Заминаи Тимотиюс
Тимотиюс дар хонае ба воя расидааст, ки ҳам модар ва ҳам бибиаш Аҳди Қадимро эҳтиром мекарданд ва ба ӯ таълим медоданд (2 Тимотиюс 1:5; 3:14-17). Мо намедонем, ки Тимотиюс кай Исоро ҳамчун Наҷотдиҳандаи худ қабул кардааст, аммо ба назар мерасад, ки ин дар сафари аввали миссионерии Павлус, тақрибан солҳои 46-48 мелодӣ рух додааст. Павлус ҳамроҳи Барнаббо дар Икониум ва Листра мавъиза мекард (Аъмол 14:1-23). Ҳарчанд номи Тимотиюс дар он вақт зикр нашудааст, дар сафари дуюми Павлус ӯ ҳамчун шогирд зикр шудааст ва имондорони ин шаҳрҳо дар бораи шаҳодати ӯ ҳамчун пайрави Исо хуб сухан мегуфтанд (Аъмол 16:2). Павлус Тимотиюсро «писари ҳақиқии ман дар имон» номид, зеро Павлус аз ҷониби Худо истифода шуд, то Тимотиюсро ба имон оварад (1 Тимотиюс 1:2 NIV). Тимотиюс инчунин шоҳиди он буд, ки Павлус сангсор карда шуд ва ҳамчун мурда аз шаҳр берун кашида шуд (Аъмол 14:19; 2 Тимотиюс 3:10-11).
Таълими Тимотиюс
Имондорони Эфсӯс Тимотиюсро бародари содиқ диданд ва бар ӯ даст гузошта, ӯро ба коре, ки Худованд ба ӯ ато карда буд ва омода карда буд, супурданд (1 Тимотиюс 1:18; 4:14; 2 Тимотиюс 1:6). Ҳамчун ҷавон, Тимотиюс 15 сол ҳамчун ҳамроҳ ва ҳамкори Павлус бо ӯ сафар кард. Аз Аъмол 16, ки Тимотиюс ба Павлус ҳамроҳ шуд, мо танҳо тасаввур карда метавонем, ки ӯ чӣ гуна рушд кард, вақте ки ӯ дид, ки Рӯҳи Муқаддас Павлусро дар мавъизаи Инҷил дар зери мухолифати шадид истифода мебарад ва дид, ки калисоҳо дар ҳар ҷое, ки онҳо ташриф оварданд, таъсис дода мешаванд. Вақте ки мо расул ва шогирдро якҷоя мебинем, мо аҳамияти имондорони калонсолро дар омода кардан ва таълим додани ҷавонон барои хидмат мебинем.
Як қисми таълими Тимотиюс кӯмак ба калисоҳо тавассути таълим ва сипас гузориш додан ба Павлус барои супоришҳои минбаъда буд (1 Таслӯникиён 3:1-6). Яке аз чунин супоришҳо боздид аз Қӯринтус буд, ки дар он ҷо мушкилот зиёд буд: «Барои ҳамин ман Тимотиюсро, писари маҳбуби худро, ки дар Худованд содиқ аст, ба назди шумо мефиристам. Ӯ ба шумо тарзи ҳаёти маро дар Исои Масеҳ хотиррасон хоҳад кард, ки бо он чизе, ки ман дар ҳама ҷо дар ҳар калисо таълим медиҳам, мувофиқат мекунад ... бубинед, ки ӯ дар назди шумо аз чизе натарсад, зеро ӯ кори Худовандро иҷро мекунад, ҳамон тавре ки ман» (1 Қӯринтус 4:17; 16:10). Номи Тимотиюс аксар вақт бо номи Павлус дар номаҳои ӯ, ки аз зиндони Рум навишта шудаанд, пайдо мешавад.
Пеш аз ҳабси аввалини худ, Павлус ду солро дар Эфсӯс сарф кард, ки роҳи Худовандро таълим медод ва дар он ҷо пешвоёнро таъсис медод. Баъдтар ӯ зарурати муроҷиат ба пиронро дар бораи таълимоти нодуруст ва «гургҳое», ки аз гурӯҳи худашон меоянд ва «рамаро дареғ намедоранд», балки боиси низоъ ва харобӣ мешаванд, ҳис кард (Аъмол 20:17, 25-30). Ин рӯй дод ва пас аз ҳабси аввалини Павлус ӯ ба Эфсӯс баргашт, бо ҳадди аққал ду нафар аз гунаҳкорон муносибат кард (1:20) ва Тимотиюсро дар он ҷо гузошт, то роҳбарӣ кунад, таълим диҳад ва ба онҳо дар шинохтани пирони иловагӣ кӯмак кунад (1:3,10,11; 3:1-16).
