Фаҳмидани китоби Юнус: Муаллифӣ ва мақсад

Китобро кӣ ва кай навиштааст?

«Юнус писари Амиттай» (Юнус 1:1 NKJV) пайғамбари асри 8 пеш аз милод буд, ки умуман муаллифи китобе дониста мешавад, ки номи ӯро дорад. Мутаассифона, ин ҳикоя мавзӯи баҳсҳо шудааст; як қатор одамон мепурсанд: «Оё ин дар ҳақиқат рӯй додааст?» Мунаққидони муосир асосан ба китоб мухолифат мекунанд, зеро ҳодисаҳои ғайритабиӣ дар он сабт шудаанд:

Моҳии бузург (ояти 17) Тавбаи тамоми Нинве (3:5-10) Растанӣ (4:6) Кирм (ояти 7)

Мухолифони либералӣ қабул кардани амалҳои мутлақи Худоро, ки аз тартиботи табиие, ки Ӯ дар офариниш гузоштааст, болотаранд, рад мекунанд. Ин одамон изҳороти дар ҳикоя зикршударо, ба монанди Юнус 1:4, 1:17, 2:10 ва дигаронро инкор мекунанд. Дар ниҳоят, онҳо намехоҳанд ба Худо бовар кунанд.

Олимони консервативӣ бовар доранд, ки Юнус китобро навиштааст. Дигарон ҳис мекунанд, ки Юнус наметавонист муаллиф бошад, зеро китоб даъво намекунад, ки ӯ онро навиштааст, ва китоб ба пайғамбар дар шахси сеюм ишора мекунад. Барои рад кардани нуқтаи аввал, метавон қайд кард, ки китоби Юнус мисли Ҳушаъ, Юил, Мико ва Сафанё оғоз меёбад, ки муаллифии онҳо баҳс надорад. Дар мавриди далели дуюм, навиштан дар шахси сеюм як амали маъмулӣ буд ва онро дар асарҳои ба Мусо ва Ишаъё нисбат додашуда низ дидан мумкин аст.2

Баъзеҳо ҳис мекунанд, ки китоби Юнус дар асри 5 ё 4 пеш аз милод беном сабт шудааст.1 Агар он аз ҷониби касе 300 сол пас аз ҳодиса навишта шуда бошад, ин нишон медиҳад, ки ҳикояи Юнус ба таври шифоҳӣ интиқол дода шудааст, то он даме ки касе аз ҷониби Худо таъин шуд, то онро нависад ва барои наслҳои оянда – барои мо – ҳифз кунад! Румиён 15:4 ба мо мегӯяд: «Ҳар чизе ки пеш аз ин навишта шуда буд, барои омӯзиши мо навишта шуда буд, то ки мо тавассути сабр ва тасаллои Навиштаҳо умед дошта бошем.» Он чизе ки мо медонем ин аст, ки Худованд ба он ғамхорӣ кард, ки он ба Тавроти яҳудӣ ва баъдан ба Библияи масеҳӣ дохил карда шавад. Сухани Ӯ ҳақиқат аст (Юҳанно 17:17).

Чаро китоб навишта шудааст?

Худованд Исо қонунияти таърихии ин китобро тасдиқ кард ва ба ду дарси муҳим аз ҳикояи Юнус ишора кард:

Зеро чунон ки Юнус се рӯз ва се шаб дар шиками моҳии бузург буд, ҳамин тавр Писари Одам се рӯз ва се шаб дар дили замин хоҳад буд (Матто 12:40).

Зеро чунон ки Юнус барои Нинвегиён аломат шуд, ҳамин тавр Писари Одам низ барои ин насл хоҳад буд... Мардони Нинве дар доварӣ бо ин насл бархоста, онро маҳкум хоҳанд кард, зеро онҳо аз мавъизаи Юнус тавба карданд; ва дар ҳақиқат бузургтар аз Юнус дар ин ҷост (Луқо 11:30,32).

Истифодаи ин китоб аз ҷониби Худованд барои таълим додан дар бораи Худаш яке аз сабабҳои муҳимтаринест, ки чаро китоб бояд навишта мешуд! Ғайр аз ин, китоби Юнус тавассути илҳоми Рӯҳи Муқаддас (2 Петрус 1:21) навишта шудааст, зеро он паёми пайғамбарона дар бораи Писари Одамро дар бар мегирифт. Мо медонем, ки «Ҳамаи Навиштаҳо» – аз ҷумла китоби Юнус – «аз илҳоми Худост ва барои таълим, барои сарзаниш, барои ислоҳ, барои таълим дар адолат муфид аст» (2 Тимотиюс 3:16). Чизҳои амалие ҳастанд, ки мо метавонем аз хондани ин китоби ҷолиб ва татбиқи дарсҳои он ба ҳаёти имрӯзаи худ омӯзем!

