ҒАЛОТИЁН: Инҷили файз
САВОЛ: «Одам чӣ тавр дар назди Худо одилона буда метавонад?» (Айюб 9:2 NKJV)
Саволи Айюб кӯшиши беохири инсониятро барои дуруст шудан бо Худо ҷамъбаст мекунад. Ин кӯшишҳо дар тафсилоти худ гуногун буданд, аммо онҳо як чизи умумӣ доранд: Ҳар роҳ (ба истиснои роҳи Худо) ба кӯшишҳои беҳтарини шахс вобаста буд. Ҳам шахсони алоҳида ва ҳам миллатҳо кӯшишҳои зиёди мураккабро барои ба даст овардани илтифоти Худо кардаанд.
Роҳи Худо, баръакс, он қадар мураккаб нест. Аммо он барои инсоният дар маҷмӯъ ногувор аст, зеро он барои ҳеҷ яке аз он кӯшишҳои бузург ҷой намедиҳад. Роҳи Худо танҳо ба файз асос ёфтааст. Онҳое, ки ба он такя мекунанд, таҳкурсии мустаҳкамро пайдо мекунанд. Аммо онҳое, ки аз файзи Худо хафа шудаанд, ҳамеша кӯшиш кардаанд, ки онро халалдор кунанд. Онҳо пешниҳод мекунанд, ки файз кофӣ нест – ки он метавонад як қадами аввалини қобили қабул бошад, аммо барои пешрафти рӯҳонӣ амали минбаъда лозим аст.
Ин маҳз ҳамон вазъияте буд, ки масеҳиёни аввали Галатия бо он рӯ ба рӯ буданд. Ҳавворӣ Павлус сахт нигарон буд ва бо илҳоми илоҳӣ номаи мухтасаре навишт, ки ҳақиқатҳои муҳимро дар бораи инҷили файз баён мекунад.
Инҷили файз ҳимоя карда шуд
Павлус ба ҷамъомадҳои масеҳӣ нӯҳ нома навишт ва ҳар як нома, ба истиснои Ғалотиён, бо баёнияи гарми миннатдорӣ барои шаҳодат ё хидмати имондорон ба Худованд оғоз меёбад. Оғози Ғалотиён қариб ба таври ҳайратангез сахт аст: «Ман ҳайронам, ки шумо ин қадар зуд аз Ӯ, ки шуморо бо файзи Масеҳ даъват кардааст, рӯй мегардонед» (Ғалотиён 1:6). Паёми Инҷил, ки онҳо ба он бовар карда буданд, таҳриф мешуд. Муаллимони хушсухан бо паёми заҳролуд ба ҷамъомади онҳо ворид шуда буданд.
Аз ин рӯ, Павлус инҷили илоҳиро, ки ба онҳо мавъиза карда буд, ҳимоя мекунад. Аввалан, ӯ бартарии он паёмро эълон мекунад (Ғалотиён 1:8-10). Он чунон комил ва боэътимод аст, ки ҳеҷ гоҳ даст кашидан мумкин нест. Агар ҳавворӣ ё ҳатто фариштае аз осмон аз аҳкоми он дур шавад, ӯ лаънатӣ хоҳад буд, зеро ҳар гуна таҷдиди шоҳасари Худо бешубҳа шайтонӣ хоҳад буд (2 Қӯринтиён 11:14).
Баъдан, Павлус манбаи паёми худро шарҳ медиҳад (Ғалотиён 1:11-2:10). Ӯ ба Ғалотиён таъқиботи шадиди худро нисбати Калисои Худо хотиррасон мекунад. Пас аз он ки файзи Худо ӯро фаро гирифт, ӯ бо дигарон дар бораи имони масеҳӣ машварат накард. Ба ҷои ин, ӯ ба Арабистон рафт, зоҳиран барои гузаронидани вақт танҳо бо Худо пеш аз бозгашт ба Димишқ. Се сол гузашт, ки Павлус дар Ерусалим, ки бисёре аз масеҳиёни маъруф зиндагӣ мекарданд, вақт гузаронд – ва ҳатто он вақт ӯ танҳо понздаҳ рӯз боздид кард ва танҳо Петрусро дид. Дар сафари навбатии худ ба Ерусалим, солҳо пас, паёми Павлус ҳамон тавр монд, ҳатто пас аз муҳокима бо чунин «сутунҳои» имон ба монанди Яъқуб, Петрус ва Юҳанно. Ҳамаи ин тафсилотҳо якҷоя исбот мекунанд, ки манбаи паём на зеҳни Павлус ё маъруфияти ӯ, на ҳикмати каси дигар, балки «ваҳйи Исои Масеҳ»-и илоҳӣ буд (Ғалотиён 1:12).