Солҳои таълими Тимотиюс бо Павлус ӯро пешвои беҳтарин барои кӯмак ба калисо дар баргаштан ба роҳи дуруст гардонд. Ин барои Тимотиюс осон набуд, зеро пирон ӯро ҳанӯз ҷавон меҳисобиданд. Ӯ дар миёнаи сӣ солагӣ буд, аммо таҷриба ва камолоти рӯҳонӣ аз дигарон бештар дошт. Ӯ бояд бо мисол нишон медод, ки ӯ шахсест, ки метавонад эҳтиром карда шавад (4:12) ва номаи апостолии Павлус низ ба таълими Тимотиюс ваколат дод.
Суханони ифтитоҳии Павлус
Вақте ки Павлус ба шогирди ҷавони худ навишт, ӯ ба як қатор масъалаҳо муроҷиат кард. Аввалан, ӯ мехост ба Тимотиюс хотиррасон кунад, ки чаро ӯ дар Эфсӯс гузошта шуд, то ба калисо кӯмак кунад. Павлус номаро бо саломи маъмулии худ «файз, раҳмат ва сулҳ» оғоз кард. Ӯ инчунин супориш ва унвони худро ҳамчун «расули Исои Масеҳ бо амри Худои Наҷотдиҳандаи мо ва Исои Масеҳ умеди мо» истифода бурд, то ба он чизе, ки мегуфт, ваколат диҳад. Тимотиюс эҳтимол ин номаро барои тақвияти таълимоти зарурӣ барои барқарор кардани тартиботи калисо истифода бурд, ки яке аз сабабҳои асосии он буд, ки ӯ пас аз солҳои тӯлонӣ бо Павлус сафар кардан дар Эфсӯс монд (1:3,10).
Павлус фавран ба мушкилоти калисо муроҷиат кард ва қайд кард, ки муаллимони дурӯғин дар байни имондорон сабаби ошуфтагӣ, баҳс ва рӯҳафтодагӣ мешаванд (1:3-10). Тимотиюс бояд ба ин мардон амр медод, ки таълимоти дурӯғинро бас кунанд ва бо таълимоти амалӣ машғул шаванд, ки имондорони маҳаллиро созанд. Гностикҳо ҳамчун як мазҳаби динӣ ташаккул меёфтанд ва таълимоти дурӯғини онҳо омехтаи динҳои асроромез, фалсафаи юнонӣ, қонунҳои Аҳди Қадим ва имони нави масеҳӣ буд. Таълимоти онҳо барои имондорони нав, ки бо қисми дурӯғе, ки пеш аз наҷот ёфтан медонистанд, алоқаманд буданд, хуб садо медод. Аммо ин таълимоти дурӯғин танҳо боиси ошуфтагӣ мешуданд.
Кори Худо бар имон асос ёфтааст, ки худро тавассути муҳаббат ва виҷдони пок ифода мекунад. Ҳеҷ чиз набояд таълим дода шавад, ки фиребанда, пинҳонӣ ё аз пайдоиши инсонӣ бошад. Гностикҳо таълим медоданд, ки онҳо дониши наве доранд, ки пайравонашон метавонанд онро донанд. Павлус инро рад кард ва гуфт, ки онҳо намедонанд, ки дар бораи чӣ гап мезананд (1:7). Сипас ӯ гуфт: «мо медонем» бо истифода аз калимаи юнонӣ барои «дониши комил» ва ҳадафи «қонунҳои» Худоро ҷамъбаст кард (1:8-11).
Шаҳодати шахсӣ вақте ки аз ҷониби Рӯҳ роҳнамоӣ мешавад, вазни зиёд дорад ва Павлус ҳаёти худро пеш аз табдил ҷамъбаст кард, то нишон диҳад, ки файз ӯро чӣ гуна ба хизматгори итоаткори Худованд комилан тағйир дод. Ӯ ба Инҷили мавъизакардааш эътимоди комил дошт: «Ин сухани боэътимод аст, ки сазовори қабули комил аст: Исои Масеҳ ба ҷаҳон омад, то гунаҳкоронро наҷот диҳад – ки ман бадтарин ҳастам».
Бо назардошти ҳамаи ин, Павлус Тимотиюсро насиҳат кард, ки «муборизаи некро бо имон ва виҷдони пок мубориза барад» (1:18-19). Ҳименаюс ва Искандар «таълимоти солимро» рад карда буданд ва имони худ ва дигаронро ғарқ карда буданд, ки боиси баҳсҳои калон дар калисо ва дар натиҷа аз ҷамъият хориҷ шудани онҳо гардид (1:20).
