НАШЪАМАНДӢ: Ҳама дар хатар аст
Dictionary.com «нашъамандӣ»-ро ҳамчун «ҳолати маҷбуран ба одат ё амал ё ба чизе, ки аз ҷиҳати психологӣ ё ҷисмонӣ одаткунанда аст, содиқ будан» муайян мекунад. Оё касе аз нашъамандӣ эмин аст? Оё яке аз мо метавонад ғуломи чунин қувва гардад? Ин эҳтимол бояд бо назардошти ояти «Касе, ки фикр мекунад, ки истодааст, эҳтиёт кунад, ки наафтад» (1 Қӯринтиён 10:12 NKJV) пурсида шавад.
Агар Довуд, «марди мувофиқи дили Ӯ [Худованд]» (1 Подшоҳон 13:14), метавонист ба нашъамандии гунаҳкорона гирифтор шавад, пас ҳар яки мо бояд таҷрибаи ӯро ҳамчун огоҳӣ қабул кунем. Ҳеҷ кас эмин нест, махсусан вақте ки ба Худованд эътимод надорад ё бо Ӯ наздик роҳ намеравад. «Бедор бошед ва дуо кунед, то ба васваса наафтед. Рӯҳ дар ҳақиқат омода аст, аммо ҷисм заиф аст» (Марқӯс 14:38) насиҳатест ба ҳама. Новобаста аз он ки ҷавон ё пир, заиф ё қавӣ, ахлоқӣ ё беахлоқ, ҳама дар хатари афтодан ба нашъамандӣ қарор дорад.
Ба нашъамандӣ афтодан осон аст, ҳатто вақте ки дар аввал амал бар зидди виҷдони шахс меравад. Аммо, вақте ки ин амали мушаххас одатӣ мешавад, қатъ кардани он душвор аст ва барои ин метавонад ба кӯмаки беруна ниёз дошта бошад.
Қиссаи Довуд метавонад шуморо ба ҳайрат орад. Баъд аз ҳама, илова бар изҳороте, ки мо дар бораи ӯ дар 1 Подшоҳон 13 хондем, ӯро «марди Худо» (Наҳемё 12:24) меномиданд. Барои омӯхтани ҳолатҳои нашъамандии ӯ, шояд мувофиқ бошад, ки аввал саҳнаро мувофиқи таърих, ҷуғрофия, теология ва ҳолатҳо муқаррар кунем.
Таърих
Вақте ки аввалин подшоҳи Исроил, Шоул, ба ҳукмронӣ оғоз кард, Довуд як чӯпони ҷавон буд, ки забурҳои аввалини худро менавишт. Дар нофармонӣ ба фармонҳои Худованд (Такрори Шариат 7:1-5), исроилиён, аз замони омаданашон ба Замини Ваъдашуда 350 сол пеш, сокинони бехудои Канъонро нобуд карда натавонистанд. Аз ин рӯ, Худованд ба чанд халқи бутпараст иҷозат дод, ки барои Исроил дом ва тангӣ шаванд (Еҳушаъ 23:13).
Яке аз чунин халқҳо фалиштиён буданд, ки душмани доимии исроилиён буданд ва дар тамоми давраи ҳукмронии шоҳ Шоул бо онҳо ҷанг мекарданд. Пас аз ҷанг бо Ҷолёт (1 Подшоҳон 17), Довуд силоҳбардори подшоҳ шуд ва ҳамчун сардори лашкар Довуд дар ҳар қадам пирӯз мешуд. Муваффақияти ӯ боиси ҳасади подшоҳ ба Довуд гардид, ки Шоулро дар тамоми умраш ба куштани Довуд водор кард.
Ҷуғрофия
Фалиштиён дар соҳили ҷанубу ғарбии Канъон, асосан дар панҷ шаҳр-давлат, ки пойтахти шоҳии Гатҳро дар бар мегирифт, зиндагӣ мекарданд. Дар шарқи онҳо, ки қабилаи Яҳудо зиндагӣ мекард – қариб 30 мил (50 км) аз Ерусалим – сарҳади муайян вуҷуд надошт. Подшоҳи фалиштиён Зиқлагро ба Довуд (27:6) дар замоне дод, ки Довуд аз Шоул гурехта буд. Ин шаҳр ба дигар деҳаҳои исроилӣ, инчунин ба маҳалҳои зисти чанд қабила, ки душманони Исроил буданд, наздик буд.
