Масъалаҳо – январи 2024 – Маҷаллаи Файз ва Ҳақиқат
Илҳом ва қудрати Китоби Муқаддас
Аз ҳамаи чизҳои бузурги ҳақиқати Китоби Муқаддас, ки дар табиати худ асосӣ мебошанд, он чизе, ки мавзӯи ҳозираи моро ташкил медиҳад, дар ҷои аввал меистад. То он даме, ки илҳом ва қудрати Китоби Муқаддас дар ҷонҳои мо пурра ва устуворона ҷойгир нашавад, аз саҳифаҳои он ҳақиқатҳоеро, ки метавонанд хусусияти асосӣ дошта бошанд, муқаррар кардан қариб бефоида аст. Пас, биёед Китоби Муқаддасро бо фикри оддии муайян кардани он, ки он дар бораи худ чӣ мегӯяд ва даъвоҳои он чӣ гунаанд, кушоем.
Аҳди Қадим Дар Аҳди Қадим се чиз моро ба ҳайрат меорад. *Аввалан*, дар бобҳои аввал ба мо дар бораи чизҳое гуфта мешавад, ки комилан берун аз доираи мушоҳидаи ҳар як нависандаи инсонӣ мебошанд. Онҳо берун аз ҳар гуна донише ҳастанд, ки метавонист бидуни ваҳйи илоҳӣ дошта бошад, зеро ҳодисаҳое, ки пеш аз офариниши инсон рух додаанд, нақл карда мешаванд. Ин чизҳо на бо истилоҳоте, ки ба тахминҳои инсонӣ мувофиқанд, балки бо оҳанги ором ва итминони дониши мутлақ ва аз ин рӯ, ҳақиқат баён шудаанд.
*Сониян*, дар ҳамаи китобҳои таърихӣ мо хусусиятҳоеро пайдо мекунем, ки дар ҳамаи таърихҳои инсонӣ комилан номаълуманд. Мо метавонем чунин хусусиятро ҳамчун набудани комили парастиши қаҳрамон муайян кунем. Мардон, дар ҳақиқат, аз ҷониби Худо тасдиқ карда шуданд, аммо, бо вуҷуди ин, камбудиҳои онҳо нақл карда мешаванд. Хусусиятҳои шоистаи ситоиш дар бадтарин мардон низ зикр шудаанд. Ҳамаи ин бо бетарафии баланд аз ҳавасҳо ва ғаразҳои инсонӣ аст ва доварии беғараз ва оромро нишон медиҳад, ки танҳо дар Худо пайдо мешавад. Мо инчунин қайд мекунем, ки масъалаҳое, ки мо ҳеҷ гоҳ зикр намекардем, ба таври назаррас баррасӣ мешаванд (масалан: Дов. 17, 18:14-26; 1 Подш. 1:4–2:11). Чизҳое, ки мо шояд сазовори таваҷҷӯҳи зиёд медонистем, нодида гирифта мешаванд, ба монанди заминларзаи бузург дар давраи ҳукмронии Узиё (Амӯс 1:1; Закарё 14:5). Дар ҳақиқат, китобҳои таърихӣ танҳо таъриханд, то он даме, ки нақли онҳо ба мақсади равшан кардани мақсадҳо ё роҳҳои Худо хидмат мекунад.
*Сеюм*, дар пайғамбарон мо наметавонем бевоситагии муроҷиати онҳоро ҳис накунем: ҳеҷ дудилагӣ, ҳеҷ узрхоҳӣ; балки мустақимтарин ва таъкидтарин «Худованд чунин мегӯяд» такроран такрор мешавад. Каломи Худо аз лабҳо ва қаламҳои онҳо омад. Муроҷиати пурқуввати он ба дил ва виҷдон имрӯз дар душмание, ки суханони онҳо то ҳол дар одамони гунаҳкор бедор мекунанд, инчунин дар роҳи тобеъ кардани дилҳои одамон бо мақсади баракати ниҳоии онҳо намоён аст.