Павлус инчунин қувваи паёми ҳақиқиро барои бартараф кардани таълимоти нодуруст тасвир мекунад (Ғалотиён 2:3-21). Павлус аллакай дар Ерусалим аз «бародарони дурӯғин» (Ғалотиён 2:4) мушкилот дошт, ки таълим медоданд, ки хатна мувофиқи Қонуни Мусо барои ба даст овардани мавқеи пурра дар назди Худо талаб карда мешавад. Аммо Павлус бо қатъият эълон мекунад, ки ӯ ва Титус «ҳатто як соат ҳам итоат накарданд» ба ин муаллимон, ки «ҳақиқати Инҷилро» рад мекарданд (Ғалотиён 2:5).
Ҳатто Петрус ва Барнаббо баъдтар аз ғурур гумроҳ шуданд, гӯё ки мероси яҳудии онҳо онҳоро аз имондорони ғайрияҳудӣ баландтар мекард. Аммо чаро ғайрияҳудиён бояд бештар ба яҳудиён монанд бошанд? Танҳо имон ба Масеҳ ҳар яки онҳоро сафед мекард, на аъмоли Қонун. Павлус намехост, ки Петрус ё Ғалотиён тавре зиндагӣ кунанд, ки гӯё файзи Худо барои бартариятҳо ё амалҳои инсонӣ, хоҳ барои наҷоти ибтидоӣ ё барои ҳаёти имон, ҷой дорад.
Инҷили файз шарҳ дода шуд
Ғалотиён 2:21 як пули муҳимро ба бахши навбатии ин нома фароҳам меорад: «Ман файзи Худоро бекор намекунам; зеро агар адолат аз тариқи Қонун ояд, пас Масеҳ беҳуда мурд». Эҳтимол хатои Ғалотиён кӯшиш накардааст, ки марги Масеҳро ҳамчун воситаи наҷоти мо аз ҷазои гуноҳ аз байн барад. Ба ҷои ин, эҳтимол таъкид бар он буд, ки ҳаёти ҳаррӯзаи масеҳӣ чӣ гуна метавонад бо риояи Қонуни Мусо беҳтар шавад. Аммо ин эътиқод ба арзиши қурбонии Масеҳ таъсир расонд, ҳамон тавре ки гӯё марги Ӯ бекор карда шуда буд. Агар адолати ҳаррӯзаро бо риояи Қонун нигоҳ доштан мумкин бошад, пас марги Масеҳ беҳуда буд.
Ин ҳамон хатти таълимотест, ки Павлус барои шарҳ додани инҷили файз истифода мебарад. Ғалотиён медонистанд, ки онҳо Рӯҳи Худоро бо имон қабул кардаанд. Оё онҳо ҳоло фикр мекарданд, ки бо аъмоли худ дар масеҳият ба камол мерасанд? «Оё шумо ин қадар беақлед? Бо Рӯҳ оғоз карда, оё шумо ҳоло бо ҷисм комил мешавед?» (Ғалотиён 3:3). Масеҳиён танҳо бо ҳамон принсипҳое, ки дар аввал ба Ӯ омада буданд, метавонанд барои Худованд зиндагӣ кунанд. Фикр кардан, ки наҷот бо як роҳ меояд, аммо зиндагии масеҳӣ бо роҳи дигар ба даст меояд, аз ҷиҳати рӯҳонӣ оқилона нест.
Дар Ғалотиён 3 ва 4, Павлус нишон медиҳад, ки аъмоли Қонун бо ҳадди аққал чор мулоҳизаи гуногун иваз карда шуда буданд:
Аввалан, имон аллакай ҳамчун роҳи Худо дар ҳаёти Иброҳим муқаррар шуда буд (Ғалотиён 3:6-14). Иброҳим ба Худо имон овард, ва ин кофӣ буд. Агар Иброҳим кӯшиш мекард, ки аъмолро барои сафедкунии худ истифода барад, ӯ барои риоя накардани он комилан зери лаънати Қонун мебуд. Баръакс, Павлус аз Ҳабаққуқ 2:4 иқтибос меорад: «Одил бо имон зиндагӣ хоҳад кард».
Дуюм, Қонун бо ваъдаи Худо иваз карда мешавад (Ғалотиён 3:14-21). Агар тӯҳфае танҳо ваъда дода шавад, пас онро ба даст овардан мумкин нест; вагарна ваъда воқеан ҳеҷ маъно надошт. Ба ҳамин монанд, ба Иброҳим танҳо Насл ваъда дода шуд, ки аз тариқи он баракат меояд. Қонун, ки тавассути Мусо беш аз чор аср пас омад, ваъдаи Худоро ба Иброҳим бекор накард; ва масеҳиён низ аз наҷоти ваъдашудаи Худо бо файз баҳра мебаранд.
