дар бораи эътиқодоти таърихии масеҳият истифода хоҳанд кард.
*4. Хориҷ кардани оятҳо аз контекст:* Агар бидъаткорон иддао кунанд, ки ба Библия бовар доранд, аммо он чиро, ки он мегӯяд, дӯст намедоранд, онҳо оятҳоро аз контексти бевоситаи худ мегиранд ва маънои онҳоро барои дастгирии мантиқи худ таҳриф мекунанд. Намунаи ин: Юҳанно 1:1 ба таври равшан мегӯяд, ки «Калом Худо буд». Муаллимони бардурӯғ мегӯянд, ки ин маънои онро дорад, ки «Калом худо буд», ки Исоро махлуқи офаридашуда месозад. Аммо Юҳанно 1:3 мегӯяд, ки ҳар чизе ки офарида шудааст, аз ҷониби Исо офарида шудааст, ба ин васила Ӯро аз қаламрави чизҳои офаридашуда хориҷ мекунад. Онҳо Библияро таҳриф мекунанд, то бигӯянд, ки «Худо нест». Библия мегӯяд, ки онҳое, ки ба онҳо бовар мекунанд, «аҳмақанд» (Заб. 14:1).
*5. Аломатҳои бардурӯғ:* Бидъаткорон одатан ҳама гуна манипуляцияҳои дар боло зикршударо бо ягон намуди аломати ғайритабиӣ (2 Тас. 2:9) ё тӯҳфаи гӯё, ки муаллими бардурӯғро ҳамчун даҳони Худо тасдиқ мекунад, ҳамроҳӣ мекунанд, ки ба таври муассир фармонҳои одамонро ба ҷои Каломи Худо мегузоранд (Мат. 15:9). Тӯҳфаҳои шифобахш имрӯз аломатҳои маъмуланд. Мо бовар дорем, ки Худо дар ҷавоб ба дуоҳо шифо медиҳад. Мо бовар надорем, ки бисёре аз тӯҳфаҳои гӯё шифобахш ба тӯҳфаи шифобахш, ки дар Аҳди Ҷадид пешниҳод шудааст, мувофиқат мекунанд.
Мазҳаби шахсият Бидъатҳо одатан дар атрофи як пешвои харизматикӣ мутамарказ мешаванд, ки гурӯҳро назорат мекунад ва ба дигар пешвоён ҳисоботдиҳанда нест. Аз онҳое, ки бештар дар бораи худ сухан мегӯянд, на дар бораи Масеҳ, эҳтиёт шавед. Пас аз шунидани суханони онҳо, оё шумо онҳоро қадр мекунед ё Масеҳро ибодат мекунед? Онҳо метавонанд дар бораи Худо ё Яҳува сухан гӯянд, аммо оё онҳо ба Худованд Исои Масеҳ хидмат мекунанд? (Рум. 16:18). Паёми онҳо шахсияти Ӯ ё кори Ӯро кам мекунад. Ва онҳое, ки Писарро эҳтиром намекунанд, Падареро, ки Ӯро фиристодааст, эҳтиром намекунанд (Юҳ. 5:23).
Таълимоти онҳоро бо таълимоти шогирдон муқоиса кунед. Яҳёи Таъмиддиҳанда гуфт: «Ӯ бояд афзояд, аммо ман бояд кам шавам» (Юҳ. 3:30). Павлус гуфт, ки «дар ҳама чиз Ӯ метавонад бартарӣ дошта бошад» (Қӯл. 1:18). Павлус дар бораи онҳое, ки «ба Сар сахт часпида наметавонанд» (Қӯл. 2:19), Петрус дар бораи онҳое, ки «Худовандеро, ки онҳоро харидааст, инкор мекунанд» (2 Пет. 2:1) ва Юҳанно дар бораи онҳое, ки «эътироф намекунанд, ки Исои Масеҳ дар ҷисм омадааст» ва онҳое, ки «бартарӣ доштанро дӯст медоранд» (1 Юҳ. 4:3; 3 Юҳ. 9) навиштааст. Аз онҳое, ки ҳамеша бояд корҳоро ба таври худ анҷом диҳанд, эҳтиёт шавед.
Ангезаҳо Бидъат маъмул аст, зеро он як асосноккуниро таъмин мекунад, ки ба кас имкон медиҳад, ки дар ниҳоят ба таври дилхоҳ зиндагӣ кунад (Ирм. 6:14; 14:14) ва то ҳол масеҳӣ номида шавад. Ба касе, ки ҳақиқати Худоро аз ҳама бештар дӯст намедорад, теологияи ӯ аз ахлоқи худаш муайян мешавад. Павлус таълимоти солимро бо худотарсӣ мепайвандад. Бидъат ҳеҷ гоҳ худотарсиро ба вуҷуд намеорад, ки он танҳо тавассути Масеҳ ба даст омада метавонад.
Бидъаткорон аксар вақт аз ҷониби пул ангеза мегиранд (Ирм. 6:13; Мик. 3:11). Аз онҳое, ки ҳамеша пул мепурсанд, эҳтиёт шавед. Павлус шабу рӯз кор мекард, ки Инҷилро бепул пешниҳод кунад (2 Қӯр. 11:9). Муаллимони бардурӯғ шуморо истисмор мекунанд (2 Пет. 2:3). Аз онҳое, ки мегӯянд, ки Инҷил ройгон аст, пас аз шумо хоҳиш мекунанд, ки барои он пардохт кунед, эҳтиёт шавед.
