Табиати тавба (Μετάνοια)
Μετάνοια = тағйири ақл, андешаи баъдӣ, пас аз мулоҳиза дигар фикр кардан — муқобили андешаи пешакӣ. νοΰς = ақл, узв ё қобилияти дарки ҳақиқат, фаҳмиш — на қобилияти фикр кардан, балки узви фикр ва эҳсос; ё, бо гузариши осон ва ғайриоддӣ, фикрҳое, ки ба таври объективӣ дар назди касе мавҷуданд, ҳукми ӯ, назари ӯ дар ҳама гуна масъалаҳо.Аз ин рӯ, тавба мустақиман бо ақл, фикр, мулоҳиза, фаҳмиш, ҳукм мувофиқи ҳақиқат, донише, ки тавассути машқи ақл ба даст оварда шудааст ва он чизе, ки дар он дохил мешавад, алоқаманд аст.
Ин на танҳо тарк кардани роҳи бад аст — тарси оқибатҳо метавонад инро ба вуҷуд орад — балки тағйири ҳукм ва дарк дар бораи он. Ин натиҷаи амали ақл аст, на танҳо эҳсосот, гарчанде ки эҳсосот метавонанд машқҳоеро, ки ба тавба мебаранд, ба ҳаракат дароранд. «Ғами худоӣ тавбаро ба наҷот меорад». Ғам бо эҳсосот алоқаманд аст, аммо ақл аз эҳсосот амиқтар аст. Онҳо тағйир меёбанд, аммо ақл як қисми худи инсон аст; он боқӣ мемонад, тағйир намеёбад, гарчанде ки мо ба таври маҷозӣ дар бораи «тағйири ақл» сухан меронем. Эҳсосот бо он чизе, ки интроспективӣ ва субъективӣ аст, алоқаманд аст; ақл қобилияти фикри объективӣ дорад. Шодӣ, ғам ва монанди инҳо эҳсосоте мебошанд, ки аз чизе дар робита ба худ ба вуҷуд меоянд. Онҳо ҳаракатҳои рӯҳ, субъективӣ ва занона мебошанд. Ақл, ки бо рӯҳ алоқаманд аст ва баландтарин қисми мардонаи инсон аст, бо чизҳо ба таври мутлақ, чунон ки онҳо дар худ ҳастанд, муносибат мекунад. Пас, ғами худоӣ вуҷуд дорад, ки «тавбаро меорад»; ва ғаме ҳаст, ки намеорад, ғаме, ки «маргро меорад» (2 Қӯринтиён 7:10). Ҳукми гуноҳ, мувофиқи Худо, дар аввалӣ аст: танҳо пушаймонӣ ё надомат дар дуюмӣ аст.
Фарқ кардани тавба (Μετάνοια) аз пушаймонӣ (Μεταμέλομαι)
Калимаи дигаре ҳаст, ки дар A.V. тавба тарҷума шудааст — μεταμέλομαι (нигаред Матто 21:29, 32; 27:3; 2 Қӯринтиён 7:8; Ибриён 7:21) — ки маънои нигоҳубини баъдӣ, пушаймонӣ, надоматро дорад, чунон ки дар мавриди Яҳудо; аммо ба назар намерасад, ки он ҳамон амали «ақл»-ро дар бар гирад; балки эҳсосотро, ва гуфта намешавад, чунон ки дар бораи тавба, μετάνοια, гуфта мешавад, ки «ба сӯи Худо» равона шудааст (Аъмол 20:21).
Моҳият ва пешрафти тавбаи ҳақиқӣ
Тавба, пас, ҳукми мулоҳизакоронаест, ки бар гуноҳ дар нури Худо ва бар худ ҳамчун бо он алоқаманд — иҷрокунандаи он — дода мешавад. Ин тағйири ҳукм дар бораи Худо нест, балки тағйири ҳукм дар бораи он ки гуноҳ дар назари Ӯ чист ва дар бораи худ ҳамроҳи он. Ва ҳамин тавр писари гумроҳ мегӯяд: «Ман бар зидди осмон ва дар назари ту гуноҳ кардам, ва дигар сазовори он нестам, ки писари ту номида шавам». Дар ин ҷо ҳама андешаи баъдӣ ва айб дар бораи худаш ва он чизе ки ӯ кардааст, аст, ва меъёри ҳукми ӯ мувофиқи он аст, ки осмон чист ва дар назари падараш. Ин тавбаи ҳақиқӣ аст; самараи файз, ки ӯро ба ҳукми одилонаи худ меорад ва дар ӯ имони кофӣ ба вуҷуд меорад, то ба хона баргардад ва он имонро аз интизориҳои азизтарини худ бештар иҷрошуда пайдо кунад.
Ин тавба, ки бори аввал аз ҷониби Яҳёи Таъмиддиҳанда мавъиза шуда буд (Луқо 3) ва баъдтар аз ҷониби Худованд таъкид шуда буд (Луқо 13), ҳоло дар ин тасвири беҳамто (Луқо 15) тасвир шудааст, ки аз он вақт инҷониб манбаи бепоёни сарвати бепоёнро барои баён кардани файзе, ки тавбаро ба вуҷуд меорад ва машқҳои рӯҳро, ки аз аввалин тулӯи имони тарснок оғоз мешаванд, то даме ки дар шодии бӯсаи Падар ва лаззати истиқболи Падар ба хона истироҳат мекунад, таъмин кардааст.
Ин тавба метавонад бо дониши Инҷил ба вуҷуд ояд ё наояд; аммо дар худ он ҳамеша «ба сӯи Худо» аст ва ҳамеша Ӯро сафед мекунад, чунон ки худро маҳкум мекунад. Ҳамин тавр Довуд —
Бар зидди Ту, танҳо Ту, гуноҳ кардам, ва ин бадиро дар назари Ту кардам: то ки Ту ҳангоми сухан гуфтан сафед шавӣ, ва ҳангоми доварӣ кардан пок бошӣ (Забур 51:4).
ва ҳамин тавр, боз, дузди мурдаистода —
Мо дар ҳақиқат одилона; зеро мо мукофоти сазовори аъмоли худро мегирем: аммо ин Мард ҳеҷ бадие накардааст (Луқо 23:41).
Аммо агар тавба ҳукми худ мувофиқи Худо бошад, он ҳатман амиқтар мешавад, зеро мо дар бораи Худо ва дар бораи худ бештар меомӯзем. Аммо аз аввал хислати он аз рӯи намуд якхела аст, танҳо аз рӯи дараҷа фарқ мекунад, зеро мо бо чизҳое, ки дар ҳақиқати онҳо воқеан ҳастанд, беҳтар шинос мешавем. Ин қадами аввал дар роҳи табдили ҳақиқӣ аст; он дар тамоми роҳ амиқтар мешавад, зеро мо дар дониши Худо рушд мекунем.