Вақте ки мо ба Аҳди Ҷадид мерасем, мо тасдиқҳои равшани илҳом ва қудрати Аҳди Қадимро пайдо мекунем, аввалан аз лабҳои Худованди мо (Мат. 4:4,7,10, 5:17; Марқ. 12:24, 14:21; Луқ. 4:21, 16:31, 24:25,27,44-46; Юҳ. 5:46-47, 10:35). Сипас, хушхабардиҳандагон зуд-зуд ба иҷрои навиштаҳои Аҳди Қадим дар ҳаёт ва марг ва эҳёи Худованд Исо ишора мекарданд. «То ки иҷро шавад» ва «то ки навишта иҷро шавад» калимаҳое мебошанд, ки мо дар Инҷилҳо борҳо мехонем. Дар Номаҳо низ, мо илҳомро барои нависандагони Аҳди Қадим дар чунин порчаҳо, ба монанди 2 Тимотиюс 3:15-17, 1 Петрус 1:10-12 ва 2 Петрус 1:19-21 ба таври возеҳ талаб кардаем.
Аҳди Ҷадид Дар бораи Аҳди Ҷадид чӣ гуфтан мумкин аст? Дар саҳифаҳои он Аҳди Қадим ба таври возеҳ тасдиқ шудааст ва ҳамчун илҳомбахшидаи Худо баррасӣ мешавад, аммо оё он илҳомро барои худ низ баробар талаб мекунад ё тахмин мекунад? Ҷавоб ин аст: «Бале». Аҳди Ҷадид, бояд дар хотир дошт, ки аз қаламҳои баъзе аз расулони Худованд ва Наҷотдиҳандаи мо ва ҳамкорони онҳо ба мо расидааст. Дар 1 Қӯринтиён 2:13 Павлус илҳомро барои суханони худ ва дигар расулон ҳангоми расонидани ҳақиқатҳои ваҳйи илоҳӣ талаб мекунад. Дар 1 Қӯринтиён 14:37 ӯ изҳор дошт, ки навиштаҳои ӯ «фармонҳои Худованд» мебошанд (Китоби Муқаддас). Ҳавворӣ Петрус, дар 2 Петрус 3:15-16, номаҳои Павлусро тасдиқ кард ва онҳоро дар сатҳи «дигар навиштаҳо» (ояти 16) гузошт.
Ғайр аз ин, Луқо «фаҳмиши комили ҳама чизро аз аввал» талаб кард ва ӯ «бо тартиб» навишт, яъне «бо усул», то ки Теофилус «итминони» чизҳоеро, ки қаблан гирифта буд, «донад» (Луқ. 1:1-4).
Юҳанно изҳор дошт, ки ӯ навишт, то ки имондорон «донанд», ки онҳо ҳаёти ҷовидонӣ доранд (1 Юҳ. 5:13). Ин изҳорот барои навиштаҳо итминон ва қудратеро тахмин мекунанд, ки танҳо илҳом метавонад ба он эътимод кунад. Баъдтар, Юҳанно ваҳйро гирифт, дар бораи он шаҳодат дод ва дар натиҷа «суханони ин нубувват»-ро (Ваҳй 1:3) ба вуҷуд овард. Ниҳоят, ӯ лаънати ҷиддиеро бар ҳар касе, ки ҷуръат мекард, ки ба он «суханон» тавре ки дар аввал дода шуда буданд, дахолат кунад, эълон кард (22:18-19). Дар ин ҷо боз илҳоми лафзӣ мавҷуд аст.
Ин Навиштаҳо ба қадри кофӣ мебошанд, ки нишон диҳанд, ки нависандагони Аҳди Ҷадид, дар ҳоле ки илҳоми Аҳди Қадимро тасдиқ мекунанд, онро ба андозаи баробар тахмин мекунанд. Аз ин рӯ, дар ҳоле ки Навиштаҳои Муқаддас, ки Тимотиюс аз кӯдакӣ медонист (2 Тим. 3:15), навиштаҳои Аҳди Қадим буданд, «ҳамаи навиштаҳо»-и ояти оянда ҳамаи он навиштаҳоеро дар бар мегирад, ки мо онҳоро Китоби Муқаддас медонем. «Ҳамаи навиштаҳо аз илҳоми Худо дода шудаанд», ки метавонад «аз Худо нафас гирифташуда» тарҷума шавад – ибораи аҷиб! Дар офариниш «Худованд Худо инсонро аз хоки замин офарид» (Ҳас. 2:7). Он зарфи гилӣ танҳо пас аз нафас кашидани Худо ба мавҷудоти зинда табдил ёфт, зеро Ӯ «нафаси ҳаёт ба бинии ӯ дамид, ва инсон ҷони зинда шуд» (ояти 7). Ҳамин тавр, он чизе, ки дар акси ҳол танҳо маҷмӯаи пораҳои адабӣ мебуд, бо далели нафас кашидани Худо, ба як кулли органикии зинда ва пурқувват табдил ёфтааст: Каломи илҳомбахши Худо!
