ҲИЗҚИЁ: Марде, ки хуб оғоз кард
Тарҷумаи ҳоли Ҳизқиёро дар 2 Подшоҳон 18-20, 2 Вақоеънома 29-32 ва Ишаъё 36-39 хондан мумкин аст. Далелҳои зиёди бостоншиносӣ аз ҷаҳони Ашшур мавҷуданд. Санаҳо ва тартиби рӯйдодҳо мавриди баҳс қарор доранд, аммо ҳар як ҳодисаи дар Навиштаҳо сабтшуда бешубҳа рӯй додааст.
Ҳизқиё дар замоне ҳукмронӣ мекард, ки як империяи хориҷӣ назорати худро бар Фаластин ва Сурия муттаҳид мекард. Падари ӯ Яҳудоро дар соли 735 пеш аз милод таҳти ҳукмронии Ашшур қарор дода буд (2 Подшоҳон 16:7-8). Ҳангоми ба тахт нишастани Санҳериб дар солҳои 705-681 пеш аз милод, дар тамоми империяи Ашшур шӯришҳо сар заданд. Чунин ба назар мерасад, ки Ҳизқиё пешвои ин ҳаракат дар Фаластин буд ва аз Миср дастгирӣ ёфт.
Ҳизқиё барои маъракаи ногузири Ашшур барои бозпас гирифтани қаламрави аз даст рафта, мудофиаи пойтахти худ, Ерусалимро мустаҳкам кард. Меҳмонони имрӯза то ҳол метавонанд «нақберо, ки [Ҳизқиё] обро ба шаҳр овард» (2 Подшоҳон 20:20 NIV) биомӯзанд. Ӯ «даромадгоҳи болоии чашмаи Гиҳонро баста, обро ба тарафи ғарбии шаҳри Довуд равона кард» (2 Вақоеънома 32:30). Ин нақби Шилоҳ таъминоти хуби оби равонро дар дохили деворҳои шаҳр таъмин мекунад, ки ин як мудофиаи эҳтиётӣ аз муҳосираи тӯлонӣ мебошад.
Ба Худованд дар 25-солагӣ бовар кардан
Оҳоз падари биологии Ҳизқиё ва Довуд бобои ӯ 13 насл (1 Вақоеънома 3:5,10-13) пештар буд, аммо Ҳизқиё марди худаш буд! Муҳим он аст, ки ӯ интихоб кард, ки аз роҳҳои бади падараш пайравӣ накунад (2 Подшоҳон 16:2-4, 18:1-3). Дар панҷ хислат Ҳизқиё барои ҷавонони масеҳӣ намунаи бузург аст:
- Ӯ нақшеро, ки Худо ба ӯ дода буд, қабул кард (18:2).
- Ӯ баракати Худои ҳамабинро ба даст овард (18:3).
- Ӯ дурнамо ва амалияи нодурусти динии халқи худро аз байн бурд (18:4).
- Ӯ ба Худо ва роҳҳои Худо сахт пайравӣ мекард (18:5-7).
- Муносибати ӯ итоат ба Худованд буд (18:6).
Навиштаҳо кӯшишҳои Ҳизқиёи ҷавонро ситоиш мекунанд. Мо мехонем: «Ва Худованд бо ӯ буд; ӯ дар ҳар коре, ки мекард, муваффақ буд» (2 Подшоҳон 18:7). «Ҳизқиё дар тамоми Яҳудо чунин кард, ки дар назди Худованд Худои худ некӯ ва дуруст ва содиқ буд. Дар ҳар коре, ки ӯ дар хидмати маъбади Худо ва дар итоат ба қонун ва фармонҳо мекард, Худои худро меҷуст ва бо тамоми дил кор мекард. Пас, ӯ муваффақ шуд» (2 Вақоеънома 31:20-21). Пайравӣ аз Худо душвор аст ва аксар вақт кори хеле сахтро талаб мекунад, аммо онҳое, ки кӯшиш мекунанд, ҳамеша мукофотонида мешаванд.
