4. Исо самимий изловчига муносабат билдиради.
Исо Яҳудиядан кетаётганида, бир йигит Унинг олдига югуриб келди. Фарисийлар ва Тавротчилар каби, унинг ҳам Исога баъзи саволлари бор эди. Аммо унинг юраги бошқача эди. У ўрганиш учун сўради – синаш, ҳукм қилиш ёки баҳслашиш учун эмас. Фарисийлар каби, у ҳам болалигидан Қонунга амал қилган эди. Унда самимий, ташқи итоаткорлик истаги бор эди. Ва Исо бу муҳим фарқни пайқади. Эгамиз фарисийларга нисбатан ғазаб ҳис қилди, аммо бу йигитга нисбатан «Исо унга қаради ва уни севди» (Марк 10:21). Эгамиз унинг юрагидаги етишмовчилик ҳолатидан мулойимлик билан хабардор қилди: унинг изланишида керакли умидсизлик ҳисси етишмас эди. Унинг Худо томонидан берилган ташқи шаклларга итоаткорлиги ҳақиқатга бўлган чанқоғини сусайтирди.
Йигитнинг хавфсизлиги ва ўзига бўлган ишончининг катта қисми унинг жамғармалари, фермаси, акциялари ва пенсия режасига асосланган эди. Аввал буни ҳал қилинг, деб тушунтирди Эгамиз, «кейин келинг, Менга эргашинг» (10:21). Хабар аниқ: қоидаларга риоя қилиш ва анъаналарга амал қилиш, баъзи ўзини қурбон қилиш билан бирга, одамни ўзи ҳақида яхши ҳис қилишига олиб келиши мумкин. Аммо Эгамиз чуқурроқ нарсани излайди. Юрагимизнинг асосий истаги ҳақиқатан ҳам муҳим, ва Худога йўналтирилган истак ҳамма нарсани беришга тайёрдир.
Икки бобдан кейин, Исо бир фикрли Тавротчи билан хурсанд учрашув ўтказди. У Исодан сўради: «Барча амрларнинг энг муҳими қайси?» Кейинги мулоқотда, бу Тавротчи ўз диний дўстларидан фарқ қилиши аён бўлди. Худо томонидан берилган шакллар ва ташқи нарсалар ортида, у руҳоний ҳақиқатнинг устунлигини тан олди. «Эгамизни бутун юрагинг билан севиш ва… қўшнини ўзингни севганингдек севиш барча куйдириладиган қурбонлиқлар ва қурбонлиқлардан муҳимроқдир» (12:30-33). Эгамиз уни ҳам севган бўлиши керак, чунки У деди: «Сен Худонинг шоҳлигидан узоқ эмассан» (12:34).
Афсуски, фарисийлар каби, биз ҳам ташқи нарсалар ва тартиб-қоидаларни ҳимоя қилишга мойилмиз. Тузилмалар ва анъаналар бизни қулай ҳис қилдиради. Улар узлуксизликни ва, баъзиларнинг фикрича, руҳонийликнинг кўринадиган далилини таъминлайди. Исо шогирдларини ташқи нарсаларга қатъий урғу беришдан огоҳлантирди: «Таврот ўқитувчиларидан эҳтиёт бўлинг. Улар узун кийимларда юришни (кийимга эътибор) ва бозорларда саломлашишни (протокол ва мавқега эътибор), ва синагогаларда энг муҳим ўринларни (ҳокимият ва ўтириш тартибига эътибор) ва зиёфатларда шарафли жойларни (мавқе ва таъсирга эътибор) яхши кўрадилар. Улар беваларнинг уйларини еб битирадилар (заифларга эътибор йўқ) ва кўз-кўз қилиш учун узоқ ибодатлар қиладилар (имижга эътибор)» (12:38-39). Янги Аҳд Масиҳдаги янги ҳаётга мос келадиган баъзи рамзлар ва хулқ-атвор принципларини белгилайди. Аммо ҳеч қачон ташқи шакл билан қаноатланмайлик, қанчалик Муқаддас Китобга асосланган бўлмасин. Бизнинг доимий истагимиз Павлусники билан бир хил бўлиши керак: «Менинг қатъий мақсадим шуки, мен Уни билай – У билан тобора чуқурроқ ва яқинроқ таниш бўлай, Унинг Шахсининг мўъжизаларини кучлироқ ва аниқроқ англаб етай ва тан олай» (Филиппиликларга 3:10 Ampl). Исо ҳали ҳам самимий изловчиларни севади.