Рӯҳулқудс 1 Қӯринтиён 2 шояд аз ҳама боби барҷастаест, ки ба мавзӯи илҳом ва қудрати Китоби Муқаддас дахл дорад. Дар он ҷо, ба мо иҷозат дода мешавад, ки равандеро бубинем, ки Худо барои расонидани фикрҳои худ ба халқи худ муқаррар кардааст. Се қадами алоҳида ва амали алоҳидаи Рӯҳулқудси Худо дар робита бо ҳар яки онҳо мавҷуд аст.
*1. Ваҳй. Чизҳое, ки Худо барои онҳое, ки Ӯро дӯст медоранд, омода кардааст – чизҳое, ки инсон надида, нашунида ва тасаввур накардааст – аз ҷониби Рӯҳи Худо маълум карда шудаанд. Ӯ барои чунин кор комилан салоҳиятдор аст, чунон ки охири ояти 10 нишон медиҳад: «Худо онҳоро ба мо ба воситаи Рӯҳи Худ ошкор кардааст: зеро Рӯҳ ҳама чизро, бале, чизҳои амиқи Худоро меҷӯяд». Ояти 11 боз ҳам пештар меравад ва эълон мекунад, ки Рӯҳи Худо *ягона манбаи имконпазири чунин ваҳйҳост.
Ин ваҳйҳои аз Рӯҳ додашуда на ба ҷаҳон, на ҳатто ба ҳамаи муқаддасон, балки ба расулон ва пайғамбарон (ниг. Эфс. 3:5) расиданд, ки «мо»-и 1 Қӯринтиён 2:10 мебошанд. Онҳоро қабул карда, расулон ба расонидани ваҳйҳо ба дигарон шурӯъ карданд. «Мо»-и ояти 13 «мо»-и ояти 10-ро нишон медиҳад.
*2. Илҳом.* Худо ғамхорӣ кард, ки расулон ва пайғамбарон ин ваҳйҳоро ба дигарон таҳти назорати мустақим ва илоҳӣ расонанд. Онҳо барои истифодаи ҳикмати худ дар бораи беҳтарин роҳи баёни ҳақиқат гузошта нашуданд, балки аз ҷониби Рӯҳулқудс дар калимаҳои дақиқе, ки истифода мебурданд, роҳнамоӣ карда шуданд (ояти 13).
*3. Тасарруф.* Ҳақиқате, ки ба мардони аз ҷониби Худо интихобшуда ошкор шудааст ва аз ҷониби онҳо бо суханони илҳомбахш расонида шудааст, бояд қабул ё тасарруф карда шавад, агар он ба мардон таъсири равшанкунанда ва назораткунанда дошта бошад (ояти 14). Ҳеҷ як инсони табиӣ, яъне инсон дар ҳолати табиӣ ё табдилнашудаи худ, наметавонад ин чизҳоро қабул кунад. Ӯ комилан қобилиятеро надорад, ки ба ӯ имкон диҳад, ки ин корро кунад. Чизҳои рӯҳонӣ ба таври рӯҳонӣ дарк карда мешаванд. Имондорон «ақли Масеҳ»-ро доранд (ояти 16) ва Рӯҳи Худоро гирифтаанд, то ки онҳо «чизҳоеро, ки аз ҷониби Худо ба мо озодона дода шудаанд, донанд» (ояти 12).
Вақте ки мо дар бораи ваҳй сухан меронем, мо дар бораи он кори Рӯҳи Худо фикр мекунем, ки ба воситаи он дониш ва фикрҳое, ки комилан илоҳӣ мебошанд, ба ақлҳо ва дилҳои мардони аз ҷониби Худо интихобшуда расонида мешаванд.