Тартибот ва рафтор дар калисо
Пас аз суханони ифтитоҳии худ, Павлус ба Тимотиюс, пирон ва ба мо ҳадафи ин номаро гуфт: «Ман ин дастурҳоро ба шумо менависам, то агар ман дер кунам, шумо бидонед, ки одамон дар хонаи Худо, ки Калисои Худои зинда, сутун ва асоси ҳақиқат аст, чӣ гуна рафтор кунанд» (1 Тимотиюс 3:15).
• Дар бораи дуо:
Павлус дуоро ҳамчун як қисми муҳими ҳаёти калисо баррасӣ кард. Аз оғози Калисо, дуо меъёр буд:
Онҳо худро ба таълимоти расулон ва ба муошират, ба шикастани нон ва ба дуо бахшиданд (Аъмол 2:41-42). Намудҳои гуногуни дуо – «хоҳишҳо, дуоҳо, шафоат ва шукргузорӣ» (2:1) – бояд як қисми ҳаёти калисо барои ҳама ҳолатҳо бошанд ва барои сулҳ ҳамчун шоҳид ба онҳое, ки бе Масеҳ ҳастанд, ягона Миёнарав байни инсон ва Худо (2:2-5) амал кунанд.
• Дар бораи тартибот:
Мардон бояд дар Калисо роҳбарӣ кунанд, дуо кунанд ва таълим диҳанд, дар ҳоле ки занон ба тартиботи Худо итоат мекунанд (2:8-12). Баъзеҳо таълим додаанд, ки ин фарқияти нақш фарҳангӣ буд ва барои Калисои имрӯза нест. Павлус ин идеяро ба таври возеҳ рад кард ва пайдоиши нақшро ба офариниш ва тартиботе, ки Худо дар он ҷо муқаррар кардааст, алоқаманд кард. Ҳаракат барои гузоштани занон ба роҳбарӣ дар Калисо мухолифи Навиштаҳост. Ин саволи пастӣ нест; занон дар таълим, истифодаи атоҳои рӯҳонӣ ва дуо дар вазоратҳои гуногун нақшҳои муҳим доранд – аммо на дар вохӯриҳои расмии Калисо.
• Дар бораи пешвоён:
Пирони аслӣ аз ҷониби Павлус таъин шуда буданд (Аъмол 14:23). Таъиноти апостолӣ дар ниҳоят қатъ мегардад, аз ин рӯ муҳим буд, ки Калисо бидонад, ки барои онҳое, ки дар оянда пирон ва диаконҳо хоҳанд буд, чӣ гуна хислатҳо ва атоҳо лозиманд (3:1-15). Пирон ва диаконҳо дар калисо барои дигарон намуна мегузоранд. Онҳо набояд диктаторҳои автократӣ бошанд, балки пешвоёне бошанд, ки ҳаёти онҳо намунаҳои солим буданд, ки дигарон метавонанд пайравӣ кунанд (1 Петрус 5:3). Барои ҳамин Павлус меъёрҳои хислат, ато ва ҳаёти оилавиро номбар кард, ки бояд дар ҳаёти онҳое, ки калисо онҳоро ҳамчун пешвоёни библиявӣ эътироф мекунад, намоён бошанд (3:14-15).
Фаҳмишҳо барои хидмати амалӣ
Боби боқимондаи Тимотиюси якум якчанд дастурҳоро дар бораи баъзе хатарҳо дар Калисо ва вазифаҳои Калисо дар бар мегирад. Онҳо дар замони Тимотиюс лозим буданд ва имрӯз ҳам лозиманд.
• Дар бораи таълимот:
Боби 4 бо дастур дар бораи таълимоти девӣ оғоз меёбад. Масалан, гностицизм бар зидди издивоҷ, ки Худо онро муқаррар кардааст, таълим медод. Шайтон имрӯз низ бо издивоҷи ҳамҷинсгароён ва исқоти ҳамл ҳамон рӯзномаро дорад (4:1-8). Ба Тимотиюс гуфта шуд, ки таълимоти солимро (4:6) тавре таълим диҳад, ки намунаи ӯ аз ҷониби ҳама дида шавад ва боиси як ваколати ахлоқӣ бар асоси Навиштаҳо гардад. Ба ӯ гуфта шуд, ки худро ба «хониши оммавии Навиштаҳо» бахшад ва атоҳои рӯҳонии худро дар мавъиза ва таълим истифода барад (4:11-16). Бо ин роҳ Калисо сохта мешуд, на аз ҷониби як шахсияти харизматикӣ, балки бар асоси амалияи Навиштаҳо.
• Дар бораи ҳамбоварон:
Ба Тимотиюс инчунин гуфта шуд, ки бародарону хоҳарони калонсолро ҳамчун падар ва модар ва мардону занони ҷавонро ҳамчун бародарону хоҳарон ҳисоб кунад – ва махсусан бо занони ҷавон «бо покии мутлақ» муносибат кунад (5:1-2). Бисёриҳо хидмати худро бо муносибатҳои нодуруст бо занон хароб кардаанд.
