Вақте ки «пуррагии замон» (Ғалотиён 4:4 NKJV) фаро расид, пас аз 4000 соли таърихи инсоният, Худо Писари Худро ба ин ҷаҳон фиристод. Ӯ тавассути батни бокираи модараш Марям ба он дохил шуд, ки дар он Ӯ аз Рӯҳи Муқаддас ҳомила шуда буд (Матто 1:18-25). Вақте ки Марям Писари нахустзодаи худро таваллуд кард, Ӯ кӯдаке буд, ки мисли дигарон таваллуд шуда буд, аммо чӣ қадар фарқ дошт (Луқо 1-2-ро хонед)! Ӯ гуноҳро намедонист ва дар Ӯ гуноҳе набуд – бар хилофи ҳамаи насли дигари Одам, ки табиати гуноҳ доранд. Исо, аммо, ҳеҷ гоҳ гуноҳе накардааст, зеро Ӯ аз гуноҳ дур буд, ҳарчанд бо он ва бисёр гуноҳкорон иҳота шуда буд.
Ӯ дар лаҳзаи таваллудаш Подшоҳ буд (Матто 2:2). Вақте ки писарбачае дар оилаи шоҳӣ таваллуд мешавад, ӯ аввал шоҳзода аст ва баъдтар подшоҳ мешавад. Аммо, Худованд Исо ҳамчун Подшоҳ омад, аммо Ӯро дар охур гузоштанд (Луқо 2:7), зеро Ӯ худро фурӯтан кард ва шакли инсонии ғуломро гирифт. Ӯ ҳамеша ин шаклро нигоҳ медорад – бидуни аз даст додани ҳеҷ яке аз илоҳияти худ. Бо итоати комил нишон дода шуда, Ӯ ҳатто то марги салиб итоаткор буд (Филиппиён 2:5-8).
Паёми фаришта ба чӯпонон Ӯро «Масеҳ [Масеҳ ё Тадҳиншуда] Худованд»1 ва «Наҷотдиҳанда» (Луқо 2:11) эълон кард. Ӯ дар «шаҳри Довуд»2 (ояти 11) таваллуд шудааст, зеро Ӯ насли мустақими Подшоҳ Довуд (Матто 1:6; Рут 4:17-22; Луқо 3:23-31), инчунин Одам ва Худо (ояти 38; Мико 5:2) буд. Дар айни замон Ӯ «бар ҳама, Худои абадӣ муборак» (Румиён 9:5), «Иммануил, ки тарҷумааш «Худо бо мост»» (Матто 1:23) буд ва ҳаст.
Павлус сирри нофаҳмои шахсияти Ӯро ҷамъбаст кард: «Зеро шумо файзи Худованди мо Исои Масеҳро медонед, ки ҳарчанд Ӯ сарватманд буд [аслан, «сарватманд будан»], аммо ба хотири шумо Ӯ камбағал шуд, то ки шумо тавассути камбағалии Ӯ сарватманд шавед» (2 Қӯринтиён 8:9). Ибораи «сарватманд будан» нишон медиҳад, ки Ӯ ҳангоми камбағал шуданаш, дар таҷассуми худ дар ҷисм омаданаш (Юҳанно 1:14; 1 Тимотиюс 3:16) аз сарватманд будан – Худо будан – даст накашид. Ин ҳодисаи аҷиб бисёр пешгӯиҳоро дар бораи омадани Масеҳ, аз ҷумла суханони Худо ба Ҳавво дар бораи Насли зан (Ҳастӣ 3:15) ва дигаронро «дар Қонуни Мусо, ва Паёмбарон ва Забур» (Луқо 24:44) иҷро кард.