Вақте ки мо дар бораи илҳом сухан меронем, мо ба он кори дуюми Рӯҳи Худо ишора мекунем, ки ба воситаи он ин мардон тавонистанд ҳақиқати ошкоршударо бо суханони аз ҷониби Худо интихобшуда ва аз ин рӯ, бо пуррагӣ ва дақиқии илоҳӣ баён кунанд, хоҳ онҳо сухан мегуфтанд ё онҳоро менавиштанд.
Тафовутҳои қадамҳо Ваҳй ба интиқоли ҳақиқат аз ақли Худо ба ақлҳои расулон ва пайғамбарон дахл дорад, то ки тасаввур ва фаҳмиши он аз они онҳо бошад. Илҳом дар бораи расонидани ҳамон ҳақиқат аз ақлҳои расулон ва пайғамбарон ба ҳамаи муқаддасон аст, ва барои ин на танҳо фикрҳо, балки калимаҳо лозим буданд. Агар суханони инсонӣ бояд баёни дурусти ҳақиқати илоҳӣ бошанд, онҳо бояд бо мувофиқат ва дақиқии комил интихоб ва истифода шаванд. Ин бо амали Рӯҳулқудс таъмин карда шуд: «Мардони муқаддаси Худо чунон сухан мегуфтанд, ки аз ҷониби Рӯҳулқудс ҳаракат мекарданд» (2 Пет. 1:21). Калимаи «ҳарокат мекарданд» дар он порча маънои «бурда мешуданд» ё «ҳамроҳ бурда мешуданд»-ро дорад. Ин мардони муқаддаси замонҳои Аҳди Қадим чунон сухан мегуфтанд, ки аз ҷониби Рӯҳулқудс ҳамроҳ бурда мешуданд.
Масалан, Ирмиёро гиред. Шояд дуруст бошад, ки оҳанг ва услуби муайяне навиштаҳои ӯро нишон медиҳад, то ки ҳар як инсони дорои фаҳмиши адабӣ ва ошно бо мундариҷаи Китоби Муқаддас одатан онҳоро дар ҳар ҷое, ки иқтибос оварда шудаанд, шинохта метавонад. Бо вуҷуди ин, Рӯҳи Худо қуввае буд, ки ақли ӯро дар ҷараёни ҷоришавандаи иродаи Худо бурд ва навиштаҳои ӯро чунон назорат кард, ки ҳам фикрҳо ва ҳам калимаҳо аз Худо буданд.
Баъзан, дар ҳақиқат, ин амали Рӯҳулқудс чунон шакли пурқувватеро гирифт, ки маҳдудиятҳои заруриеро, ки дар ақли пайғамбар вуҷуд доштанд, аз байн бурд. Чунин қудрат ӯро водор сохт, ки маънои воқеӣ ва пурраи чизҳоеро, ки намедонист, нависад. Аз ин рӯ, баъзе, агар на ҳама, нависандагони Аҳди Қадим маҷбур буданд, ки дар бораи маънои он чизе, ки худашон навишта буданд, бодиққат пурсуҷӯ ва таҳқиқ кунанд. Рӯҳи Масеҳ дар онҳо дар навиштаҳои онҳо чизҳоеро дар бораи азобҳои Масеҳ ва ҷалолҳое, ки пас аз он меоянд, нишон медод. Дар ҷавоб ба ҷустуҷӯи онҳо, ба онҳо боз ҳам ошкор карда шуд, ки онҳо барои манфиати муқаддасон дар оянда – муқаддасони ин давраи ҳозира менависанд. Аз ин рӯ, маънои пурраи навиштаҳои илҳомбахши онҳо ҳатман барои ақлҳои онҳо норавшан ва номуайян боқӣ монд. Илҳоми пурра вуҷуд дошт, аммо ваҳйи пурра набуд, ба ҷуз наслҳои оянда. 1 Петрус 1:10-12 дар бораи ин ба мо мегӯяд ва қудрат ва воқеияти илҳомро исбот мекунад.
