Оғози хуб
Оғози ҳукмронии подшоҳ Йӯшиё хеле умедбахш буд. Он дар ҳар ду ҳисобот, 2 Подшоҳон 22-23 ва 2 Вақоеънома 34-35, бо ҳаштҳо қайд шудааст. Ӯ дар синни ҳаштсолагӣ ба ҳукмронӣ оғоз кард ва дар соли ҳаштум, вақте ки шонздаҳсола буд, ба ҷустуҷӯи Худованд оғоз кард. Вақте ки ҳаждаҳсола буд, ислоҳоти худро оғоз кард ва сипас, вақте ки бистсола буд, ба пок кардани Ерусалим шурӯъ кард.
Барои онