Қонун ва файз
Шояд ҳеҷ саволи дигаре нест, ки дар байни имондорон ин қадар устуворона зинда бошад, ба мисли саволи: «Муносибати байни қонун ва файз дар масъалаҳое, ки ба наҷоти инсон ва рафтори ӯ дар назди Худо дахл доранд, маҳз чист?»
Дар замони Исроил Худо қонунро ба халқи худбовар дод, то онҳо нотавонии худро эҳсос кунанд ва дарк кунанд, ки қонун дар ҷустуҷӯи ҳаёти ҷовидонӣ ба онҳо ҳеҷ кӯмаке карда наметавонад (Матто 5:16-26). Онҳое, ки ба Худо тавба карданд, дарк карданд, ки қонун дар муносибати онҳо бо Ӯ кӯмак намекунад, балки онҳоро одилона маҳкум мекунад. Ягона умеди онҳо раҳмати Худо буд (Забур 130:3-4).
Ин савол пас аз марги Худованд Исо аз байн нарафт. Павлус ду нома – Румиён ва Ғалотиён – навишт, ки бештар аз дигар номаҳояш ба ду ҷанбаи ин савол дахл доранд. Ҳамин тавр, Худо моро дар торикӣ нагузоштааст, ки чӣ тавр мо метавонем ба воситаи файз дар назди Худо одилона бошем ва чӣ тавр рафтори мо ба воситаи файз дар назари Ӯ мақбул бошад. Дар ҳар ду ҷанба инсон майл дорад, ки аз қонун кӯмак ҷӯяд.
Масъалаи имрӯза
Агар мо фикр кунем, ки ин савол имрӯз дар дили имондорон ҳал шудааст, чунон ки бояд бошад, мо сахт хато мекунем. Мо набояд тааҷҷуб кунем, ки либералҳо ва модернистҳо ба таълими «қонун» муроҷиат мекунанд, зеро ин тамоюли табиии инсон аст, ки ба он баргардад. Аммо, мо ғамгинем, ки ин тамоюли устувор тавонистааст дар байни онҳое, ки медонанд, ки масеҳӣ бояд бо Рӯҳ роҳ равад, сар бардорад.
Як мисолро дида бароед: Оё волидон бештар майл надоранд, ки фарзандони худро бо «чӣ бояд кард ва чӣ набояд кард» таълим диҳанд, назар ба он ки ба онҳо дар бораи Худованд Исо ва чӣ гуна амалҳои онҳо ба Ӯ алоқаманданд, сухан гӯянд? Аммо мо метавонистем ин корро ҳатто вақте ки кӯдакони мо хеле хурданд, анҷом диҳем. Дониши онҳо дар бораи Наҷотдиҳанда ба онҳо беҳтар аз бисёр фармонҳо ва манъкуниҳо кӯмак мекард. Бигзор ман зуд гӯям, ки ман ҳеҷ гоҳ тарафдори он нестам, ки мо ба онҳо «чӣ бояд кард ва чӣ набояд кард» надиҳем, аммо ман дар бораи курси асосӣ дар менюи мо сухан меронам. Баъд аз ҳама, ҳатто дар Номаҳо мо «чӣ бояд кард ва чӣ набояд кард»-ро пайдо мекунем.
Мушкилоти мо танҳо ба тарбияи фарзандон маҳдуд намешавад. Баъзе аз воизони машҳури имрӯза дар кӯшишҳои худ барои ба вуҷуд овардани ҳаёти масеҳии мақбул дар байни ҷавонон усули қонуниро истифода мебаранд. Ин худ ба худ ба қадри кофӣ ғамгин аст, аммо боз ҳам ғамгинтараш он аст, ки бисёриҳо, ки бояд муаллимони ҳақиқатҳои Худо бошанд, шодии худро аз чунин усулҳо ошкоро нишон медиҳанд. Ҳамин тавр, ин савол имрӯз хеле зинда ва хуб аст. Мутаассифона, ҷомеаи масеҳӣ ба ин васила нишон медиҳад, ки он зинда ва хуб нест.
Ин на вақт ва на ҷой барои муфассалтар баррасӣ кардани чунин масъалаҳост; балки ман мехоҳам ба ҷавоби беҳтар (ва, ман мутмаинам, ягона ҷавоби масеҳӣ) ба ин савол ишора кунам.
