Аз подшоҳони ғайрияҳудии Дониёл ибрат гирифтан
Китоби Дониёл дорои ҳикояҳои маъруфи мардони содиқ дар замони мусибат аст. Ҳар як кӯдаки мактаби якшанбе ҳикояҳои Дониёлро дар чоҳи шерон (Дониёл 6) ва кӯраи оташин (Дониёл 3) дӯст медорад. Дар ҳоле ки ибтидои Дониёл ин воқеаҳои аҷибро сабт мекунад, ин бобҳо на танҳо дар бораи асирони содиқи яҳудӣ дар сарзамини бегона, балки дар бораи подшоҳони он давра низ мебошанд. Муносибати Худо бо Набукаднесар, Белшасар ва Дориюш (Дониёл 2-6) ба мо баъзе тасвирҳои аҷиби роҳҳои наҷот, доварӣ ва барқарорсозии Худоро пешкаш мекунад. Дар ин ҷо мо мебинем, ки Худованд бо ҷони ҷавобгӯ, дили радкунанда ва рӯҳи имондор чӣ гуна муносибат мекунад.
Набукаднесар: Ҷони ҷавобгӯ
Чор боб ба подшоҳи аввали асирии яҳудиён бахшида шудааст. Набукаднесар бори аввал бо асирони исроилӣ вомехӯрад, ки аз ғизои подшоҳ саркашӣ карда буданд (дар итоат ба Худои худ) ва онҳо аз ҳама донишҷӯёни дигари системаи мактаби ӯ донотар мешаванд. Баъд аз ин, Худо ба ин подшоҳи ғайрияҳудӣ дар бораи салтанатҳои оянда, ки ба таърихи халқи яҳудӣ таъсир мерасонанд, хоб медиҳад. Дар он, мо мебинем, ки Набукаднесар аввалин дар пайдарпайии қудратҳои ҷаҳонӣ аст (2:37-43). Тавассути ваҳйи Дониёл дар бораи хоб ва тафсири он, подшоҳ бо Худои зиндае шинос мешавад, ки ҳама чизро медонад ва ба кӣ хоҳад, баъзе чизҳоро ошкор мекунад (2:47). Оё Худо бо кофирон сухан мегӯяд? Албатта, мегӯяд! Дар замони хоби Набукаднесар, подшоҳ Худовандро намешиносад ва аммо Худо ба ӯ, тавассути рӯъё ва тафсири он, нақшаҳоеро, ки барои ҳукуматҳои ояндаи ҷаҳонӣ дорад, мегӯяд (2:45).
Ин бобҳо инчунин бузургии подшоҳ, сари тиллоро (2:37-38) нишон медиҳанд, ки ин далел дар намоиши ғурури ӯ инъикос ёфтааст, зеро ӯ муҷассамаи тиллоии худро мегузорад ва ҳамаро маҷбур мекунад, ки ба он саҷда кунанд. Аммо садоқати Шадрак, Мешак ва Абед-него, ки аз саҷда кардан ба бут, ки Набукаднесар гузошта буд, саркашӣ карданд (3:18), боиси он мегардад, ки подшоҳ бори дигар бо Худованд шинос шавад (3:25). Худо худро бо содиқон муаррифӣ мекунад ва дар кӯра бо се дӯст дида мешавад. Оё ин ба наҷоти ӯ оварда мерасонад? Ҳанӯз не – аммо ӯ эҳтимол як қадам наздиктар аст, зеро Набукаднесар дар эъломияи худ ошкоро бузургии Худоро эълон мекунад: «Муборак бод Худои Шадрак, Мешак ва Абед-него» (3:28-29).
Худованд подшоҳро оҳиста-оҳиста ташвиқ мекард, ки худро фурӯтан кунад ва худро зери ҳокимияти Худои Зинда қарор диҳад. Аммо Набукаднесар бояд комилан шикаста шавад. Вақте ки Худо дар хоб огоҳӣ медиҳад, ӯ имконияти тағир доданро аз даст медиҳад (4:4-17). Вақте ки Дониёл хобро тафсир мекунад, ӯ ба подшоҳ маслиҳат медиҳад, ки «гуноҳҳои худро бо адолат ва гуноҳҳои худро бо раҳмдилӣ ба камбағалон қатъ кунад». Агар ин корро накунад, хоб бояд амалӣ шавад ва подшоҳ ҳафт сол ақли худро гум мекунад (4:32), мисли ҳайвон дар саҳро зиндагӣ мекунад. Дар охири ин интизоми муқарраршуда, ӯ ба ҷалоли қаблии худ баланд мешавад. Тавассути ин озмоиш, Набукаднесар ба Худои Зинда имон меорад. Ин ҳикояи фурӯтанӣ ва наҷоти ӯро шахсан Набукаднесар нақл мекунад (4:1-3), ки озодона ба Подшоҳи Осмон ҳамду сано, баландӣ ва шараф эълон мекунад ва эътироф мекунад, ки корҳои Ӯ ҳақиқат ва роҳҳои Ӯ одилонаанд (4:37).