Роҳбарии Худододаро ба ӯҳда гирифтан
Ҳизқиё дарк карда, ки «ғазаби Худованд» (2 Вақоеънома 29:8) як таркиши ғазаб аз Худо дар доварӣ бар халқи ӯ буд, маъбади Худовандро пок кард ва коргарони маъбадро, ки аз роҳ баргашта буданд, ташвиқ кард, ки ба вазифаҳои худ баргарданд (29:3-17). Пас аз он як хидмати аҷиби қурбониҳо ва ҳадияҳо, сурудхонӣ ва ибодат барои чанд рӯз (29:18-36) сурат гирифт. Мо дар ояти 36 як ёддошти амиқро пайдо мекунем: «Ҳизқиё ва тамоми халқ аз он чизе, ки Худо барои халқи худ ба амал овард, шодӣ карданд». Роҳбари хуб медонад, ки ӯ ё вай фармондеҳи дуюм аст – Худо бояд ҳамеша рақами як бошад. Ӯ пайравони Худро ҳамчун роҳбарон истифода мебарад.
Одамон пеш аз расмиёт
Ҳизқиё бо ислоҳоти ибодати маъбад қаноат накарда, намояндагонро «дар тамоми Исроил ва Яҳудо» фиристод ва ҳамаи халқро ташвиқ кард, ки ба Худованд баргарданд (чор маротиба дар 30:6-9). «Дасти Худо бар халқ буд» (ояти 12) – бе ин ҳатто роҳбари худотарс низ ноком хоҳад шуд. Вобастагӣ ба кори Рӯҳ дар дилҳо як қисми бузурги роҳбарӣ аст.
Дар миёнаи ҷашни Фисҳ баъзе коҳинон ва одамон дарк карданд, ки онҳо аз ҷиҳати маросимӣ пок нестанд. Дуои Ҳизқиё намунаи ҳаёти амалии калисои имрӯза аст: «Бигзор Худованд, ки некӯст, ҳар касеро, ки дили худро ба ҷустуҷӯи Худо – Худованд, Худои аҷдодони худ – мегузорад, бахшад, ҳатто агар онҳо мувофиқи қоидаҳои маъбад пок набошанд». Худо дуои ӯро иҷобат кард (30:18-20). Шояд баъзе «қонуншиносон» аз ин кор ҳайрон шуданд. Мо бояд ҳамеша ба Худо иҷозат диҳем, ки Худо бошад ва ҳеҷ гоҳ аз файзе, ки Ӯ нишон медиҳад, ҳайрон нашавем. Худованд ба дил менигарад (1 Самуил 16:7).
Таъмини ибодати муносиб
Ҳизқиё бо намунаи худ роҳбарӣ карда, як ҳаракати саховатмандонаи бахшишро дар байни халқи Худо оғоз кард (2 Вақоеънома 31:3-8). Дар ин боб ҳафт намуди бахшиш зикр шудааст: «меваҳои аввалин ... миқдори зиёд, даҳяк» (ояти 5), «саҳмҳо» (ояти 10), «ҳадияҳои бахшидашуда» (ояти 12), «ҳадияҳои ихтиёрӣ ... ҳадияҳои муқаддас» (ояти 14). Амалиёти оддӣ ин аст, ки бо намунаи худ дар бахшидани ҳар чизе, ки мо метавонем ба кори Худованд, роҳбарӣ кунем. Танҳо он чизеро, ки барои зиндагӣ лозим аст, нигоҳ доред. Дастгирии хидмати маҳаллӣ ва ҷаҳонӣ масъулияти ҳар як масеҳӣ аст (2 Қӯринтиён 8:7,20).
Ҳизқиё хато кард
Вақте ки Ҳизқиё 39-сола буд, Санҳериб қисми зиёди Яҳудоро ишғол кард, ҳамаи шаҳрҳои девордори онро гирифт ва қисми зиёди қаламрави забтшудаи Яҳудоро таҳти назорати Ашшур қарор дод (2 Подшоҳон 18:13). Ҳангоме ки Санҳериб шаҳри Лахишро муҳосира мекард, Ҳизқиё нодуруст кӯшиш кард, ки худро аз мушкилот халос кунад. Ӯ ашёи қиматбаҳоро аз маъбади Худованд гирифт ва ба подшоҳи Ашшур дод (2 Подшоҳон 18:15-16). Ин каме вақт харид, аммо бо нархи гарон. Вариантҳои осонтарин аксар вақт бадтарин мебошанд. Санҳериб ҳанӯз ҳам таслими бечунучаро талаб мекард.