• Дар бораи бевазанон:
Бевазанон ба кӯмак ниёз доштанд, зеро барномаҳои некӯаҳволӣ вуҷуд надоштанд. Кӯмак бояд бар асоси ниёз бошад. Оилаҳо масъулияти аввалиндараҷаи нигоҳубини бевазанони худро доштанд ва бевазанони ҷавон бояд дубора издивоҷ кунанд ва хонаҳо ва оилаҳои худро нигоҳубин кунанд (5:3-16).
• Дар бораи пирон:
Пире, ки дар идоракунӣ, кори пасторӣ ва таълим дар калисо хидмат мекунад, бояд кӯмаки молиявии кофӣ гирад, то бидуни бори кори дунявӣ фаъолият кунад. Барои тасдиқи иттиҳом алайҳи пир шоҳидони сершумор лозиманд ва гунаҳкорон бояд ба таври оммавӣ сарзаниш карда шаванд, то калисо дарс гирад (5:17-21).
• Дар бораи тамаъкорӣ:
Муҳаббати пул низ дар Эфсӯс мушкилот буд. Тамаъкорӣ ва ҳарисӣ дар ҳаёти инсон қувваи пешбаранда мегардад ва ғурури мавқеъ аз сабаби сарват ё қудрат боиси нокомии бисёриҳо аз ҷиҳати рӯҳонӣ шудааст. Ҷавоб чист? «Худотарсӣ бо қаноатмандӣ фоидаи бузург аст» (6:6).
Исо дар бораи ғамхории Худо нисбат ба худ ба таври муфассал сухан гуфт. Паррандагони ҳаво аз ҷониби Ӯ нигоҳ дошта мешаванд, савсанҳои саҳро зебо пӯшида шудаанд ва Худо барои инсон, махсусан онҳое, ки аз они Ӯ ҳастанд, хеле бештар ғамхорӣ мекунад. Мо набояд кӯшиш кунем, ки сарватманд шавем ё дар бораи чизҳо хавотир шавем.
Падари осмониатон медонад, ки ба онҳо ниёз доред. Аммо аввал Малакути Ӯ ва адолати Ӯро ҷӯед, ва ҳамаи ин чизҳо низ ба шумо дода хоҳанд шуд (Матто 6:25-34).
Хулосаи Павлус
Павлус ин номаро бо насиҳати пурқувват ба ҳамкори ҷавони худ ба анҷом расонд, ки аз ҳама бадӣ гурезад «ва адолат, худотарсӣ, имон, муҳаббат, сабр ва фурӯтаниро пайравӣ кунад» (6:11). Ҷанги рӯҳонӣ идома дошт ва Тимотиюс бояд «муборизаи неки имонро мубориза барад. Ба ҳаёти ҷовидонӣ, ки ба он даъват шудаед, часпед» (6:12). Бо хидмат ба Худованд бо ниятҳои дуруст, Тимотиюс ва ҳамаи онҳое, ки ба намунаи ӯ пайравӣ карданд, «ба ҳаёте, ки воқеан ҳаёт аст, часпед ва бо ин роҳ барои худ ганҷе ҳамчун асоси мустаҳкам барои оянда ҷамъ кунед» (6:19).
Мо хуб мебуд, ки ин номаро ҳамон тавре ки Павлус медонист, ки Тимотиюс хоҳад кард, хонем ва ба он посух диҳем. Ҳаёти мо ва калисои маҳаллии мо аз ин беҳтар хоҳад шуд.
ЭЗОҲИ ХОТИМАВӢ
- Навиштаҳои иловагӣ, ки ба атоҳо, тахассус ва кори пир дахл доранд, инҳоянд: Аъмол 20:17-32; Румиён 12:8; 1 Таслӯникиён 5:12-13; Титус 1:5-9; Ибриён 13:7,17; Яъқуб 5:14; 1 Петрус 5:1-4. Роҳбарӣ дар калисои маҳаллӣ аҳамияти аввалиндараҷа дорад ва бояд таҳқиқоти амиқ анҷом дода шавад. Ду китоб ҳамчун ҳам аз ҷиҳати Навиштаҳо дуруст ва ҳам мусбат муфид тавсия дода мешаванд: Пирии библиявӣ: Даъвати фаврӣ барои барқарор кардани пирии библиявӣ, аз ҷониби Александр Страух, нашриёти Люис ва Рот; ва, Пирӣ дар амал, тавассути идоракунии библиявии калисо, аз ҷониби Ричард Ҳ. Свартли, нашриёти Эммаус Коллеҷ.