Инро метавон бо намуди илҳоме, ки Павлус дар 1 Қӯринтиён 14 ба он ишора кардааст, муқоиса кард. Дар ояти 19 ӯ ба мо гуфт, ки ҳангоми додани муоширатҳои илҳомбахш дар ҷамъомадҳои муқаддасон ҳадафи ӯ додани суханон бо фаҳмиши худ буд, ҳатто агар танҳо панҷто бошад. Ӯ мехост дар бораи чизҳое сухан гӯяд, ки онҳоро бо ақл дарк мекард ва ин корро ба тавре анҷом диҳад, ки онҳо барои шунавандагони ӯ комилан фаҳмо бошанд.
Намуди илҳоме, ки дар 1 Петрус 1:10-12 зикр шудааст, асосан нависандагони Аҳди Қадимро тавсиф мекард. Пайғамбарон, ки дар ин ҳолатҳо воситаи паёмҳо буданд, дар бораи моҳияти пурраи суханони худ омӯзонида нашуда буданд. Онро, аз сабаби набудани истилоҳи беҳтар, метавон ҳамчун илҳоми беақл тавсиф кард.
Намуди илҳоме, ки дар 1 Қӯринтиён 2 зикр шудааст, он чизест, ки қариб пурра навиштаҳои Аҳди Ҷадидро тавсиф мекунад ва, баръакс, метавон онро илҳоми оқилона номид. Истиснои имконпазир ба қоида, ки моро водор сохт, ки калимаи «қариб»-ро дар изҳороти боло дохил кунем, ҳолати баъзе нубувватҳои Ваҳй аст. Эҳтимол дорад, ки баъзе аз рӯъёҳо ва изҳоротҳо дар он ошкоршавии аҷиби оянда барои Юҳаннои бинанда ба мисли мо норавшан буданд. Қисмҳои он нубувват танҳо дар маънои пурра ва дақиқи худ барои муқаддасони давраи ояндаи мусибат равшан хоҳанд шуд. Рақами машҳури 666 (Ваҳй 13:18) мисоли барҷастатарини он чизест, ки мо дар назар дорем.
Тафовути дар боло зикршуда метавонад барои онҳое, ки ин масъаларо каме бодиққаттар меомӯзанд, муфид бошад. Аммо, ҳеҷ гоҳ набояд нодида гирифт, ки хоҳ беақл бошад ё оқилона, далел ва дараҷаи илҳом дар ҳарду ҳолат комилан якхела аст.
Саволҳои зуд-зуд додашаванда Акнун биёед ба баъзе саволҳое, ки зуд-зуд дар робита бо ин мавзӯъ ба миён меоянд, рӯ орем.
*Маънои дақиқи илҳоми лафзӣ чист, ки ҳоло ҳатто аз ҷониби вазирони эътирофшудаи Инҷил зуд-зуд масхара карда мешавад, ва оё шумо ба он бовар доред?*
Маънои дақиқ ин аст: Илҳоми чунон пурра, ки он ба назорати худи калимаҳои гуфтор ё навиштор паҳн мешавад. «Лафзӣ» сифатест, ки аз лотинии verbum гирифта шудааст, ки маънои «калима»-ро дорад. Баъзеҳо илҳоми тағйирёфтаро иҷозат медиҳанд, ки то он даме, ки фикрҳо дахл доранд; илҳоме, ки дар дараҷа фарқ мекунад, аммо қариб дар намуд аз он ҳолати баландшавии рӯҳӣ ва ҳаяҷон, ки беҳтарин порчаҳоро аз Шекспир, Милтон ё Данте ба вуҷуд овардааст, фарқ намекунад.
Аммо, мо бояд қайд кунем, аввалан, ки Китоби Муқаддас илҳоми худро ба таври қатъӣ масъалаи калимаҳои худ медонад (1 Қӯр. 2:13; Ваҳй 1:3, 22:18-19) ва, сониян, ки илҳоме, ки танҳо ба фикрҳо паҳн мешавад, бефоида хоҳад буд, то он даме, ки ба мо Навиштаҳои боэътимод медиҳад. Ба мо итминон додан, ки Павлус, Петрус ва Юҳанно фикрҳои аҷибе аз Худо гирифтаанд, аммо фикр кардан, ки онҳо ҳангоми баён кардани ин фикрҳо барои манфиати дигарон бидуни роҳнамоии илоҳӣ мондаанд, ин бо дасти чап он чизеро, ки бо дасти рост пешниҳод мешавад, гирифтан аст.