Ҷавоб ба масъала
Дар Румиён, Павлус нишон медиҳад, ки агар инсон хоҳад, ки дар назди Худо ба чунин ҳолате бирасад, ки Худо ӯро қабул кунад, ӯ наметавонад коре кунад, ҷуз ин ки ба ҳукми Худо бар бехудоии худ имон оварад ва ба Худо имон оварад, вақте ки Ӯ Масеҳро ҳамчун ягона қурбонии кофӣ пешниҳод мекунад (Румиён 4:1-8:17). Ман боварӣ дорам, ки чанд муаллими аз нав таваллудшуда бо ин қисми таълимоти Павлус душвории зиёд доранд, гарчанде ки бисёре аз масеҳиёни ҷавон барои омӯхтани ҳақиқати ин таълимот дар ҳаёти худ мубориза мебаранд.
Аммо дар Ғалотиён, Павлус дар бораи саволи дигар сухан меронад. Ҳар касе, ки аз нав таваллуд шудааст ва аз ҷиҳати рӯҳонӣ солим аст, мехоҳад дар ҳаёти амалии худ Худоро писанд кунад. Савол ин аст, ки ин чӣ гуна ба даст оварда мешавад. Албатта, танҳо як роҳ вуҷуд дорад: роҳи Худо! Ин роҳи файз аст. Аммо дар ин роҳ дар тарафи чап хандақе ҳаст, ки ба назари баъзеҳо аз худи роҳ афзалтар аст. Баъзе муаллимон дар Ғалотия ин хандақи чапро ҳамчун роҳ тарғиб мекарданд; онҳо қонуни Мусоро барои ин мақсад истифода мебурданд. Павлус ба кӯшиши онҳо барои ин кор муроҷиат мекунад ва хеле қатъӣ мегӯяд: «Агар адолат аз рӯи қонун бошад [ба набудани артикл диққат диҳед], пас Масеҳ беҳуда мурдааст» (Ғалотиён 2:21 JND). Даъвои хурд нест! Ӯ ба ин васила даъвои онро рад мекунад, ки қонуни Мусо ба онҳое, ки мехостанд «дар ҷисм намуди зоҳирии хуб дошта бошанд» (Ғалотиён 6:12), кӯмак мекард. Танҳо файз метавонад ба инсон дар расидан ба тарзи ҳаёте, ки ба Худо писанд аст, кӯмак кунад. Қонун (ниг. 1 Тимотиюс 1) танҳо ба инсони табиии мо дахл дорад, ва инсони табиӣ қобилияти писанд кардани Худоро надорад.
Аммо тасодуфӣ набуд, ки артикл партофта шудааст. Мо мебинем, ки адолатро бо ҳеҷ принсипи қонун, ҳеҷ маҷмӯи «чӣ бояд кард ва чӣ набояд кард» ба даст овардан мумкин нест. Агар масеҳӣ кӯшиш кунад, ки тарзи ҳаёти худро бо омӯзиши як қатор «чӣ бояд кард ва чӣ набояд кард» беҳтар кунад, ду чиз рӯй медиҳад. Аввалан, ӯ амалан (на мавқеъӣ) худро дар назди Худо дар адолати худ, на дар адолати Масеҳ мегузорад; ва сониян, ӯ дар дониши Масеҳ пешрафт намекунад. Ӯ ба худ ва нокомиҳо ва дастовардҳои худ машғул аст, на ба Ӯ, ки чашми ӯ бояд ба Ӯ бошад.
Пас роҳи файз чист? Ин «аз Худованд лаззат бар, ва Ӯ хоҳишҳои дили туро ба ту хоҳад дод» (Забур 37:4). Ин шинохтани Ӯст – ки шинохтани Ӯ ҳаёти ҷовидонӣ аст (Юҳанно 17:3). Бо Ӯ шинос шавед! Бо ин кор шумо Масеҳ ва қудрати эҳёи Ӯро хоҳед шинохт (Филиппиён 3:10). Агар шумо хоҳед, ки ҳама бадӣ ва дигар чизҳои бадро дур кунед, ва шумо хоҳед, ки – чунон ки дар Қӯлассиён 3:10,12 насиҳат дода шудааст – «инсони нав», «раҳмдилӣ, меҳрубонӣ» ва чизҳои рӯҳониро ба бар кунед, пас ба Масеҳ ва ҷалолҳо ва зебоиҳои Ӯ машғул шавед. Вақте ки шумо ба Ӯ машғул ҳастед, Рӯҳи Муқаддас ҳаёти шуморо хоҳад гирифт, ва вақте ки шумо ба ҷои дигар (ба Масеҳ) нигоҳ мекунед ва ба Дигаре (ба Масеҳ) ғайр аз худ машғул ҳастед, Ӯ ҳаёти шуморо ба сурати Ӯ, ки шумо мехоҳед писанд кунед, мувофиқ хоҳад кард. Ин файзи аҷибест, ки Ӯ ба ҳар касе додааст, ки ба Ӯ меояд ва эътироф мекунад, ки дар худи ӯ, яъне дар ҷисми ӯ ҳеҷ чизи хубе нест (на набуд, балки ҳаст) ҳатто пас аз табдили ӯ (Румиён 7:18).
Оё ҳалли масъала муҳим аст?
Оё ин хеле муҳим аст, ки мо чӣ гуна кӯшиш мекунем, ки ба ҳаёти Худописанд бирасем? Бале! Агар шумо натиҷаҳоро хоҳед, шумо бояд роҳи Худоро пайравӣ кунед. Ғайр аз ин, ҷиддияти ҷустуҷӯи ҳаёти Худописанд бо роҳи «чӣ бояд кард ва чӣ набояд кард» аён аст, зеро лаънат на танҳо ба онҳое, ки кӯшиш мекарданд қонуни Мусоро ҷорӣ кунанд, балки ба ҳамаи онҳое, ки принсипи қонунро ҳамчун роҳнамо дар ҳаёти мо барои Худо меоранд, гуфта шуда буд (Ғалотиён 3:10). Аммо имрӯз бисёриҳо ин роҳро пайравӣ мекунанд. Аммо, ҳамаи масеҳиён бояд дар бораи он ки роҳе, ки дар аввал ин қадар ҷолиб ба назар мерасад, дар ниҳоят онҳоро ба куҷо мебарад, огоҳ карда шаванд. Қурбониён аллакай афтодаанд. Баъзе масеҳиёни заиф ноумед шудаанд, зеро роҳе, ки бисёриҳо онро роҳи дурусти тарзи ҳаёти масеҳии мувофиқ медонистанд, ба онҳо кӯмак накард. Онҳо ба хулосае омаданд, ки дар онҳо бояд чизе сахт нодуруст бошад, зеро «роҳ» онҳоро ноком кард. Ноумедӣ танҳо ҳамон чизе буд, ки ба онҳо боқӣ монд.
Оё ин ягона хатар дар роҳест, ки Худо ба мо барои зиндагии Худописанд медиҳад? Албатта не! Дар тарафи рост низ хандақе ҳаст, ва он ин аст: Масеҳӣ метавонад ба ҷалол додан ба дониши худ дар бораи чизҳои Масеҳ оғоз кунад, на ба худи Масеҳ. Ҷамъомад дар Лаодикия ба назар мерасад, ки аз ин гуна одамон фаровонӣ доштааст (Ваҳй 3:17). Чунин шахсон ба сӯи оқибате монанд ба оқибати онҳое мераванд, ки кӯшиш мекунанд худро бо қонун беҳтар кунанд, зеро ҳар ду худпарастиро меҷӯянд – яке дар хандақи чапи роҳ, дигаре дар хандақи рост. Яке лаънат хоҳад шуд, дигаре аз даҳони Худованд партофта хоҳад шуд. Хандақи рост ба мисли хандақи чап нодуруст аст! Мо бояд аз ҳар ду худдорӣ кунем.
Пас чӣ гуна мо метавонем дар роҳ бимонем? Ҳар рӯз зону занед ва ба Худованд дар бораи нотавонии худ барои дар роҳ мондан нақл кунед. Аз Ӯ хоҳиш кунед, ки шуморо аз хандақҳои чап ва рост муҳофизат кунад. Ӯ ин корро бо файзи худ хоҳад кард; дар ҳақиқат Рӯҳ кори махсуси худро хоҳад кард (Юҳанно 16:14-15) ва ба шумо чизҳои Масеҳро таълим хоҳад дод. Вақте ки шумо Каломи Худоро мехонед ва мулоҳиза мекунед ва аз Шахсияти Масеҳ лаззат мебаред, Рӯҳ ҳаёти шуморо тағйир хоҳад дод ва онро ба Худованди шумо мувофиқ хоҳад кард (2 Қӯринтиён 3:18). Ин роҳи файз аст, ки дар он Рӯҳ ба шумо имкон медиҳад, ки ба ҷалоли Худо ва Исои Масеҳ роҳ равед.
Ин роҳи озодӣ, файз ва роҳ рафтан дар Рӯҳ аст (Ғалотиён 3:16,25).
