САВОЛ: Ҳафт калисо чистанд?
ҶАВОБ:
Ҳафт калисо дар се боби аввали Ваҳй ба таваҷҷӯҳи мо оварда шудаанд. Ин китоб бояд ба онҳо фиристода мешуд. Аммо пеш аз омӯхтани ин калисоҳо ва аҳамияти онҳо, биёед аввал чанд чизро дар бораи ин китоби охирини Китоби Муқаддас қайд кунем – китоби пешгӯӣ, ки барои бисёриҳо пурасрор ба назар мерасад ва аксар вақт нодуруст фаҳмида ва нодуруст истифода мешавад.
Ваҳй бо гуфтани «Ваҳйи Исои Масеҳ» оғоз меёбад (NKJV). Ӯ объекти марказӣ ё мавзӯи он аст. Дар асл, дар охири Ваҳй 19:10 ба мо гуфта шудааст: «Шаҳодати Исо рӯҳи пешгӯӣ аст». Китоб пешгӯӣ аст; он асосан бо масъалаҳое сарукор дорад, ки ҳангоми навишта шуданаш оянда буданд, ки аксари онҳо ҳанӯз ҳам ояндаанд. Он гӯё нӯгҳои фуҷурро ба ҳам мепайвандад, зеро як қатор мавзӯъҳое, ки дар Аҳди Қадим, ҳатто то Ҳастӣ оғоз шуда буданд, дар ин китоб ба итмом мерасанд. Ваҳй барои мо нишон медиҳад, ки чӣ гуна бисёре аз пешгӯиҳои Аҳди Қадим дар бораи Масеҳ, ки 2000 сол пеш ҳангоми дар рӯи замин будани Исо ба амал наомада буданд, ҳанӯз ҳам иҷро хоҳанд шуд. Он ба мо тасвири Ӯро дар ҷое медиҳад, ки Худо барои Ӯ пеш аз замонҳои замон таъин карда буд ва Худо Ӯро барои коре, ки Ӯ барои ҷалоли Худо дар салиби Ҷолҷото анҷом дода буд, мукофот додааст (Эфсӯсиён 1:10; Филиппиён 2:5-11). Китоби Муқаддас бе ин тасвирҳои Масеҳ дар ҷалоли доварии Ӯ ва бозгашти Ӯ ба замин ҳамчун Подшоҳи подшоҳон ва Худованди худоён ба таври ҷиддӣ нопурра хоҳад буд.
Ваҳй, мувофиқи муқаддимаи он дар ояти аввали он, ба Исои Масеҳ дода шуда буд, «то ба бандагони Худ чизҳоеро нишон диҳад, ки бояд ба зудӣ ба амал оянд». Ин китобест, ки ба имондорон, масеҳиёни ҳақиқӣ, фаҳмиши рӯйдодҳои ояндаро медиҳад. Беимонон ҳамеша онро печида хоҳанд ёфт, зеро Худо онро барои онҳо пешбинӣ накарда буд. Ғайр аз ин, «Ӯ фиристод ва онро ба воситаи фариштаи Худ ба бандаи Худ Юҳанно нишон дод». Ин калимаи «нишон дод» маънои онро дорад, ки он бо забони рамзӣ навишта шудааст. Бисёре аз навиштаҳои пешгӯии Аҳди Қадим барои расонидани паёмҳои Худо рамзҳоро истифода мебаранд. Худо бо ҳикмати бепоёни Худ ин китобро бо забони рамзӣ дод, ки онро имондороне, ки навиштаҳои Аҳди Қадим ва, дар замони худ, аксари навиштаҳои Аҳди Ҷадидро низ доштанд, мефаҳмиданд. Дар он рӯзҳо, мақомоти Рум масеҳиёнро таъқиб мекарданд. Он ҳокимон наметавонистанд паёмеро, ки асосан бо истифода аз рамзҳои китобҳои қаблии Каломи Худо навишта шуда буд, фаҳманд – чанд рамзи нав ҳангоми зикр шуданашон шарҳ дода мешуданд.
