Тарҷумаи ҳоли Довуд ва Шоул тафовутҳои шадидро ошкор мекунад. Довуд марди Худо буд, дар ҳоле ки Шоул марди Шайтон буд. Довуд марде буд, ки дили Худоро меҷуст, дар ҳоле ки Шоул марде буд, ки дили мардумро меҷуст. Довуд интихоби Худо барои подшоҳӣ буд, дар ҳоле ки мардум Шоулро интихоб карданд – ва Худо хоҳиши онҳоро иҷро кард. Вақте ки Самуил Довудро тадҳин кард, «Рӯҳи Худованд аз он рӯз ба Довуд фуруд омад... Аммо Рӯҳи Худованд аз Шоул дур шуд, ва рӯҳи ташвишовар аз Худованд ӯро азоб дод» (1 Самуил 16:13-14). Мо мехонем, ки «Довуд дар ҳама роҳҳои худ оқилона рафтор кард, ва Худованд бо ӯ буд» (1 Самуил 18:14). Ин ҳеҷ гоҳ дар бораи Шоул гуфта нашудааст.
Худованд Шоулро аз подшоҳӣ ба сабаби нофармонии такрорӣ ва саркашии ӯ рад кард. Аммо Худованд салтанати Довудро барқарор кард ва бо ӯ аҳд баст, ки насли Довуд то абад бар тахти ӯ нишинад – ишора ба Худованди мо Исо (2 Самуил 7:16).
Довуд марди дуогӯ буд, ки Худоро пайваста бо тамоми дили худ ҳамду сано мегуфт (Забур 34:1; 9:1). Мо мехонем, ки Шоул танҳо ду маротиба дуо гуфт. Ҳар гоҳ Довуд мехост иродаи Худовандро бидонад, ӯ пайваста аз Худованд мепурсид, ки ҷавоб медод. Шоул ду маротиба аз Худованд пурсид, ва ду маротиба рад карда шуд (1 Самуил 14:37; 28:6).
Вақте ки Шоул хизматгори фурӯтан буд, Худо ба ӯ салтанат дод. Аммо вақте ки Шоул ба мағрурӣ сар кард, салтанати худро аз даст дод. Мағрурӣ гуноҳест, ки боиси аз даст додани хислат, тоҷ ва ҳаёти Шоул шуд. Фурӯтанӣ файзест, ки Довудро подшоҳ кард ва ба ӯ салтанати ӯро дод. Инчунин Исо салтанати Худро таъмин кард (Филиппиён 2:8-9).
Довуд ҳамеша Шоулро ҳамчун тадҳиншудаи Худованд медонист ва ба вазифаи ӯ эҳтиром мегузошт. Ӯ ду маротиба ҷони Шоулро наҷот дод (1 Самуил 24,26). Аз тарафи дигар, Шоул медонист, ки Довуд интихоби Худо барои подшоҳӣ аст, аммо борҳо кӯшиш кард, ки ӯро бикушад.
Довуд писари саркаши худ, Абшолумро, ҳатто пас аз он ки ӯ шӯриш кард ва падарашро ба бадарға маҷбур кард, дӯст медошт. Дар ҷанги шаҳрвандӣ байни онҳо, Довуд ба фармондеҳони худ гуфт, ки бо Абшолум нарм муносибат кунанд. Ҳарчанд Абшолум ташнаи хуни падараш буд, Довуд чунин накард. Дар муқоисаи шадид, Шоул ду маротиба кӯшиш кард, ки писараш Йӯнотонро бикушад: аввал, вақте ки ӯ бехабар аз фармони подшоҳ саркашӣ кард (1 Самуил 14:44); ва дуюм вақте ки Йӯнотон ба Довуд барои гурехтан кӯмак кард (1 Самуил 20:33).
Амалҳои охирини Шоул бо торикӣ муайян карда мешаванд: «Шоул худро пинҳон кард... ва онҳо шабона назди зан омаданд... Сипас онҳо бархоста, он шаб рафтанд» (1 Самуил 28:8,25). Аммо рӯзҳои охирини Довуд бо нур муайян карда мешаванд: «Довуд... мисли нури субҳ хоҳад буд, вақте ки офтоб тулӯъ мекунад, субҳе бе абр» (2 Самуил 23:1,4). Ҳаёти Шоул як ниқобпӯшӣ пас аз дигар буд, ки дар боздиди ӯ аз ғори ҷодугар ба авҷи худ расид (1 Самуил 28). Дар дурӯягии дили худ, Шоул ба ғор гурехт ва дарёфт, ки Худо ӯро тарк кардааст. Дар покдомангии дили худ, Довуд ба ғор гурехта буд ва дар он ҷо кӯмаки Худоро ёфт (1 Самуил 24).
