«Дидан бовар кардан аст» як гуфтаи ҳам бемаънӣ ва ҳам нодуруст аст. Ҳодисаи зерин исбот мекунад, ки чӣ қадар кас метавонад ҳангоми бовар кардан ба он чизе, ки ӯ дидани чашмони худ мешуморад, комилан фирефта шавад.
Таҷрибаи фиребанда
Дар факултаи ҳуқуқи як донишгоҳ чанде пеш лектор дар минбар истода, ба як гурӯҳи сад нафар донишҷӯён сухан мегуфт. Ногаҳон дари пеш кушода шуд ва фарроши бино ба пеш давида, бо хашм ба профессор дод зад, ки ӯ аз минбар ҷаҳида, дар миёнаи ҳуҷра бо рақиби худ вохӯрд. Мубодилаи зуди суханони гарм ба амал омад, муборизае ба вуқӯъ пайваст, ки бо кашидани револвер аз ҷониби фаррош ба охир расид. Тир садо дод ва ду мардро бо душворӣ ҷудо карданд.
Вақте ки парванда баррасӣ шуд, ҳамаи шоҳидон қасам хӯрданд, ки тирро фаррош задааст, баъзеҳо ҳатто шаҳодат доданд, ки онҳо пас аз тирпарронӣ дудро аз силоҳ дидаанд.
Оё хонанда ҳайрон мешавад, агар ба ӯ гуфта шавад, ки тирро фаррош назадааст, балки марде, ки берун аз бино дар назди тирезаи кушода истода буд? Тамоми ҳодиса қаблан ташкил шуда буд, як таҷрибаи психология барои санҷидани арзиши далелҳои мустақим дар назди донишҷӯёни ҳуқуқи донишгоҳ.
Талабот ба далели моддӣ
Ва бисёриҳо ҳастанд, ки дар олами рӯҳонӣ, пеш аз бовар кардан, намоиши намоёнро талаб мекунанд. Онҳо он чизеро, ки далелҳои моддӣ меноманд, талаб мекунанд; онҳо ҳеҷ чизро «боварӣ» қабул намекунанд ва аз бовар кардан ба ҳар чизе, ки бо ҳиссиёт — биноӣ, шунавоӣ ё ламс — сегонаи худоии онҳо, ягона худое, ки ба он бовар доранд, дарк карда намешавад, худдорӣ мекунанд. Ва дар ин кор онҳо худро ниҳоят зирак мешуморанд ва бо раҳмати зоҳирӣ, ва ҳатто нафрат, ба онҳое, ки надидаанд, аммо бовар кардаанд, менигаранд. «Бале,» онҳо ҷавоб медиҳанд, вақте ки аз онҳо талаб карда мешавад, ки ба Худо имон дошта бошанд, «вақте ки мо мебинем, бовар хоҳем кард»; ва дар тасаввуроти худ доно буда, онҳо мавқеъро нигоҳ медоранд, ки ба ҳеҷ чизе, ба ҷуз он чизе, ки ба ҳиссиёт нишон дода мешавад, бовар намекунанд.
Онҳо инро заминаи оқилона ва бехатар мешуморанд. Аммо оё ин тавр аст? Оё муносибати онҳо ба ҳақиқати ошкоршуда воқеан оқилона аст? Бо назардошти ҳодисаи дар боло зикршуда, Не. Ҳиссиёти мо метавонанд моро фиреб диҳанд, мулоҳизаҳои мо аксар вақт нодурустанд ва хулосаҳои мо зуд-зуд нодурустанд, зеро фарзияҳои мо хато мебошанд.
Хатогии ҳиссиёти мо
Донишҷӯёни ҳуқуқ, одатан, ба осонӣ фирефта намешаванд ва назар ба дигарон ба хулосаҳо зудтар намерасанд. Аммо дар намоише, ки профессори онҳо барои онҳо ташкил карда буд, ҳар яки онҳо фирефта шуданд; ва ба дидани чашмони худ бовар карда, омода буданд, ки зери қасам далелро эълон кунанд, ки баъдтар онро дурӯғ донистанд.
Ба Худованд Исои Масеҳ имон овар, ва наҷот хоҳӣ ёфт (Аъмол 16:31).