Сеюм, Қонун бо мавқеи фарзандии масеҳӣ иваз карда мешавад. Қонун мисли мураббӣ буд, ки ба мо ҳамчун кӯдакон чӣ кор кардан ва чӣ кор накарданро меомӯзонд, дар айни замон нишон медод, ки мо барои дуруст кор кардан чӣ қадар заиф будем. «Аммо пас аз омадани имон, мо дигар зери мураббӣ нестем. Зеро шумо ҳама фарзандони Худо тавассути имон ба Исои Масеҳ ҳастед» (Ғалотиён 3:25-26). Ғалотиён 4:1-7 ин нуктаро такрор мекунад: Наҷотёфтагон ҳамчун фарзандон қабул карда мешаванд ва муносибати нав ва наздиктар бо Худо доранд. Ин бо риояи Қонун ба даст намеояд; он вақте меояд, ки мо аз Қонун озод мешавем.
Чорум, Қонун бо принсипи озодӣ иваз карда мешавад (Ғалотиён 4:21-31). Павлус ба хонандагони худ хотиррасон мекунад, ки Иброҳим ду писар дошт. Исмоил аз канизе, Ҳоҷар, таваллуд шудааст. Исҳоқ, писари ваъда, аз Соро, ки каниз набуд, балки зани озод, ҳамсари Иброҳим буд, таваллуд шудааст. Каниз ғуломии Қонунро тасвир мекунад, дар ҳоле ки Соро нишон медиҳад, ки фарзандони ҳақиқии Худо дар озодӣ қарор доранд. Аз ин рӯ, ҳар гуна принсипе, ки масеҳиёнро ба ғуломии Қонун бармегардонад, мустақиман ба мавқеи Худо, ки аллакай муқаррар кардааст, мухолиф аст.
Ғалотиён, аммо, ба тарзи ҳаёти қонуншиканӣ майл карда буданд. Унсурҳои Қонуни Аҳди Қадим, ба монанди хатна (Ғалотиён 5:3) ва рӯйдодҳои гуногуни тақвимӣ (Ғалотиён 4:10) ҳамчун ӯҳдадориҳо барои зиндагӣ пешниҳод карда шуданд. Шояд мавридҳое ба монанди шанбеҳо, идҳои мавсимӣ ва ғайра татбиқ мешуданд, гӯё ки онҳо камолоти бештарро инкишоф медоданд. Як чиз ин аст, ки чӣ гуна Худо ин рӯйдодҳои миллиро барои баракат ва лаззати Исроил таъмин кардааст; чизи дигар ин аст, ки имрӯз барои қабул шудан аз ҷониби Худо ба ин қоидаҳо исрор варзидан.
Ин комилан дуруст аст: Худо аз мо интизор аст, ки дар имон, хидмат ва фаҳмиш рушд кунем. Онҳое, ки аз ҷиҳати рӯҳонӣ ноболиғ мемонанд, танқид карда мешаванд (Ибриён 5:11-12). Аммо гуфтан, ки «Шумо бояд исбот кунед, ки шумо масеҳии хуб ҳастед, бо ин ё он кор», дуруст нест. Вақте ки амалҳои муайян барои мо талаб карда мешаванд, то масеҳиёни баркамол ҳисобида шавем, мо метавонем мутмаин бошем, ки ғояҳои инсон, на Худо, кор мекунанд.
Муаллимони дурӯғин дар Ғалотиён стратегияи ҷолиберо барои ҷолиб гардонидани таълимоти худ истифода бурданд. Онҳо аксарияти имондоронро истисно карданд, зоҳиран як гурӯҳи элитаи танҳо чанд нафарро ташкил доданд. Дар натиҷа, ҳама мехостанд ба он гурӯҳ дохил шаванд. «Онҳо мехоҳанд шуморо истисно кунанд, то шумо барои онҳо ғайрат кунед» (Ғалотиён 4:17). Агар мо гурӯҳҳои хурди имондоронро мушоҳида кунем, ки дар онҳо танҳо «беҳтарин ва дурахшонтарин» қабул карда мешаванд, ин қариб ҳамеша нишонаи он аст, ки ягон унсури ҳуқуқӣ кор мекунад. Онҳое, ки метавонанд ба стандарти муайян ноил шаванд, ҷалб карда мешаванд, дар ҳоле ки онҳое, ки наметавонанд ё намехоҳанд, таҳқир карда мешаванд. Мо метавонем аз худ бипурсем: «Оё ман кӯшиш мекунам, ки ба сатҳи сунъии дастоварди масеҳӣ бирасам? Оё ман аз ҷониби баъзе имондорони бонуфуз қабул шуданро меҷӯям?» Агар ин тавр бошад, пас мо дар хатари гирифтор шудан ба мушкилоти Ғалотиён ҳастем.