Муқоисаи марги Довуд ва Шоул омӯзишӣ аст: Довуд бо боварӣ салтанати худро то охири умраш идора мекард, аз ҷумла таъин кардани Сулаймон барои ҷойгузини ӯ (1 Подшоҳон 1:30); Шоул дар шикаст афтода, на бар худ ва на бар салтанати худ назорат надошт. Ӯ дар ҷанг бо фалиштиён мурд, аммо Довуд «бо падарони худ хобид ва дар шаҳри Довуд дафн карда шуд» (1 Самуил 31; 1 Подшоҳон 2:10).
Шоул кӯшиш кард, ки Довудро бикушад
Подшоҳи муртад наметавонист инро пинҳон кунад, ки ҳаваси ӯ нобуд кардани Довуд буд. Ҳарчанд Шоул медонист, ки Довуд интихоби Худо барои подшоҳӣ аст, ӯ боз ҳам кӯшиш мекард, ки ӯро бикушад. Ӯ шахсан ду маротиба кӯшиш кард, ки Довудро бо найза бикушад, вақте ки «рӯҳи ташвишовар аз Худо» омад, дар ҳоле ки Довуд барои ором кардани ӯ мусиқӣ менавохт. Аммо Довуд гурехт (1 Самуил 18:11; 19:9). Аз замоне ки Довуд Ҷолёт-ро кушт, Шоул ҳасад мебурд, зеро мардум ӯро ситоиш мекарданд. Ӯ духтараш Миколро ба Довуд ба занӣ дод, то ӯро ба оила дохил кунад, то вай «барои ӯ дом бошад, ва дасти фалиштиён бар ӯ бошад» (1 Самуил 18:21). Ӯ мехост, ки Довуд бо фалиштиён ҷанг кунад, ба умеди он ки ӯ дар ҷанг бимирад: «Дасти ман бар ӯ набошад, балки дасти фалиштиён бар ӯ бошад» (1 Самуил 18:17). Ба ҷои ҷиҳоз аз Довуд, Шоул танҳо «100 хатнаи фалиштиёнро» мехост, ба умеди он ки Довуд аз дасти онҳо бимирад (1 Самуил 18:25). Ниҳоят, Шоул ба писараш Йӯнотон ва ҳамаи хизматгоронаш фармон дод, ки Довудро бикушанд (1 Самуил 19:1). Ӯ ҳатто мардони худро ба Довуд фиристод ва гуфт: «Ӯро назди ман биёред... то ӯро бикушам» (1 Самуил 19:15).
Довуд ба бадарға рафт
Ҳаёти Довуд то марги Шоул дар хатар буд. Ӯ аз хашми Шоул гурехт ва дар ҷангалҳо ва ғорҳо пинҳон шуд. Дар давоми 10 то 14 соли бадарғаи худ, Довуд худро ҳамчун ҳайвони шикоршуда тасвир кард: «Онҳо барои қадамҳои ман тӯр омода кардаанд... Онҳо дар пеши ман чоҳ кофтаанд» (1 Самуил 26:20; Забур 57:4; 102:6; 57:6).
Дар ин солҳо, Довуд дар мактаби Худо буд, ки ӯро таълим дод, то ба Ӯ интизор шавад ва ба Ӯ эътимод кунад. Мусо 40 сол, сеяки умри худ, дар мактаби Худо буд. Худо бояд ба ҳар марде, ки Ӯ истифода кардааст, сабр ва эътимодро таълим медод. Довуд аз мактаби Худо тағйир ёфта, аз чӯпонбача ба бузургтарин подшоҳи Исроил ва марде, ки дили Худоро меҷуст, хатм кард. Бисёре аз забурҳои Довуд дар ин давраи бадарға навишта шудаанд.