Вақте ки Ӯ омад, Ӯро нашинохтанд ва эҳтиром накарданд, ба ҷуз чӯпононе, ки дар саҳро буданд ва баъдтар чанд нафар дар маъбад (2:16-38). Мо бисёр тафсилот дар бораи омадани аввалини Подшоҳро ба омӯзиш ва мулоҳизаи шумо тавсия медиҳем, аз ҷумла чӣ гуна Ӯ дар як қисми нафратангези кишвар, Ҷалил, ба воя расидааст. Исо дар Носира, шаҳре, ки эҳтиром надошт, зиндагӣ мекард ва Ӯро писари дуредгар медонистанд (оятҳои 39-52; Марқӯс 6:3; Юҳанно 1:46, 7:52).
Оғози хидмати оммавии Исо
Тақрибан дар замоне, ки Исо 30-сола буд (Луқо 3:23), Худо «шоҳид»-ро фиристод: Яҳёи Таъмиддиҳанда (Юҳанно 1:6-8). Аз оилаи коҳинии3 Закарё ба воя расида ва тақрибан 30-сола буда, вақти он расида буд, ки Яҳё хидмати худро дар маъбад оғоз кунад. Ба ҷои ин, ӯ дар биёбон ҳамчун паёмбар паёми махсусро эълон мекард. Ин тақрибан 400 сол пас аз охирин паёмбари Аҳди Қадим, Малокӣ (Малокӣ 3:1) буд.
Яҳё бузургтарин аз занон таваллудшуда номида шуд (Матто 11:11; Луқо 7:26-28), зеро ӯ имтиёзи муаррифии Масеҳро ба халқи худ дошт. Аз ин рӯ, ӯ низ бузургтарин паёмбар буд, албатта ба ҷуз Худованд. Дар лаҳзае, ки ин паёмбари намоён Исоро таъмид дод4, осмон кушода шуд ва Рӯҳи Муқаддас дар шакли кабӯтар фуруд омад, то бар Ӯ бимонад (Юҳанно 1:33-34), зеро Ӯ бениҳоят бузургтар аз Яҳё буд (оятҳои 26-27). Овози Падар аз осмон шунида шуд, ки мегуфт: «Ин Писари маҳбуби Ман аст, ки дар Ӯ Ман хурсандии Худро ёфтам» (Матто 3:17 JND).
Пас аз ин, ҳамчун Писари нодири Худо-Хизматгор, Ӯ аз ҷониби Худо ҳамчун:
- Подшоҳ, зеро Рӯҳи Муқаддас Ӯро ба биёбон бурд (Матто 4:1);
- Хизматгор, зеро Ӯ «ронда шуд» (аслан, «тела дода шуд») ба биёбон (Марқӯс 1:12);
- Инсони комил, ки Рӯҳи Муқаддас Ӯро ба биёбон бурд (Луқо 4:1-14).
- Ҳамчун Писари Худо, Исо ба озмоиш ниёз надошт, аз ин рӯ Инҷили Юҳанно озмоиши Ӯро дар бар намегирад. Аммо, ин Инҷил ҷанбаҳои дигарро, ки аз ҷониби Рӯҳи Муқаддас роҳнамоӣ шудаанд, тасвир мекунад, ки нависандагони дигар зикр накардаанд.
Ҳикоя минбаъд инкишоф меёбад: Паёмбари бузург
Ҳамчун Подшоҳ-Хизматгор-Писари Одам, Исо 12 мардро даъват кард, то бо Ӯ бошанд, аз Ӯ омӯзанд ва баъдтар аз ҷониби Ӯ фиристода шаванд. Сазовори он аст, ки ин гурӯҳи шогирдони Ӯро минбаъд бо хондани порчаҳое чун Марқӯс 3:14, Луқо 6:13-17 ва Матто 9:37-10:42 баррасӣ кунем. Инчунин чанд зани содиқ5 буданд, ки ба Ӯ хидмат мекарданд (Луқо 8:2-3, 10:38-42). Луқо қисми аввали хидмати Худовандро дар Ҷалил бо суханони зерин ҷамъбаст кард: «Он гоҳ тарсу ҳарос бар ҳама фаро расид, ва онҳо Худоро ҷалол дода, гуфтанд: «Паёмбари бузурге дар миёни мо бархостааст» ва «Худо ба халқи худ ташриф овардааст»» (7:16 NKJV; нигаред ба Юҳанно 6:14). Дар ҳақиқат, Исои Масеҳ бузургтар аз ҳамаи паёмбарон, аз ҷумла Яҳёи Таъмиддиҳанда буд (1:19-37-ро хонед).