Шумо ва ман ҳеҷ роҳе барои расидан ба он фикрҳои аҷибе, ки дар ақли Павлус буданд, ба ҷуз аз калимаҳое, ки ӯ онҳоро пӯшонидааст, надорем. Мушкилии баён кардани оддитарин ва пасттарин фикр бо калимаҳои мувофиқ ва кофӣ маълум аст, ва бидуни калимаҳои илҳомбахш мо ҳеҷ чизи илҳомбахш надорем, ҳар чизе ки Павлус дошта бошад. Ба таври дигар гӯем: агар мо Навиштаҳои лафзан илҳомбахш надошта бошем, мо ҳеҷ Навиштаҳои илҳомбахш надорем, ва Китоби Муқаддас, гарчанде ки ҷолиб ва баландбардоранда бошад ҳам, боэътимод нахоҳад буд. Маҳз ҳамин қудрат аст, ки муаллими дурӯғини муосир мехоҳад онро нобуд кунад.
Барои худамон кофист, ки Китоби Муқаддас илҳоми лафзиро барои худ талаб мекунад. Мо ба он бовар дорем.
*Шумо дар бораи он ки чӣ тавр илҳоми лафзӣ самаранок шуд; чӣ тавр он кор кард, чӣ назария доред?*
Як қатор назарияҳо ташаккул ёфтаанд, аммо мо ҳеҷ кадоми онҳоро қабул намекунем. Мо набояд дар бораи ташаккули назария дар бораи кори дақиқи илҳом фикр кунем, ҳамон тавре ки мо набояд дар бораи ташаккули назария дар бораи дигар асрори бузурги имон, ба монанди ҳақиқати як Худо, аммо се шахс, ё кори дақиқи қудрати офарандаи Худо дар ба вуҷуд овардани ҷаҳонҳо, ё тарзи дақиқи таҷассуми Худованд ва Наҷотдиҳандаи мубораки мо, ки ба воқеият табдил ёфт, фикр кунем. Ба ҷои ин, мо ошкоро ва фавран эътироф мекунем, ки ин ҳақиқатҳои бузург дар Китоби Муқаддас ба таври возеҳ ошкор шудаанд, аммо комилан ғайритабиӣ ва берун аз фаҳмиши мо мебошанд. Мо интизор нестем, ки онҳоро фаҳмем; мо онҳоро бо имон қабул мекунем. Мо аз пайдо кардани ин асрор, ки комилан берун аз фаҳмиши мо ҳастанд, аммо тасдиқ шудаанд, ташвиш намекашем. Ин он чизест, ки мо дар ваҳйи илоҳӣ интизор дорем. Агар ҳама чиз дар масеҳият дар доираи ақлҳои мо – ки, гарчанде ки ба воситаи файз нав карда шудаанд, аммо то ҳол инсонанд – қарор гирад, мо бояд фавран донем, ки он дар пайдоиши худ инсонӣ аст. Ва ин тавр нест; он ғайриинсонӣ аст: он аз Худост.
*Шумо дар бораи айбдоркуниҳои доимии носаҳеҳӣ ва хатогиҳое, ки ба Китоби Муқаддас нисбат дода мешаванд, чӣ гуфтан доред?*
Маҳз ҳамин: агар ҳамаи айбдоркуниҳое, ки то ҳол оварда шудаанд, ҷамъоварӣ ва тасниф карда шаванд, мо боварӣ дорем, ки аксарияти назаррас ба сарлавҳаи айбдоркуниҳое дохил мешаванд, ки бар нодонии комил асос ёфтаанд, ки аксар вақт бо омехтаи беинсофии маккорона шиддат мегиранд. Саволи дӯстдоштаи кофирон дар бораи зани Қобил намунаи ин синфи калон аст. Чунин мушкилот на дар Навиштаҳо, балки танҳо дар ақли одамоне, ки онҳоро ба миён меоранд, вуҷуд доранд.