5. Исо имонсиз авлодга муносабат билдиради.
Исонинг ўз она шаҳри Носирага бу ностальгик ташрифи ҳақида қандай ҳис қилганини ҳайрон бўламан (6:1). У маҳаллий қудуқ, бозор ва таниш юзларни кўрганида кўплаб хотиралар ва ҳис-туйғулар унинг қалбига келган бўлиши керак. Шанба куни у таниш синагогага кирди ва таълим бера бошлади. Исони болалигидан билган маҳаллий аҳоли унинг сўзлари, донолиги ва ҳатто мўъжизалар қила олишидан ҳайрон бўлишди. Улар учун инсоний ва илоҳий ўртасидаги фарқни тушуниш қийин эди. Улар Исони ўз маҳаллий муҳитига жойлаштиришга қатъий туриб олишди: «Бу дурадгор эмасми? У Марямнинг ўғли ва Ёқубнинг акаси эмасми… унинг опа-сингиллари биз билан бирга эмасми?» (6:3). Худди шундай, ҳозирги дунёвий маданиятимиздаги масиҳийлар ҳам моддий ва руҳоний дунёлар ўртасидаги фарқни тушунишда қийинчиликларга дуч келишади. Биз икки дунёнинг ҳақиқатига ишонамиз, аммо уларни алоҳида сақлашни хоҳлаймиз. Биз моддий ва руҳоний учрашадиган, кўринадиган ва кўринмас ўзаро таъсир қиладиган жойларда муаммоларга дуч келамиз. Биз Муқаддас Китобни ўрганишга, доктриналарни тартибга солишга, пайғамбарлик жадвалларини тузишга, Худо ва инсон ўртасидаги ўтмишдаги муносабатлардан қўшиқ айтишга ва сабоқ беришга соатлаб вақт сарфлашдан хурсандмиз. Аммо Худонинг бугунги кунда биз билан ўзаро муносабатда бўлиши ҳақиқати мураккаброқ.
Носирадагилар ўз фикрларида ўзларининг маҳаллий дурадгори ҳақиқатан ҳам Масиҳ бўлиши мумкинлигини қабул қила олмадилар. Исо бу ҳақда қандай ҳис қилди? Бошқа шаҳарларда одамлар ўз касалларини Унга даволаш учун олиб келишарди. Аммо Носирада жуда кам одам бундай қилди. Биз Исонинг «уларнинг имонсизлигидан ҳайрон қолганини» ўқиймиз (6:6). У Масиҳни кутаётганлардан бошқача нарса кутган эди. У ягона ҳақиқий Худога, мўъжизалар ва ажойиботлар Худосига сиғинишдан фахрланганлардан бошқача нарса кутган эди. Сизнинг имонингиз Худога бугунги кунда жисмоний дунёингизда бирор нарса қилишга имкон берадими?
Европа ва Лотин Америкасидаги масиҳий йиғилишларни солиштирганимда, Лотин Америкасида ҳафта ўртасидаги ибодат йиғилишлари Муқаддас Китобни ўрганиш йиғилишларидан кўра яхшироқ қатнашишини пайқайман. Европада эса аксинча. Баъзи маданиятларда эҳтиёж ҳисси чуқурроқ ва Худонинг ҳозирги ҳақиқатлари билан ўзаро муносабатда бўлишига кучлироқ истак бор. Ибодат сўровларининг аксарияти жуда аниқ белгиланган: «Эгамиз, менга иш керак». «Эгамиз, хотинимни даволанг». «Дўстимни ўзгартир, Эгамиз». Худо ҳақиқатан ҳам бирор нарса қилишига жонли умид бор. Бундай ибодатлар юқумлидир. Луқо бизга Исонинг Юзбошининг «буюк имонидан» ҳайрон қолганини айтади (Луқо 7:9). Исо бизнинг имонимиз ҳақида қандай ҳис қилади?