Паёмбар (ибрӣ, наби) маънои «пешгӯйкунанда»-ро дорад, зеро ӯ сухангӯи Худост, ки аз ҷониби Ӯ бо мақсади баргардонидани халқи ноком ва гумроҳшудаи Ӯ ба худаш фиристода шудааст. Намунаи барҷаста Самуил аст (1 Самуил 1-12), ки имтиёзи тадҳин кардани Довуд ва муаррифии ӯро дар миёни халқи Худо дошт (16:1-13). Худо инчунин занонро барои хидмати паёмбарӣ истифода бурд, ба монанди Мириам (Хуруҷ 15:20) ва Дебора (Доварон 4-5). Аммо, душман паёмбарони дурӯғин ва паёмбарони занро фиристод, ки иддао мекарданд, ки ба номи Худованд сухан мегӯянд; ҳамчун намунаи ин, 1 Подшоҳон 22-ро хонед.
Мулоҳизаҳои муҳим
Довуд подшоҳ тадҳин шуд, аммо ӯро паёмбар низ меномиданд (Аъмол 2:30) ва баъзан ҳамчун коҳин амал мекард. Дар асл, Худо ӯро барои ташкили хидматҳои коҳинон ва левиён дар робита ба маъбаде, ки Сулаймон месохт, истифода бурд (1 Вақоеънома 22-29).
Пеш аз Довуд, Мусо дар Ешурун – яке аз номҳои Исроил – «подшоҳ» (Такрори Шариат 33:4-5 JND) буд ва ӯ дар чанд маврид ҳамчун коҳин ва аксар вақт ҳамчун паёмбар амал мекард. Дар ин вазифаи охирин Мусо дар бораи Паёмбари ояндае мисли ӯ сухан гуфт, ки халқ бояд ба ӯ гӯш диҳад (18:15-19).
Чанде пас аз Пантикост, Петрус фаҳмонд, ки Исои Носирӣ он Паёмбар буд (Аъмол 3:22-23), ки яҳудиён бояд ба ӯ гӯш медоданд, зеро Ӯ аз номи Худо дар рӯи замин ба онҳо сухан мегуфт. Аммо, онҳо ҳанӯз имконият доштанд, ки ба Ӯ гӯш диҳанд, зеро Ӯ ҳоло аз осмон сухан мегуфт (ояти 26). Баъдтар, Павлус ҳаминро ба яҳудиён дар куништ фаҳмонд (Аъмол 13:26-47; нигаред ба Ибриён 3:1-5). Ҳам Мусо ва ҳам Довуд намунаҳои намоёни Худованд Исо буданд, ки се вазифаро дар шахсияти худ муттаҳид мекунад ё муттаҳид хоҳад кард.
Бо тартиби хронологӣ ва ба маънои тақсимотӣ дида баромада, мо пешниҳод мекунем, ки Исо аввалан Паёмбар аст, ки барои эълон кардани фикрҳо ва ҳуқуқҳои Худо омад, ки дар он ҷо халқ ноком шуда буд. Ҳамчун Коҳин, Ӯ миёнарав байни Худо ва инсон шуд, аввал дар рӯи замин (1 Тимотиюс 2:5; Ибриён 2:17-18) дар робита ба кори худ дар салиб ва баъд ҳамчун Хизматгори маъбад (8:1-2) ҳамчун Саркоҳини ҳақиқӣ дар осмон. Аз қабилаи Яҳудо буда, ҳамчун Насли Довуд, Худованд Исо низ Подшоҳбуд.