Довуд подшоҳи ҳақиқӣ, Исои Масеҳ, Писари Довудро пешгӯӣ мекард (Матто 1:1). Дар ҳама ҷо дар ҳаёти Довуд мо намунаҳои муборактарини Масеҳро кашф мекунем. Азбаски ин подшоҳ, ки дили Худоро меҷуст, диди маъмулии подшоҳи ояндаро медиҳад, Довуд бояд солҳои зиёди азобро аз сар мегузаронд, то салтанат ва ҷалоли онро қабул кунад. Петрус дар бораи «азобҳои Масеҳ ва ҷалолҳое, ки пас аз он меоянд» сухан меронад (1 Петрус 1:11). Ин роҳест, ки Худо барои Довуд, барои Масеҳ ва барои ҳар як муқаддас, аз ҷумла мо, таъин кардааст.
Довуд ҷони Шоулро наҷот дод
Дар 1 Самуил 24, Довуд ҳанӯз аз Шоул мегурехт, дар биёбони сахти Эйн-Геди пинҳон шуда буд. Шоул бо лашкари 3000 нафар ӯро меҷуст, дар ҳоле ки Довуд танҳо 600 нафар дошт. Шоул ба ғоре, ки Довуд пинҳон шуда буд, даромад ва хоб рафт. Сарбозони Шоул дар берун посбонӣ мекарданд. Подшоҳи муртади Исроил дар ҳамон ҷое, ки дар ихтиёри марде буд, ки ӯро меҷуст, хоб буд. Мардони Довуд бартарии худро диданд: «Ин ҳамон рӯзест, ки Худованд ба ту гуфт: «Инак, душмани туро ба дасти ту медиҳам, то бо ӯ ҳар чӣ хоҳӣ, бикунӣ»» (1 Самуил 24:4). Ба Довуд як фурсати тиллоӣ пеш омад. Як зарбаи шамшер ӯро аз душмани сахтгираш халос мекард, ягона мардро байни ӯ ва тахт дур мекард ва ба ҳаёти шикоршуда хотима мебахшид.
Ин лаҳзаи муҳим дар ҳаёти Довуд буд. Оё ӯ корҳоро ба дасти худ мегирифт ё интизор мешуд, ки Худо бо душманаш муносибат кунад? Оё ӯ аз худ қасос мегирифт ё қасосро ба Худо мегузошт? Довуд медонист, ки қасос ба Худо тааллуқ дорад (Такрори Шариат 32:35; Забур 94:1). Довуд медонист, ки ӯ аз ҷониби Самуил барои подшоҳӣ тадҳин шудааст. Оё вақти ӯ расида буд, ки аз душманаш халос шавад ва ба тахт нишинад? Довуд барои наҷот ба Худо фарёд зада буд (Забур 54:1-2). Оё ин вақт ҳоло фаро расида буд?
Худо имони Довудро месанҷид. Худо гуфта буд: «Накуш» (Хуруҷ 20:13). Оё Довуд ба ин фармон итоат мекард? Худо Довудро месанҷид, ки навишта буд: «Ман тамоми рӯз ба Ту интизорам... Бигзор покдоманӣ ва ростқавлӣ маро ҳифз кунад, зеро ман ба Ту интизорам» (Забур 25:5,21). Ӯ инчунин навишта буд: «Дар Худованд ором бош ва бо сабр ба Ӯ интизор шав» (Забур 37:7). Оё ӯ вақти Худоро интизор мешуд?
Дар ин ҷо барои мо як дарс ҳаст. Мо бояд хеле эҳтиёткор бошем, ки аз рӯйдодҳои тақдир чӣ хулосаҳо мебарорем. Мо майл дорем, ки имконияти пайравӣ аз майлҳои худро бо тасдиқи Худо аз рафтори худ хато кунем. Худо дилҳои моро месанҷад, то он чиро, ки дар онҳост, ошкор кунад. Вақте ки мо корҳоро ба дасти худ мегирем, дигар ба Ӯ интизор нестем ва бо имон роҳ намеравем. Дар асл, он чизе ки мо мегӯем, ин аст: «Худовандо, ман ба Ту бовар карда наметавонам, ки ин масъаларо ба таври ман ҳал кунӣ, аз ин рӯ, ман худам ин корро мекунам.»
Довуд ба ин озмоиш чӣ гуна муносибат кард? Рӯҳ бар ҷисм пирӯз шуд. Ӯ ба мардони худ гуфт: «Худованд маро аз ин кор бо устоди худ, тадҳиншудаи Худованд, аз дароз кардани дасти худ бар ӯ, зеро ӯ тадҳиншудаи Худованд аст, манъ кунад» (1 Самуил 24:6). Имони аз ҷониби Худо дастгиришуда ҳамеша дасти Худоро меҷӯяд. Дар посухи худ ба сарбозонаш, Довуд се маротиба Худовандро ёдовар шуд. Ӯ Шоулро на ҳамчун душмане, ки мехост ӯро бикушад, балки ҳамчун тадҳиншудаи Худованд медид. Довуд «хизматгорони худро боздошт... ва ба онҳо иҷозат надод, ки бар Шоул бархезанд» (1 Самуил 24:7).
Довуд Шоулро накушт, балки «пинҳонӣ як гӯшаи либоси Шоулро бурид» (1 Самуил 24:4). Аммо ҳатто ин ҳам виҷдони ӯро ташвиш дод. Ӯ аз амали бемулоҳизаи худ пушаймон шуд; ӯ гуноҳ карда буд. Виҷдони нозуки ӯ ташвиш дошт, ки ин нишонаи рӯҳонияти ҳақиқӣ аст.
Довуд боз ҷони Шоулро наҷот дод
Дар 1 Самуил 26, Довуд бори дуюм имконият дошт, ки Шоулро бикушад, аммо марде, ки дили Худоро меҷуст, боз ӯро наҷот дод. Довуд ба биёбон гурехт, ва Шоул боз бо 3000 нафар аз паси ӯ рафт (1 Самуил 26:2). Довуд ва ҷиянаш Абишай ба урдугоҳи Шоул даромаданд ва ӯро дар хандақ хобида ёфтанд, ки мардонаш низ хобида буданд. Найзаи ӯ дар наздикӣ ба замин халта шуда буд. Абишай аз Довуд иҷозат пурсид, ки Шоулро як маротиба бо найзаи худ занад. Ӯ фикр мекард, ки дар ҳоле ки Довуд аз куштани Шоул худдорӣ мекунад, шояд ба яке аз мардонаш иҷозат диҳад, ки ин корро кунад.
Боз Довуд имконият дошт, ки Шоулро бикушад. Агар мавқеъҳои онҳо баръакс мебуд, Шоул бешубҳа Довудро мекушт. Абишай пешниҳод кард, ки Худо душмани ӯро ба дасти Довуд додааст ва ба Шоул ва мардонаш хоби амиқ фиристодааст. Аммо чун пештара, ӯ ба Абишай гуфт, ки куштани Шоул гуноҳ хоҳад буд, зеро ӯ аз ҷониби Худо таъин шуда буд. Ӯ ба Худо иҷозат дод, ки бо Шоул муносибат кунад. Аммо ӯ найза ва кӯзаи обро, ки дар назди Шоул буд, гирифт.
Дарсҳо барои имрӯз
Азбаски ҳамаи ҳикояҳои Аҳди Қадим «барои омӯзиши мо навишта шудаанд» (Румиён 15:4), мо метавонем дарсҳои зеринро аз боло гирем:
- Мо набояд иҷозат диҳем, ки шароитҳои зоҳиран мусоид моро ба нофармонӣ ба Худо водор кунанд. Чунин менамуд, ки Худо корҳоро тавре тартиб додааст, ки Довуд Шоулро бикушад. Аммо Худо гуфт: «Накуш» (Хуруҷ 20:13) ва Довуд ба Худо нофармонӣ намекард.
- Мо набояд иҷозат диҳем, ки маслиҳати як ҳамтои муқаддас моро ба нофармонӣ водор кунад.
- Мо набояд қасос ҷӯем. Худо борҳо гуфтааст, ки қасос аз Ӯст (Такрори Шариат 32:35; Забур 94:1; Румиён 12:19; Ибриён 10:30). Довуд инро медонист, аз ин рӯ Шоулро дар дасти Худо гузошт. Ӯ тавонист, ки Худо қасоси ӯро бигирад (Румиён 12:19).
- Петрус моро насиҳат медиҳад, ки аз паи қадамҳои Масеҳ равем (1 Петрус 2:21). Довуд намунаи Масеҳ аст дар сабри Ӯ нисбат ба душманонаш ва дар имони Ӯ ба Худо. «Вақте ки Ӯро дашном медоданд, Ӯ дар ҷавоб дашном намедод: вақте ки Ӯ азоб мекашид, Ӯ таҳдид намекард, балки худро ба Ӯ, ки одилона доварӣ мекунад, супурд» (1 Петрус 2:23).