Ҳамаи инҳоро як сӯ гузошта, мо боварӣ дорем, ки аз айбдоркуниҳои боқимонда аксарияти бузург боз ҳам мушкилоти воқеӣ хоҳанд буд, аммо аз навъе, ки таҳқиқоти бодиққат ва бо дуо тадриҷан ба кӯмакҳои хеле омӯзанда табдил меёбанд, ки аксар вақт зебоии пинҳониро нишон медиҳанд. Намунаи ин синф изҳорот дар бораи 14 насл дар Матто 1:17 аст. Мо мефаҳмем, ки 14 насл аз Довуд то асирӣ бо роҳи партофтани номҳои подшоҳоне, ки бевосита аз Аталияи бад, духтари Изабели боз ҳам бадномтар, насли онҳо буданд, ба даст оварда мешавад. Номҳои онҳо то насли сеюм аз насабнома хориҷ карда мешаванд. Ҳамин тавр, хатои зоҳирӣ аз он сабаб пайдо мешавад, ки фикрҳо ва роҳҳо ва ҳисобҳои Худо аз они мо нестанд (Иш. 55:8). Агар куфр рӯй диҳад ё ба вуҷуд ояд, Ӯ наслҳоеро, ки аз он зарар дидаанд, ҳисоб намекунад.
Шумораи хеле ками мушкилот ҳоло боқӣ мемонанд, ки синфи сеюмро ташкил медиҳанд, ки аз номутобиқатҳои хурд иборат аст, ки манбаи онҳоро бо итминон муайян кардан мумкин нест. Намунаи ин синф саволи синни Аҳазиёҳ ҳангоми ба тахти Яҳудо нишастанаш аст. 2 Подшоҳон 8:26 онро 22 мегӯяд, дар ҳоле ки 2 Вақоеънома 22:2 42 мегӯяд. Хато дар тарҷума – на дар матни аслӣ – ба таври возеҳ тавассути хатои хеле барвақт дар нусхабардорӣ ворид шудааст, аммо кай ва чӣ тавр мо ҳеҷ роҳе барои донистан надорем.
Пас, далел ин аст, ки аксарияти ин хатогиҳои ба истилоҳ танҳо зоҳирӣ ҳастанд, на воқеӣ, ва чанд хатои воқеӣ лағжишҳои нусхабардорон ва монанди инҳо дар масъалаҳои паҳлӯӣ, ки аҳамияти ҳаётӣ надоранд, мебошанд.
*Оё нигоҳ доштани илҳоми Нашри расмии мо (Китоби Муқаддас) имконпазир аст, зеро ҳам таҷдиди назар ва ҳам бисёр тарҷумаҳои дигар ба забони англисӣ нашр шудаанд?*
Мо илҳоми Нашри расмӣ ё ягон нашри дигарро нигоҳ намедорем ва ҳеҷ гоҳ нигоҳ надоштаем.
Он чизе, ки мо нигоҳ медорем, чунин аст:
1. Навиштаҳо, чунон ки бо забонҳои аслии худ навишта шудаанд, аз илҳоми Худо дода шудаанд, ки он илҳом ба калимаҳои истифодашуда паҳн мешавад.
2. Ба воситаи шумораи зиёди нусхаҳои қадимии дастнависҳои Навиштаҳо, ки ба мо бо инояти Худо ҳифз шудаанд, мо дониши хеле дақиқи Навиштаҳоро, чунон ки дар аввал навишта шудаанд, дорем, ки калимаҳо ё порчаҳое, ки дар бораи онҳо шубҳа вуҷуд дорад, хеле кам ва беаҳамият мебошанд.
3. Тарҷумаи расмӣ дар маҷмӯъ дар баёни аслии илҳомбахш хеле хуб ва содиқ аст, аммо онро метавон бо Нашри таҷдидшуда, ва махсусан бо Тарҷумаи нав (Ҷ.Н.Д.) аз ҷониби Ҷон Н. Дарбии марҳум, барои таъмини дақиқии боз ҳам бештар муқоиса кард. Аммо, дар асл, он ба мо Каломи илҳомбахши Худоро дар шакли боэътимод медиҳад.
*Шумо далели онро чӣ тавр шарҳ медиҳед, ки суханони одамони бад дар Китоби Муқаддас ҷой доранд; оё инҳо илҳомбахшанд?*
Ҳеҷ гоҳ шарҳҳо илҳомбахш нестанд. Аммо, шарҳ додани онҳо осон аст. Шарҳ дар фарқияти байни ваҳй ва илҳом аст. На ҳамаи Навиштаҳо ваҳйи мустақим аз Худо мебошанд. Баъзеи он таърих аст, ки дар он суханони одамони бад ва ҳатто Шайтон сабт шудаанд. Боз, китобе ба монанди Воиз асосан сабти фикрҳо, мулоҳизаҳо ва ноумедиҳои Сулаймон аст, дар ҳоле ки ӯ дар қонеъ кардани хоҳишҳои табиии худ хушбахтиро меҷуст. Аммо ҳама чиз ба мо аз илҳоми Худо дода шудааст. Мо ҳисобҳои илоҳии дақиқи он чизеро, ки анҷом дода шудааст ё гуфта шудааст, дорем; ва Сулаймон роҳнамоӣ карда шуд, ки муборизаҳои рӯҳии худро бо чунин мувофиқати илоҳӣ сабт кунад, то ки барои огоҳӣ ва ислоҳи мо муфид бошад.
Агар ба ин мисол лозим бошад, ба Воиз 2:24 (Китоби Муқаддас) нигаред: «Барои инсон ҳеҷ чизи беҳтаре нест, ҷуз ин ки бихӯрад ва бинӯшад ва ҷони худро дар меҳнати худ аз некӣ лаззат барад». Оё ин ваҳй аз Худост? Оё ин овози Худост, ки ба мо мегӯяд, ки хӯрок ва нӯшокӣ, дар ниҳоят, бузургтарин некӣ ҳастанд? Қатъиян Не! Пас, чӣ? Ин сабти илоҳии илҳомбахши аблаҳии шадидест, ки оқилтарин мардон метавонанд ба он роҳнамоӣ шаванд, агар онҳо аз ақл ва мушоҳидаи табиии худ нуре надошта бошанд! Чӣ қадар хуб аст, ки Худо ба мо дар сабти илҳомбахши худ ба ин назар андозад.
*Баъзе одамон танҳо Китоби Муқаддасро кушодан ва ояти аввалинеро, ки чашмашон ба он меафтад, ҳамчун паёми мустақим аз Худо ба онҳо қабул карданро дӯст медоранд. Оё ин тартиби дуруст аст?*
Қариб не. Мо комилан омодаем бовар кунем, ки ҳолатҳое будаанд, ки одамон бо ин роҳ ба оятҳои аҷибе дучор омадаанд, ки ба онҳо бо нуқтаи назар омадаанд. Аммо, ҳар гуна чунин усули тасодуфӣ, ки ба таври одатӣ амалӣ карда мешавад, сазовори Каломи илҳомбахши Худо нест.
Он на барои танбалон, балки барои ҷустуҷӯкунандагони бодиққати ҳақиқат ва роҳнамоӣ ба монанди Береягиҳо (Аъмол 17) навишта шудааст, ки онро бо имон ва вобастагӣ ба Худо мехонанд. Танҳо бо ин роҳ мо мундариҷаи онро дуруст тақсим мекунем ва аз Худо нур ва ҳикмат мегирем (ниг. 2 Тим. 2:15). Ин бояд хоҳиши мо бошад.
Аз ҷониби Франк Б. Ҳоул, мутобиқшуда аз «Асосҳои имон»
Мо ҳикмати Худоро дар асрор мегӯем, ҳатто ҳикмати пинҳонӣ, ки Худо пеш аз офариниши ҷаҳон барои ҷалоли мо муқаррар кардааст: ки ҳеҷ яке аз ҳокимони ин ҷаҳон намедонист; зеро агар медонистанд, Худованди ҷалолро маслуб намекарданд. Аммо чунон ки навишта шудааст, чашм надидааст, на гӯш нашунидааст, на ба дили инсон ворид шудааст, чизҳое, ки Худо барои онҳое, ки Ӯро дӯст медоранд, омода кардааст. —1 Қӯринтиён 2:7-9 Китоби Муқаддас *Дар бораи ин наҷот пайғамбарон пурсуҷӯ ва бодиққат таҳқиқ кардаанд, ки дар бораи файзе, ки ба шумо меояд, нубувват кардаанд. —1 Петрус 1:10*