Аммо ин хато Худоро аз истифодаи Ҳизқиё боз надошт. Хронология номуайян аст, аммо Библия равшан аст – Худо ӯро истифода мебурд. Суханони ӯ барои пайравонаш илҳомбахш ва барои душманонаш таҳдидомез буданд (18:29-32; 2 Вақоеънома 30:22).
Чӣ тавр бо бӯҳрон мубориза бурдан
Дуои Ҳизқиё дар 2 Подшоҳон 19:1-2,14-19, 2 Вақоеънома 32:20 ва Ишаъё 37:1-2,14-20 оварда шудааст. Дар ин қисмҳо мо хидмати Ишаъё пайғамбарро дар робита бо Ҳизқиё мебинем – Ишаъё 37-38 ҳисоботи пурраи рӯйдодҳоро медиҳад. Подшоҳи Ашшур бори дигар бо Ҳизқиё рӯ ба рӯ шуд, ки ӯ дарёфт, ки дигар захираҳои инсонӣ надорад. Дар ин ҳолат Ҳизқиё бо хирад ва фурӯтанӣ ба маъбади Худованд рафт (Ишаъё 37:1). Ӯ аз пайғамбари Худо, марде, ки Худо фиристода буд, маслиҳат пурсид (6:1-8). Ҷавоби Ишаъё Ҳизқиёро водор кард, ки ҳама чизро ба Худои Мутлақ супорад (37:6-7).
Ҳизқиё ҳанӯз дар дуо ва ҷанг буд, аз душман мустақиман ба Худои худ муқобилат гирифт (37:9-13). Аммо тамаркузи дили ӯ ба Худованд Қодир боқӣ монд (оятҳои 15-20). Махсусан, Ҳизқиё мехост, ки Худованд шӯҳрат ва обрӯи Худро афзоиш диҳад – на Ҳизқиёро (ояти 20).
Дар ин лаҳза Ерусалим бо дахолати мӯъҷизавии Худо наҷот ёфт. «Фариштаи Худованд» мошини ҷангии Ашшурро несту нобуд кард (2 Подшоҳон 19:35-36; 2 Вақоеънома 32:21; Ишаъё 37:36). Қатли даҳшатноки он рӯзи ягона бояд дар муқобили муқаддасии даҳшатноки Худо дида шавад. Худои мутлақи мо ҳокимони бутпарастро барои расидан ба ҳадафҳои худ истифода мебарад, ҳатто дар ҳоле ки Ӯ онҳоро барои ин ҳамон ваҳшигариҳо масъул медонад. Ӯ онҳоро барои коре, ки мекунанд, доварӣ мекунад, ҳарчанд Ӯ метавонад кореро, ки онҳо мекунанд, барои ҳадафҳои худ истифода барад («Ман»-и Санҳерибро бо «Ман»-и Худо дар 2 Подшоҳон 19:23-28 ва Забур 33:10-11 муқоиса кунед. Инчунин ба суханони Исо дар бораи Яҳудо дар Марқӯс 14:21 нигаред). «Худованд Ҳизқиё ва халқи Ерусалимро наҷот дод ... Ӯ аз ҳар тараф ба онҳо ғамхорӣ кард» (2 Вақоеънома 32:22). Ин танҳо Худованд буд.
Гуноҳи ғурур
Барои фаҳмидани рӯйдодҳои ниҳоии ҳаёти Ҳизқиё мо бояд 2 Вақоеънома 32:24-25-ро хонем: «Дар он айём Ҳизқиё бемор шуд ва дар ҳолати марг қарор дошт. Ӯ ба Худованд дуо кард, ки Ӯ ба ӯ ҷавоб дод ва ба ӯ аломати мӯъҷизавӣ дод. Аммо дили Ҳизқиё ғурур дошт ва ӯ ба некие, ки ба ӯ нишон дода шуд, ҷавоб надод». Ҳар як масеҳии муваффақ метавонад ба осонӣ ба доми ғурур дар дастовардҳои «худ» афтад. Ин метавонад бо доштани ақидаи беҳтар будан аз дигар одамон, эҳсоси махсустар будан аз дигарон ё танҳо бо фикр кардан, «Ман корҳои бузурге кардаам» бошад. Ҷавоби Худо ба ғурурро қайд кардан ҷиддӣ аст: «бинобар ин ғазаби Худованд бар ӯ ва бар Яҳудо ва Ерусалим буд».