- Мисли Довуд, мо бояд «сабр кори комили худро анҷом диҳад, то шумо комил ва мукаммал бошед, ҳеҷ чиз намерасад» (Яъқуб 1:4).
Суханони охирини Довуд бо Шоул
Довуд ақибнишинӣ кард, аммо ба назди мардонаш барнагашт. Ба ҷои ин, ӯ ба қуллаи кӯҳе рафт, ки аз он ҷо ба осонӣ гурехта метавонист. Дар охирин сӯҳбати худ бо Шоул, Довуд бо эҳтиром пурсид: «Чаро оғои ман бандаи худро таъқиб мекунад? Зеро ман чӣ кардаам, ё чӣ бадӣ дар дасти ман аст?» (26:18). Довуд чӣ ҷиноят содир кард? Довуд дар ин ҷо намунаи Масеҳ буд, ки душманонашро даъват кард: «Агар ман бад гуфта бошам, ба бадӣ шаҳодат диҳед; аммо агар хуб бошад, чаро маро мезанед?» (Юҳанно 18:23).
Довуд сухани худро ба Шоул идома дод: «Бигзор... подшоҳ суханони бандаи худро бишнавад: Агар Худованд туро бар зидди ман барангехта бошад, бигзор Ӯ қурбонӣ қабул кунад» (26:19). Довуд пешниҳод мекунад, ки шояд Худованд Шоулро барои ҷазо додани ӯ барои ягон хато истифода мекард. Ин имконият бояд ҳамеша виҷдони моро ба кор барад, зеро Худованд «бо хоҳиши худ азоб намедиҳад» (Марсияҳо 3:33). Ҷазоро метавон пешгирӣ кард, «агар мо худро доварӣ мекардем» (1 Қӯринтиён 11:31). Ҳамеша хирадмандона аст, ки бо Айюб пурсем: «Ба ман нишон деҳ, ки чаро бо ман мубориза мебарӣ» (Айюб 10:2).
Довуд сухани худро ба Шоул ба итмом расонида гуфт: «Бигзор хуни ман дар пеши Худованд ба замин нарезад. Зеро подшоҳи Исроил барои ҷустани як кирм баромадааст, чунон ки касе дар кӯҳҳо кабк шикор мекунад» (26:20). Аввалан, Довуд ҳушдор дод, ки агар Шоул хуни ӯро бирезад, он дар пеши Худованд хоҳад афтод, ва Ӯ ӯро гунаҳкор хоҳад донист. Дуюм, Довуд баҳс кард, ки таъқиб кардани писари Йисой, ки ӯро ба «як кирм» – як чизи беарзиш ва ночиз – монанд мекунад, аз шаъну шарафи подшоҳ пасттар аст. Сеюм, Довуд ба виҷдони Шоул муроҷиат мекунад ва ӯро ба мардоне монанд мекунад, ки «кабк» – як паррандаи безарарро шикор мекунанд, ки ҳангоми ҳамла парвоз мекунад.
Ҷавоби Шоул ба сухани Довуд ин буд: «Ман гуноҳ кардам... Ман дигар ба ту зарар намерасонам,... Ман аблаҳӣ кардам ва сахт хато кардам» (26:21). Эҳтимол подшоҳи девзада дар нолаи худ самимӣ набуд, на ҳисси ҳақиқии бадкирдории худ ва на тавбаи ҳақиқӣ дошт. Иқрори ӯ ба фарёди пушаймонии Яҳудо монанд буд: «Ман бо хиёнат ба хуни бегуноҳ гуноҳ кардам» (Матто 27:4).
Суханони охирини Шоул ба Довуд инҳо буданд: «Муборак бошӣ, писарам Довуд! Ту ҳам корҳои бузург хоҳӣ кард ва ҳам пирӯз хоҳӣ шуд» (26:25). Шоул ояндаи пурҷалолеро барои Довуд эътироф кард. Ӯ медонист, ки Худо Довудро дӯст медорад, аммо ин роҳи поёнии ӯро боздошт накард. Шоул ба сарнавишти даҳшатноки худ рафт (1 Самуил 31), ва Довуд вақти Худоро интизор шуд, то ба тахт нишинад.