Чаро Юнус ҳикояи худро нақл мекард?

Дар адабиёти муосир шунида нашудааст, ки шахс дар бораи худ сабте эҷод кунад, ки ба таври васеъ ноҷолиб бошад. Бо вуҷуди ин, Юнус ба як қатор камбудиҳо ва амалҳои исёнгаронаи худ иқрор шуд, аз ҷумла:

Тарафдорӣ бар зидди Нинвегиён Исён бар зидди фармони Худо Беэҳтиётона хобидан нисбат ба баҳрчиён, ки аз ҷони худ метарсиданд Хашмгин шудан аз Худо барои аз даст додани растании соябахш Фикр кардан, ки чизҳо, ба монанди растанӣ, аз одамон муҳимтаранд

Эҳтимол дорад, ки Юнус маҷбур буд ҳикояи худро нақл кунад! Ӯ медонист, ки Худо «Худои меҳрубон ва раҳим, дерхашм ва пур аз меҳрубонӣ, Он ки аз зарар расонидан даст мекашад» (Юнус 4:2) аст. Пайғамбар инро вақте фаҳмид, ки сухан дар бораи файзи Худо дар бахшидани дигарон мерафт. Аммо, ӯ бояд меомӯхт, ки ин ба ӯ шахсан чӣ гуна татбиқ мешавад. Масалан, Худованд Юнусро барои исёнаш ҷазо надода буд. Ӯ пайғамбарро бахшида буд, ӯро бо моҳии калон ҳифз карда буд ва имконияти дуюмро барои итоат ба фармони Ӯ фароҳам оварда буд. Эҳтимол то охир Юнус ин дарсро наомӯхта буд.

Оё мо ҳамон дарсро омӯхтаем? Бале, Ӯ ҳатто маро дӯст медорад ва барои ман бахшиши гуноҳҳоро тавассути хуни рехтаи Писари маҳбуби Худо фароҳам овард. Ҳатто ҳоло ҳамчун мӯъмин, мо бояд ҳар рӯз ба Ӯ муроҷиат кунем, то бо гуноҳҳо ва гуноҳҳои худ мубориза барем, зеро 1 Юҳанно 1:9 мегӯяд: «Агар мо гуноҳҳои худро иқрор кунем, Ӯ содиқ ва одилона аст, ки гуноҳҳои моро бахшад ва моро аз тамоми беадолатӣ пок кунад.» Танҳо бо саҳифаи тозаи иқрор ва бахшиш мо метавонем барои хидмат ба Ӯ ба таври мувофиқ истифода шавем.

Чӣ гуна мо метавонем донем, ки Юнус ба савол ҷавоб дод?

Худо аз Юнус пурсид: «Оё ман набояд ба Нинве, он шаҳри бузург, ки дар он беш аз саду бист ҳазор нафар ҳастанд, ки дасти росту чапи худро фарқ карда наметавонанд – ва чорвои зиёд – раҳм накунам?» (Юнус 4:11). Эҳтимол дорад, ки пайғамбар дар ҳақиқат омӯхтааст, ки ҳаёт аз чизҳохеле муҳимтар аст. Иқрори худи Юнус ба гуноҳҳо ва камбудиҳои ӯ ҳамчун ҳуҷҷати оммавӣ дар Библия сабт шудааст. Ин метавонад нишон диҳад, ки ӯ дарс омӯхтааст. Доштани ин ҳикоя дар Навиштаҳо нишон медиҳад, ки Худо медонад, ки мо бояд ҳамин чизро омӯзем: одамон аз чизҳо хеле муҳимтаранд!

ЭЗОҲҲО

Ба BibleGateway.com нигаред – Энсиклопедияи Библия, Китоби Юнус
Wikipedia.org – Миллс, Уотсон Э; Буллард, Роҷер Обри (1990).

Ягона роҳи раҳоӣ аз маҳкумияти абадӣ ин эътироф кардани худ ҳамчун гуноҳкор ва қабул кардани Худованд Исо ҳамчун Наҷотдиҳанда аст. Огоҳии доварӣ як қисми Инҷил аст:

Барои одамон як бор мурдан муқаррар шудааст, аммо пас аз ин доварӣ (Ибриён 9:27 KJV).

Ин «як бор» метавонад дар як лаҳза барои шумо, хонандаи табдилнашуда, рӯй диҳад. Чӣ гуна шумо метавонед донед, ки оё шумо ҳатто аз огоҳии 40-рӯза (Луқо 12:20) баҳра хоҳед бурд?