Аз қабилаи Левӣ набуда ё аз Ҳорун наомада, ба Ӯ иҷозат дода нашуда буд, ки ҳамчун Коҳин дар рӯи замин дар ягон вазифаи расмӣ (7:13-14) амал кунад, ҳарчанд Ӯ ҳамчун Коҳин амал мекард, махсусан дар Инҷили Луқо. Аз сабаби кори анҷомёфтаи Масеҳ дар салиб ва эҳёи Ӯ, Худо аҳди навро бо маҷмӯи нави қоидаҳо ва тағйири қонун ҷорӣ кард. Тибқи ин қонуни нав Худованд Исо Коҳин аст, на танҳо ба монандӣ ба хидмати Ҳорун, балки ба тартиби Малкисадек, подшоҳ ва коҳин (7:15-8:2). Фаҳмиши ин тавассути камолот ва Рӯҳи Муқаддас меояд (5:11-14, 6:1).
Паёмбари радшуда
Биёед ба хидмати Худованд дар рӯи замин баргардем. Аз нуқтаи назари инсонӣ хидмати Ӯ ноком ба назар мерасид, вақте ки Ӯ дар салиб берун аз Ерусалим мурд, аммо ин тавр набуд. Худо инро дар Ишаъё 49:1-7 ва дигар ҷойҳо пешбинӣ ва пешгӯӣ карда буд. Худованд Исо, албатта, бо нақша ва роҳҳои Худо комилан розӣ буд (Матто 11:25-26), ва Ӯ аз аввал медонист, ки чӣ мешавад.
Мушкилот аз ҷониби Ӯ набуд. Баръакс, халқи Ӯ Ӯро рад карданд, сарфи назар аз ҳама далелҳое, ки Ӯ дода буд, ки Ӯ Масеҳи ваъдашудаи онҳост (Юҳанно 1:9-11, 20:31). Дар ҳаёти худ Ӯ Худоро ҷалол дод, ки шахсият ва кори Ӯро қабул кард ва инро чанд маротиба тасдиқ кард. Марг, эҳё ва баландбардории Ӯ барои ҷалоли Худо буд, бар хилофи рафтори Исроил.
Истефанус таърихи сахтдилӣ ва муқовимати Исроилро ба Рӯҳи Муқаддас ҷамъбаст кард: «Кадом паёмбарро падарони шумо таъқиб накарданд? Ва онҳо онҳоеро куштанд, ки омадани Одилиро пешгӯӣ карда буданд, ки шумо ҳоло хоинон ва қотили он шудаед» (Аъмол 7:52 NKJV). Айбномаи ҷиддии Истефанус таърих ва ҳолати Исроилро ҷамъбаст кард, зеро ӯ хидмати Масеҳро ҳамчун Паёмбари бузурги Худо баррасӣ кард.
Ҳамагӣ пеш аз шаҳодат ва марги Истефанус (6:8-8:2), Петрус ба пешвоёни яҳудӣ дар бораи масъулияти Исроил дар бораи «он чизҳое, ки Худо ба воситаи даҳони ҳамаи паёмбарони худ пешгӯӣ карда буд, ки Масеҳ азоб мекашад, Ӯ ҳамин тавр иҷро кардааст» (3:18) сухан гуфта буд. «Мусо ба падарон ҳақиқатан гуфт: «Худованд Худои шумо барои шумо Паёмбаре мисли ман аз бародарони шумо бармехезонад. Ӯро шумо дар ҳама чизҳо, ҳар чизе ки Ӯ ба шумо мегӯяд, мешунавед. Ва чунин хоҳад шуд, ки ҳар ҷоне, ки он Паёмбарро нашнавад, аз миёни халқ комилан нобуд хоҳад шуд». Бале, ва ҳамаи паёмбарон, аз Самуил ва онҳое, ки пайравӣ мекунанд, ҳар қадар ки сухан гуфтаанд, ин рӯзҳоро низ пешгӯӣ кардаанд» (оятҳои 22-24).