Инҷили файз татбиқ карда шуд
Пас, инҷили ҳақиқии файз чӣ гуна аст? Ҷавоб дар бобҳои охири номаи Павлус аст. Ду калимаи калидӣ дар боби 5 «ист» ва «роҳ» мебошанд. Павлус аввал Ғалотиёнро ташвиқ мекунад, ки «пас, дар озодие, ки Масеҳ моро озод кардааст, устувор ист» (Ғалотиён 5:1). Ӯ онҳоеро, ки хатна ва риояи қонунро тарғиб мекунанд, бо баъзе аз қавитарин забонҳои Аҳди Ҷадид маҳкум мекунад. Ин муаллимон Ғалотиёнро ба ташвиш меоварданд, ки қарздор мешуданд, аз Масеҳ бегона мешуданд, аз файз меафтоданд ва аз итоат монеъ мешуданд (Ғалотиён 5:3-12). Аммо ҳақиқат озодкунанда аст. Масеҳиёне, ки инҷили файзро қадр мекунанд, метавонанд дар он озодӣ истанд, ки тавассути Масеҳ аз ҷониби Худо комилан қабул шудаанд.
Озодӣ, аммо, набояд ба имконияте барои қонеъ кардани ҷисм табдил ёбад. Аз ин рӯ, Павлус баъдан Ғалотиёнро насиҳат дод, ки дар Рӯҳ роҳ раванд ва аз ҷониби Ӯ роҳнамоӣ шаванд (Ғалотиён 5:16,18,25). Дар хотир доред, ки онҳо «дар Рӯҳ оғоз карда буданд» (Ғалотиён 3:3); ҳоло бояд бо роҳ рафтан ҳаррӯза зери назорати Ӯ пешрафти доимӣ бошад.
Бисёр таҳқиқоти муфассал дар бораи ҳаёти бо Рӯҳ роҳнамоӣшуда ва меваи аз Рӯҳ тавлидшуда навишта шудаанд. Шояд дар ин ҷо мушоҳида кардан кофӣ бошад, ки аъмоле, ки Ғалотиён ба онҳо боварӣ доштанд, танҳо ба ҳама гуна беқонунӣ оварда мерасонад. Аз тарафи дигар, имондороне, ки аз ҷониби Рӯҳи Муқаддас қувват мегиранд, файзҳои масеҳиро нишон медиҳанд, ки ҳам аз ҷониби Худо ва ҳам аз ҷониби инсон қадр карда мешаванд.
Ин ба муносибати элитаи муаллимони дурӯғин, ки мехостанд ба дигарон таъсир расонанд, то аз ҳама пайравони худ фахр кунанд, сахт муқобил мебуд (Ғалотиён 6:12-13). Аммо, бо зиндагӣ кардан бо инҷили файз, Ғалотиён мағрур ё ҳасадбар намешуданд (Ғалотиён 5:26). Онҳо кӯшиш мекарданд, ки имондорони гумроҳшударо бо нармӣ ва фурӯтанӣ барқарор кунанд (Ғалотиён 6:1-2). Онҳо дар бораи худ баланд фикр намекарданд, балки барои ҳар хидмате, ки карда метавонистанд, ба Худованд шукр мегуфтанд, аз Ӯ ва на аз дигарон тасдиқ меҷустанд (Ғалотиён 6:3-4). Онҳо дарк мекарданд, ки қарорҳо оқибат доранд ва худро аз ин оқибатҳо боло намедонистанд. Онҳо мувофиқи қобилиятҳои худ саховатманд ва ёрирасон мебуданд (Ғалотиён 6:7-10).
Барои мо низ, мисли Ғалотиён, дидгоҳи ниҳоии худамон ва дигарон аз салиби Худованди мо Исои Масеҳ меояд. Дар он ҷо мо мебинем, ки беҳтарин кӯшишҳои мо комилан доварӣ ва аз байн бурда мешаванд; Масеҳ бояд мемурд, то мо қабул шавем. Аммо марги Ӯ қабули моро дар назди Худо комилан муқаррар кардааст, то мо дигар ба ҷустуҷӯи тасдиқи ҷаҳон ниёз надорем. Ин ба тарзи зиндагии мо таъсири мусбӣ мерасонад, зеро он «қоида» ё дастури андозагирӣ ба онҳое, ки бо он роҳ мераванд, сулҳ ва раҳматро ваъда медиҳад (Ғалотиён 6:16).