Теология
Дар рӯзҳои коҳинии ноком, Худо халқи саркаши худро доварӣ кард ва ба фалиштиёни бутпараст иҷозат дод, ки лашкарҳои Исроилро шикаст диҳанд. Онҳо ҳатто сандуқи аҳдро забт карданд (4:10-11), ки он гоҳ дар рӯзҳои ҷавонии Довуд аз хаймаи муқаддас ғоиб буд. Довуд Худованд Худои худро бо эътимоди устувор ҳамчун чӯпонбача, ҳангоми хидмат ба подшоҳ ва ҳангоми аввалин бор аз Шоул барои ҳаёти худ гурехтан дӯст медошт. Дар ин замонҳо ӯ Забур 23-ро навишт – эҳтимол ҳангоми чӯпон будан – ва Забур 7, 27 ва 31-ро ҳангоми таъқиб аз ҷониби Шоул. Хулоса, Довуд дар байни халқе зиндагӣ мекард, ки умуман ба роҳҳои Худованд бепарво буданд – таваҷҷӯҳи кам ё тамоман надоштанд – дар ҳоле ки бо фарҳанге иҳота шуда буд, ки аз ҷониби душмани халқи Худо назорат мешуд.
Ҳолатҳо
Довуд пас аз ҳафт сол аз таъқибкунандаи худ гурехтан хаста шуд. Ӯ ба ин эҳсос омад, ки дар ниҳоят, аз марг аз дасти шоҳ Шоул роҳи гурез нахоҳад буд. Ин боиси як давраи сустшавии имони Довуд ба Худо ва ҳолате гардид, ки шояд нашъамандии ӯро барангехта бошад.
Нашъамандии Довуд
Мо дар 1 Подшоҳон 27:1-2 оғози мушкилотро мебинем: «Ва Довуд дар дили худ гуфт: «Ҳоло ман рӯзе аз дасти Шоул ҳалок хоҳам шуд. Барои ман беҳтар аз он нест, ки ман зуд ба замини фалиштиён гурезам; ва Шоул аз ман ноумед хоҳад шуд, ки дигар маро дар ягон қисми Исроил ҷустуҷӯ кунад. Ҳамин тавр ман аз дасти ӯ гурез хоҳам кард.» Он гоҳ Довуд бархост ва бо шашсад нафаре, ки бо ӯ буданд, рафт ба назди Охиш, писари Маох, подшоҳи Гатҳ.»
Ин сустшавии вобастагӣ ба Худованд буд, ки ба назар мерасад, ки дарро ба такя кардани Довуд ба нақшаҳои худ (Масалҳо 3:5-ро хонед) боз кардааст ва ба дубора фурӯзон шудани истифодаи фиреб ва дурӯғ иҷозат додааст. Ӯ фиребро бори аввал, ки аз Шоул гурехта, ба назди Охиш, подшоҳи Гатҳ рафт, фоидаовар ёфта буд (ниг. 1 Подшоҳон 21:10-15). Дар он вақт, вақте ки ба подшоҳи фалиштиён хабар дода шуд, ки Довуд ҷанговари тавоноест, ки «даҳ ҳазор»-и худро куштааст (ояти 11), ӯ худро девона вонамуд кард ва дурӯғи ӯ ба ӯ имкон дод, ки гурезад.
Баъдтар, ба назар мерасад, ки ӯ бояд ба худ омада, дида бошад, ки Худованд амалҳои ӯро иҷозат додааст – гарчанде ки тасдиқ ё қабул накардааст. Инро аз иқрори Довуд дар Забур 34:18, ки дар он ӯ навиштааст, қайд кардан мумкин аст:
Худованд ба онҳое, ки дили шикаста доранд, наздик аст ва онҳоеро, ки рӯҳи пушаймон доранд, наҷот медиҳад.
Муқаддимаи шеър мегӯяд: «Забури Довуд; вақте ки ӯ рафтори худро дар назди Абималек тағйир дод, ки ӯро ронд, ва ӯ рафт» (JND).