Ду чиз равшан аст: хидмати Масеҳ ҳамчун Паёмбари Худо нақшаҳои Худоро иҷро кард (Аъмол 2:22-24), ва халқи заминии Худо комилан ноком шуд. Мутаассифона, ин боиси қабули паёмбари дурӯғин аз ҷониби Исроил хоҳад шуд (Юҳанно 5:43; 2 Таслӯникиён 2:3-12; Ваҳй 13:11-18), чунон ки дар бисёр намунаҳо ва намудҳо пешгӯӣ шудааст. Ин мард – ки бояд ва яҳудӣ хоҳад буд – паёмбар-коҳин-подшоҳи қалбакӣ хоҳад буд, ки аз ҷониби Худо иҷозат дода шудааст, ҳамон тавре ки Подшоҳ Шоул дар Аҳди Қадим буд.
Аммо, дар ҷаҳони оянда – «ҳазорсола» – Худо бисёр ҷавонон ва пиронро дар миёни халқи заминии худ барои паёмбар будан истифода хоҳад бурд (Аъмол 2:17-18). Аён аст, ки ин шахсон тавба мекунанд ва имон меоваранд – ки ин нуқтаи шабоҳат дар давраҳои гуногун дар роҳҳои Худо, ё тақсимот, сарфи назар аз фарқиятҳои калон байни онҳост. «Мусибати бузург»-и оянда пас аз он ки Калисои ҳақиқӣ ба осмон рабуда мешавад (1 Таслӯникиён 4:14-18; 1 Қӯринтиён 15:51-52) ва бисёр тағйироти дигар ба амал меоянд, рӯй хоҳад дод.
Подшоҳи ҳақиқӣ ҳукмронӣ хоҳад кард
Исроил он гоҳ ниҳоят тавба мекунад ва ба Худо бармегардад: ду қабилаи Яҳудо ва Бинёмин аввал (Закарё 12:10, 13:6-9), пас аз он даҳ қабила (Ҳушаъ 6:1-2; Ишаъё 49:25; Дониёл 7:14, 25-27; Ҳизқиёл 20:33-42, 34:11-31, 37:15-28; Ирмиё 31-33). Баъд аз он Худованд Исо – Масеҳ – ҳамчун Подшоҳ бар Исроил (Забур 2, 72) ва миллатҳо (Забур 8; Матто 25:31-46) барои ҷалоли Худо ҳукмронӣ хоҳад кард.
Омӯзиши дақиқи Ваҳй 21-22 фарқиятҳои муайянро байни ҳукмронии ҳазорсола нишон медиҳад, ки дар он адолат ҳукмронӣ хоҳад кард (Ваҳй 21:9-22:6) ва ҳолати абадии офариниши нав (21:1-8), ки дар он адолат сокин хоҳад шуд (2 Петрус 3:13). Ҳукмронии Худованд абадист, аммо байни ҷанбаи иҷрои адолат дар давраи ҳазорсола – бо асои оҳанин (Забур 2:9) – ва ҷанбаи сукунати адолат дар ҳолати абадӣ фарқият вуҷуд дорад.
Ба ҳамин монанд, байни Калисо, шаҳри осмонӣ, Ерусалими Муқаддас дар давраи ҳазорсола (Ваҳй 21:10) ва Калисо ҳамчун Ерусалими Нав дар ҳолати абадӣ (Ваҳй 21:1-2) фарқият хоҳад буд. Дар ҳолати абадӣ Масеҳ мувофиқи машварати абадии Худо ҳама ва дар ҳама хоҳад буд (Қӯлассиён 3:10-11; Эфсӯсиён 3:10-11).