Ҳавворӣ Юҳанно, нависандаи ин китоб, худро бо ном зикр кардааст. Ӯ худро ҳамчун ҳавворӣ – шахси дорои ваколат – нагуфтааст, балки ҳамчун банда, зеро Худованд Исои Масеҳ дар китоби ӯ тамоми ваколатро дошт. Юҳанно дар зиёфати охирини онҳо пеш аз хиёнат ва маслуб шудани Исо ба синаи Ӯ такя карда буд, аммо ҳангоми дидани Ӯ дар ҷалоли доварии Ӯ дар Ваҳй 1:12-16, Юҳанно ба пойҳои Ӯ мисли мурда афтод (ояти 17). Худованд бо меҳрубонӣ хам шуда, худро ба Юҳанно ошкор кард ва ба ӯ гуфт, ки натарсад. Сипас Ӯ Юҳанноро вазифадор кард, ки ба ҳафт калисое, ки мо ҳоло баррасӣ мекунем, нависад.
Нақшаи китоб дар Ваҳй 1:19 оварда шудааст. Худованд ба Юҳанно гуфт, ки дар бораи чизҳо нависад:
- «Шумо дидаед» – асосан мундариҷаи боби 1.
- «Ки ҳастанд» – бобҳои 2 ва 3.
- «Ки баъд аз ин ба амал хоҳанд омад» – боби 4 то охири китоб, аз ҷумла хулосаи мухтасар.
Китоб бояд ба ҳафт калисо дар вилояти Руми Осиё фиристода мешуд, ки дар он чизе, ки ҳоло мо ҳамчун кишвари Туркия медонем, ҷойгир буд. Дар он вилоят бисёр калисоҳои дигар – дақиқтараш «ҷамъомадҳо» – буданд, аммо Худованд ин ҳафтторо интихоб кард, зеро Ӯ чизе дошт, ки мустақиман ба ҳар яки онҳо бигӯяд. Ӯ на танҳо шароит ва мушкилоти воқеии онҳоро зикр кард, балки ин ҷамъомадҳо аҳамияти пешгӯии хеле муҳим доштанд. Ин китоб бояд ба ҳар ҳафтто фиристода мешуд, зеро он чизе, ки ба яке аз онҳо гуфта мешуд, бояд аз ҷониби ҳама хонда ва қабул карда мешуд, ва аз ин рӯ, ин номаҳо барои масеҳиён дар тӯли асрҳо, аз ҷумла имрӯз, бисёр татбиқҳо доранд.
Юҳанно дар охири асри якум вазифадор шуд, ки ин китобро нависад. Имондорон таъқиб мешуданд, ва Юҳаннои пир, охирин ҳавворӣ, ки ҳанӯз зинда буд, ба ҷазираи санглохи Патмос, тақрибан 20 мил дуртар аз соҳили Туркияи имрӯза, бадарға шуда буд. Аз рӯи он чизе, ки ӯ дар бораи худ дар Ваҳй 1:9-10 навиштааст, ӯ дар он ҷо танҳо буд. Аммо, ҳатто бе ҳамроҳӣ ё муоширати инсонӣ ӯ метавонист «дар Рӯҳ дар рӯзи Худованд» бошад. Худованд ба ӯ зоҳир шуд, ки ӯро қаблан ҳеҷ гоҳ надида буд ва, дар ҳоле ки Юҳанно наметавонист дар он ҷо ба касе мавъиза кунад, Худованд ба ӯ вазифаи хеле бузургтареро супурд, вазифае, ки мо имрӯз ҳам аз он баҳра мебарем.