Белшасар: Дили радкунанда
Дар ҳоле ки якчанд боб ба подшоҳе бахшида шудаанд, ки пас аз ташвиқоти зиёди Рӯҳи Худо, эҳтиёҷи худро ба саҷда кардан ба Подшоҳи Осмон эътироф кард, танҳо як боб муносибати Худоро бо Белшасар сабт мекунад. Ин подшоҳ таърихи бобои худро медонист (5:22), аммо худоёни интихобкардаи худро нигоҳ дошт. Бо сӯиистифода аз ашёи муқаддасе, ки аз маъбади Ерусалим гирифта шуда буд, ӯ худоёни тилло, нуқра, биринҷӣ, оҳан, чӯб ва сангро ситоиш мекунад (5:3-4). Аз ин рӯ, ангушти доварии Худо ҳукми ҳалокати ӯро ба гаҷи девори қаср менависад (5:5). Вақте ки Дониёл навиштаҷотро тафсир мекунад, ӯ ба Белшасар хотиррасон мекунад, ки ӯ, подшоҳ, худро дар назди Худои Таоло фурӯтан накардааст, балки худро бар зидди Худованди Осмон баланд кардааст (5:22-23). Ӯ дар тарозу баркашида шудааст, нокифоя ёфтааст ва ҳукми ӯ муқаррар шудааст (5:25-28). Ба ҷои тавба кардан аз огоҳии равшани дасти Худо, Белшасари кофир паёмро рад мекунад, паёмбареро, ки онро тафсир мекунад, баланд мекунад ва ҷони худро аз даст медиҳад (5:30).
Дориюш: Рӯҳи имондор
Оҳ, имони ин подшоҳ! Бо маслиҳатчиёни худ фирефта шуда, ки аз ғурури ӯ истифода бурда, эъломияи бехудоӣ мекунанд (6:4-9), Дориюш ҷои Худои Мутлақро ғасб мекунад ва талаб мекунад, ки ҳамаи дархостҳо танҳо ба ӯ дода шаванд. Ин сарвазири ӯ, Дониёлро маҳкум мекунад, ки ба ғайр аз Худои Зинда ба ҳеҷ кас дуо намекунад. Подшоҳ ба зудӣ эътироф мекунад, ки Дониёл аз ҳар гуноҳ бегуноҳ аст, ба ҷуз аз он ки ба нақшаи шайтонии дигар президентҳо ва шоҳзодаҳои ҳасуди ӯ гирифтор шудааст. Аммо ҳатто як марди наҷотёфта, ки ба гуноҳ афтодааст, бояд оқибатҳоро пардохт кунад; қонун талаб мекунад, ки Дониёл, мушовири боэътимоди ӯ, ба чоҳи шерон партофта шавад.
Дар тавба (6:14) ва аз худ хеле норозӣ, Дориюш мекӯшад, ки Дониёлро аз оқибатҳои қонуни беадолатонаи худ наҷот диҳад. Ниҳоят эътироф карда, ки ӯ Дониёлро аз чоҳи шерон наҷот дода наметавонад, ӯ ба он бовар мекунад, ки Худо ин корро хоҳад кард (6:16). Имони подшоҳ ба Худо озмуда мешавад ва ӯ наметавонад хоб кунад, дар ҳоле ки дӯсти бегуноҳи ӯ шабро дар чоҳ мегузаронад. Аммо имони ӯ мукофотонида мешавад! Кӣ, ба ҷуз як имондор ба Худои зинда, субҳ ба чоҳи шерон мерафт, то бубинад, ки оё марде, ки ба як гурӯҳ шерони гурусна партофта шудааст, шабро аз сар гузаронидааст? Пешгӯии ӯ: «Худои ту, ки ту пайваста ба Ӯ хидмат мекунӣ, Ӯ туро наҷот хоҳад дод» дуруст баромад. Дар натиҷа, Дориюш Дониёлро озод мекунад, онҳоеро, ки бар зидди ӯ беадолатона нақша кашида буданд, маҳкум мекунад ва бузургии Худои Зиндаро эълон мекунад.