Масеҳ, танҳо Масеҳ
Ҳамчун Паёмбар, ки бисёр паёмбарон ва воситаҳои гуногунро истифода мебарад, Худованд Исо халқи заминии Худро, Исроилро, ба Худо ва Худаш бармегардонад (нигаред ба Закарё 4). Ҳамчун Коҳин, Ӯ онҳоро дар тӯли асри ҳазорсола дастгирӣ хоҳад кард ва дар байни халқи Худаш коҳинон хоҳад дошт, дар ҳоле ки дигарон аз миллатҳо гирифта мешаванд, то ҳамчун коҳинон дар зери Ӯ хидмат кунанд (Ишаъё 66:21). Масеҳ халқи коҳинон хоҳад дошт (оятҳои 2,8-10,20-23). Ин ҳолат имрӯз низ – ҳарчанд дар муҳити дигар – бо мо, имондорон, ки аз яҳудиён ва ғайрияҳудиён гирифта шудаанд ва бо Ӯ дар ҷалол пайвастаанд, вуҷуд дорад (Ибриён 4:16). Ҳамчун Подшоҳ (Забур 45) Ӯ дар адолат (Ишаъё 32:1) бар Исроил ва миллатҳо ҳукмронӣ хоҳад кард (Закарё 14:9).
Дар «теологияи ивазкунӣ» гуфта мешавад, ки Калисо ҷои пурҷалолеро, ки Худо қасд дорад дар олами оянда ба Исроил диҳад, гирифтааст. Аз сабаби ин теологияи нодуруст, Масеҳ ғорат мешавад, Худо ғорат мешавад, халқи заминии Ӯ ғорат мешавад ва Калисои ҳақиқӣ ба баракатҳои заминӣ коҳиш меёбад. Ин аслан фикри Худо нест!
Суханони хотимавӣ
Дарсҳо ва дастурҳои дар боло овардашуда дар бораи гузашта ва ояндаи Исроил барои мо имрӯз татбиқ ва дарсҳо доранд (1 Қӯринтиён 10:1-13). Ҳамчун имондорони ҳақиқӣ, ки аз байни халқи яҳудӣ ва ғайрияҳудиён гирифта шудаанд, мо коҳинон (1 Петрус 2:5) ва подшоҳон (оятҳои 9-10) ҳастем, ҳоло ва то абад (Ваҳй 1:6, 5:10). Имрӯз Худо паёмбаронро дар ҷамъомади маҳаллӣ медиҳад; ҳар як бародари машғулро Рӯҳи Худо метавонад барои гуфтани сухане барои тасаллӣ ва рӯҳбаландии муқаддасон истифода барад (нигаред ба дастурҳо дар 1 Қӯринтиён 14). Дар хидмати хусусӣ, хидмати кӯдакон ё дигар муҳитҳо, Рӯҳи Худо метавонад хоҳаронро низ ҳамчун даҳони Худо истифода барад.
Фикрҳои дар боло овардашуда шояд каме печида ба назар расанд, аммо бо кӯмаки Рӯҳ кӯшиш карда, фикрҳои Худоро дарк кунем, мо ба фаҳмидани он шурӯъ хоҳем кард, ки Худо пеш аз он ки чизи воқеиро ба таври оммавӣ муаррифӣ кунад, шаҳодати ахлоқӣ дорад. Ин ҳолат бо шаҳодати Масеҳ ба Исроил ҳамчун Паёмбари ҳақиқӣ буд, аммо Ӯ рад карда шуд. Бо вуҷуди ин, рӯзе хоҳад омад, ки шаҳодати Ӯ дар зери ҳукмронии Ӯ ҳамчун Подшоҳ иҷро хоҳад шуд.
Имрӯз Калисо фикрҳои Худоро мерасонад, то одамон тавба кунанд ва наҷот ёбанд, ки қисми бадани имондорон аз байни яҳудиён ва ғайрияҳудиён ҳамчун шаҳодати ҳозираи Худо шаванд (нигаред ба 1 Қӯринтиён 1-2). Ин пеш аз зуҳури пурҷалоли Калисо сурат мегирад. Ғайр аз ин, он чизе ки дар давраи ҳазорсола дар бораи Исроил ҳамчун халқе, ки бо Худо мувофиқ аст, айнан дуруст хоҳад буд, бояд ахлоқан дар бораи имондорони имрӯза дуруст бошад. Пеш аз ҳама, ин чизҳо дар шаҳодати Худованди мо дар рӯи замин ба таври комил дида шуда буданд ва дар шаҳодати ҳозираи Ӯ аз осмон низ ҳамин тавр аст, пеш аз он ки Ӯ ҳамчун Подшоҳ бо ҳукмронии мутлақ ҳукмронӣ кунад.