Худованд худро дар миёни ҳафт чароғдони тиллоӣ (тарҷумаи беҳтари калимаи юнонии «шамъдонҳо») бо ҷалоли доварӣ муаррифӣ кард, ки Ӯ дар ояти 20 мегӯяд, ки калисоҳоро ифода мекунанд. Ҳамчун чароғдонҳо онҳо бояд дар атрофи худ нур мепошиданд. Ӯ ба фариштаи ҳар як ҷамъомад муроҷиат кард, ки онҳоро ситораҳо дар дасти рости Ӯ ифода мекунанд. Фаришта паёмбар аст, ва фаришта унсури масъулро дар ҷамъомад, онҳоеро, ки Худованд тавассути онҳо фикри Худро ба муқаддасони Худ мерасонд, ифода мекард. Мо ҳама бояд масъулияти худро ҳамчун як қисми шаҳодати Худованд дар ҳар ҷое, ки набошем, эҳсос кунем.
Худованд ба ҳар як ҷамъомад пай дар пай муроҷиат кард, ки намунаи зеринро риоя мекард:
- Худро ба ҷамъомад мувофиқи эҳтиёҷи мушаххаси он муаррифӣ кард;
- Он чизеро, ки Ӯ метавонист дар он ҷамъомад ситоиш кунад, агар чизе барои ситоиш вуҷуд дошт, ситоиш кард;
- Дар ҷое, ки лозим буд, насиҳат ё огоҳӣ дод;
- Ба ҳар касе, ки гӯш дорад, фармуд, ки он чиро, ки Рӯҳ ба калисоҳо мегӯяд, бишнавад; ва
- Ба ғолиб сухани рӯҳбаландкунанда гуфт.
Дар ду нома маҳкумият нест, дар яке ситоиш нест ва дар чаҳор номаи охир тартиби ду ҷузъи охир баръакс аст. Ҳоло мо ба чанд шарҳ дар бораи ҳар як калисо мегузарем.
Эфсӯс.
Ин ҷамъомад, ки ҳангоми навиштани Юҳанно як ҷамъомади воқеӣ буд, ба таври пешгӯӣ Калисоро дар асри якум ифода мекунад, ки фаъол буд, аммо аз муҳаббати аслии худ ба Худованд коҳиш меёфт. Ин решаи ҳама гуна таназзули ҳақиқии рӯҳонӣ ё коҳиш аст. Павлус бо ғамгинӣ қайд карда буд, ки ҳангоми навиштани номаи охирини худ ба Тимотиюс, ҳамаи онҳое, ки дар Осиё буданд, аз ӯ рӯй гардонда буданд; ва онҳо ба зудӣ аз ҳақиқате, ки махсусан ба Павлус дар бораи Масеҳ ҳамчун Сарвари Калисо супурда шуда буд, дур мешуданд. Пешвоёни инсонӣ ба рӯҳониён табдил меёфтанд, ки ин дар номаи сеюми Юҳанно низ ишора шудааст. Худованд ба тавба ва бозгашти онҳо ба Ӯ орзу мекард. Ӯ инчунин ба муҳаббати гарми мо орзу мекунад, ки Ӯро аз ҳама чиз болотар гузорад!
Смирна.
Дар тӯли ду асри оянда масеҳиён ба таъқиботи зиёд дучор шуданд. Дар ин ҷо маҳкумияти Ҷамъомад нест. Худованд Калисоро дар ин давра тасаллӣ ва рӯҳбаланд кард, ки то марг содиқ бошад ва ваъда дод, ки садоқати онҳоро бо тоҷи ҳаёт мукофот медиҳад. Ӯ ҳар як озмоишеро, ки мо аз сар мегузаронем, медонад; Ӯ ғамхорӣ мекунад ва ҳамеша барои кӯмак дар вақти эҳтиёҷ дастрас аст.
Пергамос.