6. Исо эксклюзив хулқ-атворга муносабат билдиради.
Бизнинг ҳаммамизнинг Масиҳийлик қандай бўлиши кераклиги, нима мақбул ва нима эмаслиги ҳақида тасаввурларимиз бор. Баъзи кутишларимиз Муқаддас Китобга қатъий асосланган, баъзилари заиф, баъзилари эса шунчаки ижтимоий келиб чиқишимизни, ёқтирган ва ёқтирмаган нарсаларимизни акс эттиради. Амалда, бу учтасини ажратиш баъзан қийин. Кўпгина диний анъаналарнинг асл келиб чиқиши бор, аммо катта хавф уларни Муқаддас Китобдек талаб қилишдир. Кўриб турганимиздек, фарисийларнинг эксклюзив фикрлаш тарзи бор эди. Аммо биз инсонлар ҳаммамиз бу йўналишга мойилмиз. Бу бизни «ичкарида» эканлигимизни, бошқалар эса «ташқарида» эканлигини билиб, ўзимизни хавфсиз ҳис қилдиради. Бу эксклюзив хулқ-атвор ҳаётнинг бошидаёқ юзага чиқади: Мактабдаги баъзи болалар орасида бундай ажратиш хулқ-атворини пайқадингизми?
Шогирдларнинг ҳам Исога ким яқинлашиши мумкинлиги ҳақида ўз фикрлари бор эди. Юҳанно Исога жўшқинлик билан яқинлашди ва Унга қандай қилиб Исонинг номи билан жинларни ҳайдаётган баъзи мустақил одамни пайқаганини ва тўхтатганини айтди. Юҳанно Исо унинг елкасига қоқиб: «Яхши, содиқ хизматкор», дейишини кутгандек таассурот қолдиради. Юҳанно бу одамни нега тўхтатди? Чунки у «бизники эмас эди». Исо Юҳаннонинг эксклюзив хулқ-атворига рози бўлмади ва уни тезда тузатди: «Уни тўхтатманг», деди Исо… «чунки ким бизга қарши бўлмаса, у биз биландир» (9:38-39).
Марк 10 да биз шогирдларнинг бошқа бир гуруҳ одамларни, яъни болаларини Исонинг олдига олиб келаётганларни тўхтатганини кўрамиз. Шогирдларнинг қадриятлар тизимида хурсанд, шовқинли болалар ва уларнинг жўшқин оналари ноқулайлик туғдирарди. Шогирдлар Исонинг чуқур таълимотининг ақлий рағбатидан завқланардилар. Уларга ким қўшилиши мумкин эди? Жиддий, руҳоний, Худодан қўрқадиган, Муқаддас Китобни севадиган ва ўрганувчи одамлар хуш келибди. Аммо бу нотаниш болалар эмас. «Улар илоҳиётни тушуна олмайдилар. Улар ҳатто бизнинг доктринал баҳсларимизга ҳам қизиқмайдилар. Уларнинг хоҳлаган ягона нарсаси Исонинг уларга тегиши ва баракалашидир». Шундай қилиб, шогирдлар уларни койидилар. Исо бу уятли драма ҳақида қандай ҳис қилди? Болалар Унинг ажралиш ҳақидаги нутқини бўлганида У хафа бўлдими? Йўқ. «Исо буни кўрганда, ғазабланди» – Унга тегишини ва баракалашини хоҳлаганларга эмас, балки уларни четлаштиришни хоҳлаган шогирдларга. Менимча, кўп тингловчилар Унинг ажралиш ҳақидаги таълимотини унутиб юборишган, аммо оилалар «У болаларни қўлига олди… ва уларни баракалади» (10:13-16) ўша махсус лаҳзани ҳеч қачон унутмаганларига аминман. Исо билан учрашиш ва бирга бўлиш ҳақиқий Масиҳийликнинг моҳиятидир.