Ҷолиб аст, ки дар бораи фармони ниҳоии ин подшоҳ мулоҳиза ронем. Ӯ ба ҳамаи халқҳо, миллатҳо ва забонҳое, ки дар тамоми замин зиндагӣ мекунанд, навишт: «Ба шумо сулҳ афзун бод. Ман фармон медиҳам, ки дар ҳар як ҳукумати салтанати ман мардум дар назди Худои Дониёл биларзанд ва битарсанд: зеро Ӯ Худои Зинда аст» (6:25-27). Ӯ мехоҳад, ки ҳамаи одамон сулҳро таҷриба кунанд. Аммо ин чӣ гуна имконпазир аст, вақте ки мардум бояд дар назди Худои Зинда биларзанд ва битарсанд? Мо ҳоло медонем, ки сулҳ танҳо тавассути Худованд Исо аст:
Пас, азбаски мо ба воситаи имон сафед карда шудаем, ба воситаи Худованди мо Исои Масеҳ бо Худо сулҳ дорем, ки ба воситаи Ӯ мо низ ба воситаи имон ба ин файз, ки дар он истодаем, дастрасӣ дорем ва дар умеди ҷалоли Худо шодӣ мекунем (Румиён 5:1-2).
Муносибати Худо бо се подшоҳ
Дар ин се подшоҳ, мо муносибати Худоро бо инсон, ба наҷот (Набукаднесар), доварии бехудоён (Белшасар) ва мукофотонидани имони имондор (Дориюш) мебинем. Оҳ, Худо бо чӣ гуна сабр кор мекунад, то ҷонро ба худ биёрад! Солҳо ва дахолатҳои илоҳӣ лозим шуд, то Набукаднесар ба Подшоҳи Осмон эътимод кунад. Аммо Худованд нисбат ба мо сабркунанда аст, намехоҳад, ки касе ҳалок шавад, балки ҳама ба тавба биёянд (2 Петрус 3:9). Ӯ дар дили қабулкунанда беист меҳнат мекунад ва Набукаднесарро ба худ мекашад.
Бадкоронро Ӯ таҳаммул намекунад. Ӯ онҳоро бо файз огоҳ мекунад:
Худо як бор сухан гуфт; ду бор инро шунидам; ки қудрат ба Худо тааллуқ дорад (Забур 62:11). Дониёл ба Белшасар хотиррасон мекунад, ки бобои ӯ пас аз мисли ҳайвон шудан тавба карда буд, аммо гарчанде ки подшоҳ аз ин огоҳ буд, ӯ аз фурӯтанӣ дар назди Худои Зинда саркашӣ кард (5:22). Вақте ки шахс огоҳиҳои Худоро рад мекунад, Ӯ онҳоро мувофиқи корҳояшон мукофот медиҳад (Забур 28:4-5). Чӣ тавре ки дуд дур карда мешавад, онҳоро дур кунед: чӣ тавре ки мум дар назди оташ об мешавад, бадкорон дар ҳузури Худо ҳалок шаванд (Забур 68:2). Белшасар салтанат, ҳаёт ва ҷони худро ба дӯзах аз даст медиҳад. Онҳо берун хоҳанд рафт ва ба ҷасадҳои мардоне, ки ба ман таҷовуз кардаанд, назар хоҳанд кард: зеро кирми онҳо нахоҳад мурд, на оташи онҳо хомӯш хоҳад шуд; ва онҳо барои тамоми ҷисм нафратовар хоҳанд буд (Ишаъё 66:24).
Дориюш ба қудрати Худои Зинда бовар дошт, ки Дониёлро дар чоҳи шерон бехатар нигоҳ дорад. Гарчанде ки озмуда шуд, имони ӯ Худоро хушнуд кард ва мукофотонида шуд (Ибриён 11:6). Набудани Худоро дар ҷои аввал гузоштан оқибатҳои худро хоҳад дошт, ки аксар вақт ба дигар одамони бегуноҳ таъсир мерасонад. Аммо Худо метавонад корҳоро дуруст кунад ва як имондори барқароршуда дар дасти Худованд воситаи пурқувват мегардад. Дориюш сулҳ ва бузургии Худоро эълон мекунад (6:26-27; Луқо 22:32).
Мо дар ин се подшоҳи Дониёл шаҳодати аҷиберо ба корҳои Худо пайдо мекунем: Оё шумо Худовандро меҷӯед? Ӯ «аз шумо ёфт хоҳад шуд» (Ирмиё 29:11-14). Оё шумо наҷоти Ӯро рад мекунед? Маҳкумияти шумо одилона ва абадӣ аст (Юҳанно 3:18). Оё шумо як имондоре ҳастед, ки ноком шудаед? Нокомии худро эътироф кунед ва шумо барқарор хоҳед шуд (1 Юҳанно 1:9).