Худованд аз шароити маҳаллӣ истифода бурд, то хатарҳои омезиш бо дунёро нишон диҳад. Ин хатар пас аз қатъ шудани таъқибот ва масеҳият дини расмӣ шуданаш хеле афзоиш ёфт – пешвоёни он аксар вақт мансабдорони давлатӣ мешуданд. Дунё ба Калисо ворид шуд ва Калисо дар амалҳо, муносибатҳо ва орзуҳои худ дар тӯли чанд асри оянда – ба истилоҳ «Асрҳои торик» – дунявӣ шуд. Худованд инчунин дар бораи дучоршавии мо ба дунёи атрофамон ва васвасаҳои душман, ки мекӯшад моро дар фикрҳо, суханҳо ва ҳама корҳоямон ба он комилан муттаҳид кунад, нигарон аст.
Тиатира.
Нома ба ин калисо ба мо ҳолати даҳшатнокеро нишон медиҳад, ки бадӣ ва беахлоқӣ ҳатто ҳангоми афзоиши корҳо пеш рафта буд. Он Калисои пурқувват, вале комилан фасодзадаи асрҳои миёнаро тасвир мекунад, ки ҳанӯз ҳам идома дорад ва то он даме, ки Худованд барои гирифтани халқи Худ ба назди Худ барнагардад, идома хоҳад ёфт. Аммо ҳатто дар ин ҷо баъзе муқаддасони ҳақиқии Худо ҳастанд, ки Худованд ба онҳо бори иловагӣ намегузорад. Бисёре аз масеҳият имрӯз дар ин созмон гирифтор аст. Хуб аст, ки дар хотир дорем, ки Худованд ҳар як имондори ҳақиқиро дӯст медорад, ҳарчанд созмоне, ки онҳо дар он ҳастанд, зери ҳукми сахттарин Ӯ қарор хоҳад гирифт.
Сардис.
Ин ҷамъомад ҳолати Калисоро дар асрҳо пас аз гузаштани шуҷоати ислоҳот (тақрибан 1517–1648) ва ба ҳолати мурдагии рӯҳонӣ афтодани ҷамъиятҳои масеҳиёне, ки аз созмони муқарраршуда ҷудо шуда буданд, тасвир мекунад. Аммо дар ин ҳолат, ки умуман ҳамчун протестантизм номида мешавад, Худованд муқаддасони худотарси Худро, ки бо Ӯ роҳ мераванд, мебинад ва рӯҳбаланд мекунад. Новобаста аз он ки иттиҳодияҳои рӯҳонии шумо дар ин дунёи бисёр мазҳабҳо ва ошуфтагӣ чӣ гуна бошанд, Худованд муҳаббати шуморо ба Ӯ ва ҳаёти шахсии шуморо бо Ӯ қадр мекунад.
Филаделфия.
Дар ҳоле ки ду калисои қаблӣ ду тақсимоти асосии зоҳириро дар масеҳияти имрӯза ифода мекунанд, ин калисо ва калисои оянда бештар ҳолати дили имондоронро дар рӯзҳои охири Калисо дар рӯи замин тасвир мекунанд. Эҳёи Инҷил дар қисми охири асри ҳаждаҳум бо барқароршавии ҳақиқати гаронбаҳое, ки аз рӯзҳои аввали Калисо асосан гум шуда буд, ба монанди: фарқи байни Исроил ва Калисо, муносибати Худо бо инсоният дар тақсимоти гуногун, рабуда шудан ва зоҳир шудани Худованд, Калисо дар асл чист ва чӣ маъно дорад, ки танҳо ба Худованд Исо ҷамъ омадан. Муқаддасон мувофиқи таълимоти Навиштаҳо ба ҳам ҷамъ омаданд ва ҷанбаҳои ҳақиқати барқароршуда ба имондорон умуман таъсири калон расониданд. Худованд Исо имрӯз онҳоеро қадр мекунад, ки номи Ӯро эҳтиром мекунанд ва интизори омадани Ӯ барои онҳо ва зоҳир шудани Ӯ дар ҷалол бо онҳо ҳастанд, то ҷои ҳаққи худро дар рӯи замин ҳамчун Подшоҳи подшоҳон ва Худованди худоён ишғол кунад.