7. Исо нажот баҳосига муносабат билдиради.
Ибронийларга мактуб муаллифи бизни «имонимизнинг муаллифи ва мукаммаллаштирувчиси Исога назар солишга, У ўзига қўйилган қувонч учун хочни сабр қилди» (Ибронийларга 12:2) деб ундайди. Исо ўз азобларининг мевасига қувонч билан интилди. Ажабланарлиси шундаки, бу илоҳий қувонч сиз ва мен каби ғалати, муаммоли, номувофиқ одамларни нажот беришда пайдо бўлади. Аммо Исо хочнинг азоби ва ҳақиқатига дуч келганида қандай ҳис қилди? «Улар Гетсемания деб аталадиган жойга бордилар, ва Исо шогирдларига деди: «Мен ибодат қилгунимча шу ерда ўтиринг». У Бутрус, Ёқуб ва Юҳаннони ўзи билан олди, ва У қаттиқ қайғуришга ва ташвишланишга бошлади. «Менинг жоним ўлим даражасида қайғуга ботган», деди У уларга» (14:32-34). Бутрус бу саҳнани ҳеч қачон унутармиди? У Масиҳни бундай ҳолатда ҳеч қачон кўрмаган эди. У Юҳанно Марк билан бирга саёҳат қилганида бу ҳикояни неча марта айтган эди?
Эҳтимол, масиҳий оилаларда ўсган, хочга михлаш ҳикоясини қайта-қайта эшитганлар, бундаги азобни эътиборсиз қолдиришади. Биз Исо Худо бўлгани учун, ва Худо ҳамма нарсани қила олгани учун, нажотни амалга ошириш У учун осон бўлган деб ўйлашга мойил бўлишимиз мумкин. Сиз ҳеч қачон қаттиқ оғриқ, рад этиш ёки қайғу ҳис қилганмисиз? Бизни нажот бериш жараёнида, Масиҳ сиз тасаввур қила оладиган ҳар қандай нарсадан кўра кўпроқ буни ҳис қилди. Уни «ўлим даражасида қайғуга ботган» деб тасаввур қилинг. Бу фақат бошланиши эди. Биз учун У ўлди. У бизни шунчалик қадрлайди! Эҳтимол, бизнинг муборак Нажоткоримизнинг юрагига бу назар бизга Уни кўпроқ севишга ва бундай буюк нажотни кўпроқ қадрлашга ёрдам беради. «Сизга ҳеч нарсами, ўтиб кетаётганлар? Атрофга қаранг ва кўринг. Менга етказилган азобга ўхшаш азоб борми?» (Марсиялар 1:12).
Биз қандай муносабат билдирамиз?
Масиҳ ердаги вақтини унутмаган: «Чунки Унинг Ўзи синалганида азоб чеккан, У синалаётганларга ёрдам бера олади» (Ибронийларга 2:18). Бизда қандай ҳис қилишимизни тушунадиган, бошқа одамларнинг гуноҳлари оқибатлари билан яшаш азобини, ва бу қулаган дунёда яшашнинг норозиликларини биладиган Эгамиз бор. Аммо бундан ҳам кўпроқ нарса бор. Биз Масиҳнинг фикрини кийганимизда, Масиҳ ифода этган ҳис-туйғуларни ҳам бошдан кечира бошлаймиз: Унинг муҳтожларга нисбатан раҳм-шафқати, жинлар томонидан эзилганларга нисбатан марҳамати, самимий изловчиларга нисбатан севгиси, эксклюзив хулқ-атворга нисбатан ғазаби, ва эҳтимол, фарисийларнинг муносабатлари ва амалиётларига қарши ғазаби ҳам. Агар биз Масиҳ каби кўпроқ фикрлай олсак ва ҳис қила олсак, У каби кўпроқ ҳаракат қилишимиз мумкин. Бу ҳаворий Павлуснинг хизматдаги мақсади эди: «Азиз болаларим, сизлар учун яна туғруқ азобларидаман, токи Масиҳ сизларда шаклланмагунча» (Галатияликларга 4:19).