Бидъаткорон инчунин аксар вақт аз ҷониби нопокӣ ҷинсӣ ангеза мегиранд (2 Пет. 2:14). Набудани ҳисоботдиҳӣ ба озодии шаҳватҳои ҷисм дар ҳама соҳаҳо мебарад. Аз онҳое, ки таълимоти онҳо ба вайроншавии хоксорӣ ва худдорӣ мебарад, эҳтиёт шавед.
Бидъаткорони мазҳабҳо Муаллимон, ки дар акси ҳол худотарс буданд, аксар вақт бисёре аз ҷудоиҳоро дар калисо бо фишор овардани ақидаҳои худ ба вуҷуд овардаанд. Масалан, омӯзиши таърихи калисо нишон медиҳад, ки чӣ тавр ҷудоиҳо/мазҳабҳо дар мавзӯи таъмид ба вуҷуд омадаанд. Имондорон дар бораи маънои таъмид (кӯдак, хонавода ё таъмиди имондор), тартиби он (пошидан ё ғарқ кардан), формула («ба номи Исо» ё «ба номи Падар, Писар ва Рӯҳ» ва ғайра) ҷудо шудаанд. Исрор ба мувофиқат дар тафсилот ва усул, ангезаи онҳо аксар вақт назорат, тамаъкорӣ ва бартарӣ дар байни муқаддасон аст. Оё ин муаллимон ба касе ҳисоботдиҳандаанд? Баъзе созмонҳои масеҳӣ тавассути меҳнати як муаллими ҳақиқӣ ё евангелист пешрафт кардаанд, аммо аз сабаби набудани ҳисоботдиҳии ӯ ба касе ба шикаст дучор шудаанд. Муваффақияти онҳо дом шуд.
Оё вокуниши библиявӣ ин аст, ки онҳоро дар сутун сӯзонанд? Ин корест, ки калисои католикии Рум дар асрҳои миёна анҷом дод. Гарчанде ки дар бартараф кардани гунаҳкор (аммо на паём) муассир буд, он ҳамон рӯҳро инъикос мекунад, ки «писарони раъд», Яъқуб ва Юҳанно, ки аз Худованд пурсиданд, ки оё онҳо бояд оташро аз осмон фурӯ резанд, мисли Илёс, вақте ки сомариён аз қабули хидмати Масеҳ сарпечӣ карданд. Худованд ба онҳо гуфт, ки Ӯ ба ҳамаи онҳое, ки чунин чораҳоро баррасӣ мекунанд, мегӯяд: «Шумо намедонед, ки шумо аз кадом рӯҳ ҳастед» (Луқ. 9:54-55).
Навиштаҳо равшан нишон медиҳанд, ки вокуниши мо бояд ба ҷиноят мутаносиб бошад. Барои бидъаткори мазҳаб, ҳеҷ гуна созиш набояд бошад. Мо набояд бо онҳое, ки дурӯғро паҳн мекунанд, муошират кунем (Эфс. 5:11), ҳатто то дараҷае, ки ба онҳо салом нагӯем ва онҳоро ба хонаҳои худ қабул накунем (2 Юҳ. 10). Ҳақиқатҳои асосӣ наметавонанд сабукфикрона қабул карда шаванд. Мо набояд ба касе ҳатто каме сабаб диҳем, ки фикр кунад, ки мо бо таълимоти бардурӯғ розӣ ҳастем ё онро дастгирӣ мекунем. Барои бидъаткори мазҳаб, Навиштаҳо нишон медиҳанд, ки мо бояд онҳоро танбеҳ диҳем (Тит. 3:10). Ҳақиқати каломи Худоро як бор, ҳатто ду бор ба онҳо пешниҳод кунед. Агар онҳо дар роҳи ҷудоии худ идома диҳанд, пас мо бояд дар ниҳоят муоширати онҳоро рад кунем (Рум. 16:17).
Хулоса Таълимоти дуруст чизҳоро тавре ки ҳастанд, пешниҳод мекунад – аз нуқтаи назари Худо. Бидъат кӯшиш мекунад, ки воқеияти навиштаҳоро бо баланд бардоштани инсон ва паст кардани Масеҳ таҳриф кунад. Бидъат чаҳорчӯбаи мантиқиро таъмин мекунад, ки ба инсон имкон медиҳад, ки ба таври дилхоҳ зиндагӣ кунад ва то ҳол вонамуд кунад, ки масеҳӣ аст. Аммо шарти аввалини донистани ҳақиқат, доштани хоҳиши иҷрои иродаи Худо аст. «Агар касе хоҳад, ки иродаи Ӯро иҷро кунад, ӯ дар бораи таълимот хоҳад донист, ки оё он аз Худост ё ман аз рӯи қудрати худ сухан мегӯям» (Юҳ. 7:17). Бигзор Худо ба мо кӯмак кунад, ки дар назди Ӯ дилҳои ростқавл дошта бошем, бо хоҳиши итоат ба Каломи Ӯ, чунон ки Ӯ ба мо ошкор кардааст.
ДАР БОРАИ МУАЛЛИФ: Майк Стелло муҳандиси шаҳрвандӣ аст, ки дар тарҳрезии таҳкурсӣ ва сарбанд тахассус дорад. Ӯ ва ҳамсараш, Кейт, шаш фарзанд доранд. Майк дар калисои маҳаллии худ дар Ню Фридом, Пенсилвания дарс медиҳад.