Ҳизқиё ба таври беақлона фиристодагонро аз Бобил чанде пас аз он ки ба ӯ бемории марговар ташхис шуда буд, қабул кард (2 Подшоҳон 20; Ишаъё 39). «Дар қасри ӯ ё дар тамоми салтанати ӯ чизе набуд, ки Ҳизқиё ба онҳо нишон надода бошад» (Ишаъё 39:2). Дар фахр кардан аз баракатҳои худ ӯ Онро, ки ӯро баракат дода буд, фаромӯш кард! Бе Худои худ ӯ дар куҷо мебуд (2 Вақоеънома 32:29)? Худо сазовори ҳама ситоишҳост. Баъзан ҳамон чизҳое, ки Худо ба мо медиҳад, метавонанд дар роҳи мо бо Ӯ монеа шаванд. Баъзе аз бузургтарин имондороне, ки ман дар хидмати африқоии худ вохӯрдаам, онҳое мебошанд, ки дар ин дунё чизе надоранд. Онҳо ба ман бисёр чизҳоро омӯхтанд.
Ҳангоми боздид аз фиристодагон, «Худо [Ҳизқиёро] тарк кард, то ӯро озмояд ва ҳама чизеро, ки дар дили ӯ буд, бидонад» (2 Вақоеънома 32:31). Аён аст, ки Худо ҳама чизеро, ки дар дили Ҳизқиё буд, медонист, аммо Ӯ мехост, ки Ҳизқиё низ инро дарк кунад. Мо бояд аксар вақт дуо кунем: «Дар ман дили пок эҷод кун, эй Худо», «Ба ман дили яклухт деҳ», «Маро биҷӯй, эй Худо, ва дили маро бидон» (Забур 51:10, 86:11, 139:23).
Дар 54-солагӣ бо марг рӯ ба рӯ шудан
Бо марг рӯ ба рӯ шудан набояд барои ҳар як имондор мушкил бошад, зеро мо медонем, ки ба куҷо ва ба кӣ меравем. Ҳашт сол бо саратон зиндагӣ кардан ба ман кӯмак кард, ки дил ва чашмонам дар осмон бошанд, дар ҳоле ки дастҳо ва пойҳоям ҳанӯз дар ин ҷо дар рӯи замин ҳастанд. Вокуниши Ҳизқиё ба шифо ёфтан аз Худо, ҳарчанд ба ӯ гуфта шуда буд, ки мемирад, се маротиба сабт шудааст (2 Подшоҳон 20:1-11; 2 Вақоеънома 32:24; Ишаъё 38:1-8).
Ду иловае, ки танҳо дар 2 Подшоҳон пайдо шудаанд, метавонанд нишон диҳанд, ки чаро Худо ин корро ба Ҳизқиё кард. Худо Ҳизқиёро «пешвои халқи Ман» меномад ва мегӯяд: «Ман ин шаҳрро ба хотири Худам ва ба хотири бандаи Худам Довуд муҳофизат хоҳам кард» (2 Подшоҳон 20:5-6). Худо ба ин марди пиронсол нишон медиҳад, ки подшоҳии 29-солаи ӯ ҳанӯз ҳам танҳо роҳбарии ваколатдор аст. Худо пешвои аслии халқи худ аст. Ӯ ба Ҳизқиё хотиррасон мекунад, ки ин ҷалоли Худост, ки амалӣ мешавад, ҷалоле, ки Ӯ ҳеҷ гоҳ бо каси дигар мубодила нахоҳад кард. Баъдтар Ишаъё ин паёмро ба Исроил пешгӯӣ кард (Ишаъё 47-48). Бале, Бобил нобуд хоҳад шуд ва шумо, халқи ман, наҷот хоҳед ёфт. Чаро? «Ба хотири Худам, ба хотири Худам, ман ин корро мекунам. Чӣ тавр ман метавонам ба худ иҷозат диҳам, ки бадном шавам? Ман ҷалоли Худро ба дигаре нахоҳам дод» (Ишаъё 48:11).