Агар ин ягона вақте мебуд, ки ӯ фиреби дурӯғро истифода мебурд, мо амали ӯро нашъамандӣ наменомидем. Аммо он дар тӯли 16 моҳ ба одат табдил ёфт – амале, ки ӯ барои фиреб додани подшоҳи Гатҳ дар дуюмин дуршавии худ ба замини фалиштиён истифода бурд. Он чизе ки мо мебинем, ин аст, ки амалҳои баде, ки ба нашъамандӣ оварда мерасонанд, эҳтимолан вақте оғоз мешаванд, ки ба фаҳмиши худ такя карда, дар кишвари душман – яъне қаламрави Шайтон – ғарқ шудаанд.
Ҳангоми зиндагӣ дар Зиқлаг, Довуд ва мардони ӯ баъзе аз халқҳои атрофро куштанд, шаҳрҳои онҳоеро, ки душманони Исроил буданд, ғорат карданд. Аммо, барои он ки подшоҳи фалиштиён ӯро қадр кунад ва қадрдонӣ кунад, Довуд дар тӯли он 16 моҳ дурӯғ ва фиребро истифода бурд – дар гузориш додани он ки ӯ ба деҳаҳои ба душманони Охиш тааллуқдошта ҳамла кардааст. Ин дар 1 Подшоҳон 27:9-12 (NKJV) гузориш дода шудааст:
Ҳар гоҳ Довуд ба замин ҳамла мекард, на мард ва на занро зинда намегузошт, балки гӯсфандон, говҳо, харон, шутурон ва либосҳоро мегирифт ва ба назди Охиш бармегашт. Он гоҳ Охиш мегуфт: «Имрӯз ба куҷо ҳамла кардӣ?» Ва Довуд мегуфт: «Ба минтақаи ҷанубии Яҳудо, ё ба минтақаи ҷанубии Ераҳмелиён, ё ба минтақаи ҷанубии Қениён.» Довуд на мард ва на занро зинда намегузошт, то ба Гатҳ хабар расонад, гуфта: «Мабодо онҳо моро хабар диҳанд, ки «Довуд чунин кард.»» Ва рафтори ӯ дар тамоми муддате, ки дар кишвари фалиштиён зиндагӣ мекард, чунин буд. Пас Охиш ба Довуд бовар кард.
Ин нашъамандӣ ӯро ба куҷо бурд? Охиш, ба Довуд бовар карда, гуфт: «Ӯ халқи худро Исроилро комилан аз ӯ нафрат дод; аз ин рӯ, ӯ то абад хизматгори ман хоҳад буд» (ояти 12). Нашъамандии Довуд, мисли ҳама нашъамандиҳо, ба ғуломӣ баробар буд ва боиси мушкилот гардид. Довуд муҳофизи подшоҳи душман шуд ва барои мубориза бар зидди халқи худ – дар ҳақиқат, халқи Худо – Исроил даъват карда шуд. Нашъамандии ӯ ба дурӯғ ва фиреб ӯро ба вазъияти хеле хатарноке овард, ки метавонист оқибатҳои даҳшатнок дошта бошад.
Хушбахтона, Худованд назорат мекард – чунон ки Ӯ ҳамеша мекунад. Худо дигар подшоҳони фалиштиёнро истифода бурд, то Охишро маҷбур кунад, ки Довуд ва мардони ӯро аз сафҳои худ дур кунад. Довуд аз ҳолати душворе, ки нашъамандии ӯ ба ӯ овард, наҷот ёфт.
Мумкин аст оқилона бошад, ки ягона роҳи наҷот ёфтан аз нашъамандӣ ин аст, ки аз он бори ғуломӣ аз ҷониби Худованд озод шавад. Бартараф кардани чунин васвасаро бо қувваи худ анҷом додан мумкин нест. Довуд аз ҳама гуна оқибатҳои фаврии амалҳои худ наҷот ёфт, аммо чунон ки мебинед, ӯ намунаест, ки ҳама дар хатари афтодан ба нашъамандӣ қарор доранд.
ЭЗОҲ
- Дар унвони Забур 34 номи Абималек зикр шудааст, ки эҳтимолан ҳамон Охиш подшоҳи Гатҳ аст. Аз ин бармеояд, ки Абималек унвони шоҳӣ буд, на номи шахсии подшоҳони фалиштиён (Энсиклопедияи стандартии байналмилалии Библия).