Лаодикия.
Ин калисои охирин бо андӯҳ ҳолати умумии чизҳоро дар эътирофи масеҳии имрӯза ба мо нишон медиҳад: як бепарвоӣ, ки барои Худованд нафратовар аст. Ин калисо ба ҷои шунидани он чизе, ки Рӯҳ ба калисоҳо мегӯяд, аз сарватманд будан ва ба чизе эҳтиёҷ надоштан фахр мекард, ки аз эҳтиёҷи бузурги худ комилан бехабар буд. Худованд – ва ҳоло ҳам – берун аз дар истода, дарро мекӯбад, дар ҷустуҷӯи муошират бо шахсе, ки ба Ӯ дарро мекушояд ва Ӯро ба дарун роҳ медиҳад. Шахсияти Масеҳ, Каломи Ӯ ва коре, ки Ӯ барои наҷот барои ҳар касе, ки онро бо имон қабул мекунад, анҷом додааст, дар ин рӯзҳои калисоҳои бузург ва лоиҳаҳо, худтаъминкунии бузург, эъломияҳои расмӣ дар бораи бисёр масъалаҳои ҷаҳон ва эҳтиром ба ҳар гуна «ҳуқуқҳо» ба ҷуз аз ҳуқуқҳои Худои мо ва Писари муҳаббати Ӯ қадр карда намешаванд. Ғолиб шавед, устувор бошед ва ба Ӯ ҷои ҳаққи Ӯро дар дил ва ҳаёти худ диҳед!
Дар ҳақиқат, Номаҳо ба Ҳафт Калисо (ё Ҷамъомадҳо) ба мо бисёр чизҳоро мегӯянд. Онҳо арзёбии Худовандро дар бораи шароит дар ҳар як ҷамъомаде, ки ба онҳо беш аз 1900 сол пеш фиристода шуда буданд, тасвир мекунанд. Номаҳо шароитҳоро дар ҳаёт ва муносибатҳои мо тасвир мекунанд, ки метавонанд ситоиш шаванд ё ба ислоҳ ниёз доранд. Онҳо тамоюли поинравиро дар таърихи Калисо дар рӯи замин нишон медиҳанд, аммо инчунин нуқтаҳои равшанеро пешниҳод мекунанд, ки ба мо дили меҳрубони Наҷотдиҳандаи моро нишон медиҳанд, ҳатто дар ҳоле ки Ӯ кори ҳаққи худро ҳамчун Довар иҷро мекунад, ҳолати ҳар як шаҳодати эътирофшударо ба номи Ӯ арзёбӣ мекунад.
Доварӣ бояд аз хонаи Худо оғоз шавад, аз ин рӯ, доварии даҳшатноки ин дунёи шарир то он даме, ки ҳар як узви ҳақиқии Калисои ҳақиқӣ ба ҳузури Худованд бурда нашавад, оғоз нахоҳад шуд. Онҳо аз гузаштан аз замони даҳшатноке, ки хашми Худо бар дунё рехта мешавад, ки Писари Ӯро маслуб кард ва Каломи Ӯро бешармона рад кард, наҷот хоҳанд ёфт. Ӯ нишастан ва бархостани моро медонад; Ӯ фикрҳои моро аз дур мефаҳмад, бале, ҳатто пеш аз он ки мо ба онҳо овоз диҳем (Забур 139).
ЭЗОҲИ ХОТИМАВӢ
- Ин ду калима, «ҷамъомад» ва «калисо» дар ин мақола қасдан ба таври мубодила истифода мешаванд. Аммо, вақте ки ба ҷамъияти масеҳиён дар як маҳал ишора мешавад, калима бо ҳарфҳои хурд навишта мешавад ва вақте ки ба тамоми ҷамъияти имондорон дар рӯи замин ишора мешавад, калима бо ҳарфи калон навишта мешавад.
— Евгений П. Веддер, хурдӣ.