Аз Худо аломатҳо пурсидан
Ҳизқиё, ки «сахт гиря карда буд» (Ишаъё 38:3) дар тавбаи зоҳирӣ аз ғурури худ (2 Вақоеънома 32:26) ва бо зарбаи ташхиси даҳшатноки худ алоқаманд буд, аз Худо аломате мепурсад, то тасдиқ кунад, ки ӯ барои 15 соли «иловагӣ» зиндагӣ хоҳад кард. Музокирот, ки беҳтарин дар 2 Подшоҳон 20:8-11 дида мешавад, инчунин дар 2 Вақоеънома 32:24 ва Ишаъё 38:2-8 зикр шудааст.
Ҳисоботи Ҳизқиё дар бораи корҳои неки худ (2 Подшоҳон 20:2-3) фахр кардан нест, балки пеш аз Худо дуои подшоҳ Сулаймонро дар вақти тақдиси маъбад (2 Вақоеънома 6:16-17; 1 Подшоҳон 9:1-9) овардан аст. Ҳизқиё медонист, ки Худо ҳамеша ба ваъдаи худ содиқ хоҳад монд ва онҳоеро, ки ба Худаш содиқ буданд, мукофотонида хоҳад кард.
Пурсидан, ки соат [соатҳои офтобӣ] барои муддате ба қафо равад, бисёр чизро талаб мекард. Аммо Худо метавонист офариниши Худро тағйир диҳад ва Ӯ ин корро кард (2 Подшоҳон 20:8-11). Навиштаҳо инро ба таври воқеӣ сабт мекунанд, ки мо ҳайрон мешавем. Устоди мутлақи офариниш он чизеро, ки Ӯ интихоб мекунад, анҷом медиҳад (Ишаъё 46:9-10). Мо бояд иродаи худро ба иродаи Ӯ супорем, чунон ки Худованди мо Исои Масеҳ ба мо омӯхт, ки дар намунаи худ дуо кунем: «Малакути Ту биёяд, иродаи Ту дар рӯи замин чунон ки дар осмон аст, иҷро шавад» (Матто 6:10). Худо ба имондорони шубҳанок дар баъзе мавридҳо аломатҳои мушаххас медиҳад (Гидеон дар Доварон 6:17-22,36-40 се аломат дошт). Дар дигар мавридҳо файзи Худо дода мешавад, то ба имондорони ором ва боэътимод дар мубориза бо ҳолатҳои номусоид кӯмак кунад (Павлус ду маротиба дар Аъмол 23:11 ва 2 Қӯринтиён 12:7-10).
Оё Худо фикри Худро байни ояти 1 ва оятҳои 4-6-и 2 Подшоҳон 20 тағйир медиҳад? Ман фикр намекунам. Худо танҳо ба мо инсонияти афтодаи Ҳизқиёро нишон медиҳад. Худхоҳии 2 Подшоҳон 20:19 ва Ишаъё 39:8 халқро интизори оғозгари [ташаббускори] аслии малакути ҳақиқии Худо, Исои Масеҳ гузошт. Аввалин суханоне, ки Ӯ мавъиза кард, ин буд: «Тавба кунед, зеро малакути осмон наздик аст» (Матто 4:17).
Забури Ҳизқиё
Танҳо дар Ишаъё 38:9-20 ҳисоботи автобиографии Ҳизқиё дар бораи бемории ӯ оварда шудааст. Ӯ ноумедии худро аз марги наздик (оятҳои 10-14) баён мекунад ва аз он ки метавонад дар ситоиши Худо зиндагӣ кунад, шод аст (оятҳои 15-20).
Ба ояти 19 диққати махсус диҳед: «Зиндагон, зиндагон – онҳо Туро ситоиш мекунанд, чунон ки ман имрӯз мекунам; падарон ба фарзандони худ дар бораи садоқати Ту нақл мекунанд». Падар масъулият дорад, ки оилаи худро ба таҷрибаи шахсӣ бо Худои зинда роҳнамоӣ кунад. Дар замонҳои муосир, илова бар сӯҳбат рӯ ба рӯ бо кӯдакон дар ҳоле ки мо зиндагӣ мекунем, мо метавонем барои онҳо шаҳодати хаттӣ ё сабтшуда гузорем. Он гоҳ, ҳатто пас аз марги мо, мо метавонем ба наслҳои оянда шаҳодат диҳем, ки Худои мо чӣ қадар бузург аст.