Исроил нашунид шаҳодати Худоро тавассути Паёмбари Ӯ ва аз ин рӯ онҳо натавонистанд мувофиқи нақшаи Ӯ амал кунанд. Аммо нақшаҳои Ӯ иҷро хоҳанд шуд! Ӯ мехост, ки халқи Ӯ ҳамчун паёмбарони Ӯ амал кунанд, чунон ки Петрус аз паёмбар Юил иқтибос оварда буд (Аъмол 2:17-21). Ин ҳолат дар ҳазорсола хоҳад буд. Он гоҳ, Подшоҳ дар осмон ва дар рӯи замин як гурӯҳи подшоҳон ва коҳинон хоҳад дошт, ҳама барои ҷалоли Худо ва барои шодии ҳақиқӣ ва қаноатмандии Худованд Исо ва аз они Ӯ. Ҳамчун паёмбарон онҳо ҳуқуқҳои Ӯро эълон хоҳанд кард, ҳамчун подшоҳон онҳо ин ҳуқуқҳоро нигоҳ медоранд ва бо Ӯ ҳукмронӣ мекунанд, ва ҳамчун коҳинон халқи заминии Ӯ ба Ӯ ҷалол ва ҳамду санои абадӣ меоранд. Дар ҳолати абадӣ ҳама исёнҳо аз байн бурда мешаванд ва шукргузорӣ ва ҳамду санои абадӣ ба Худои мо, аз осмон ва замин, хоҳад баланд шуд. Худоро ҳамду сано!
ЭЗОҲҲО
- Ин изҳорот маънои онро дорад, ки Исо Худованд Яҳува ё Яҳве аст. Матнҳои юнонӣ дар ин ҷо пеш аз «Худованд» («Куриос») артикли муайян надоранд, ки ин нишон медиҳад, ки Исо Худост: як сирри нофаҳмо, аммо воқеият.
- Дар Библияи стандартии нави амрикоӣ ин истилоҳ 42 маротиба (6х7) вомехӯрад: 40 маротиба дар Аҳди Қадим ва 2 маротиба дар Луқо.
- Ин ҷолиб аст, ҳадди аққал барои ман, ки решаи ибронии калимаи коҳин («чн»), ки ҳамчун «коҳин», «коҳинӣ» ва «ҳамчун коҳин хидмат кардан» тарҷума шудааст, дар Библияи ибронӣ 777 маротиба вомехӯрад.
- Юҳанно тавбаро мавъиза мекард ва онҳое, ки тавба карданд, бо иқрори гуноҳҳояшон таъмид гирифтанд. Худованд Исо ба тавба кардан ниёз надошт, аммо Ӯ таъмид гирифт, то бо онҳое, ки тавба карда буданд, ҳамроҳ шавад. Он имондорон пас аз кори Масеҳ дар салиб, эҳё ва сууд дубора таъмид гирифтанд ва бо Масеҳе, ки қавмаш рад карда буд, ҳамроҳ шуданд.
- Ин ҳолат дар замони Мусо низ буд, вақте ки ӯ хаймаро мувофиқи дастуроти Худо барпо кард (Хуруҷ 38:8). Занони имондор нақшҳои муҳим доранд, аммо инҳо аз вазифаҳое, ки мардони имондор дар хидмати ҷамъиятӣ доранд, фарқ мекунанд, ҳарчанд дар мавқеъе, ки ҳарду «дар Масеҳ» доранд, фарқияте нест (Ғалотиён 3:28).
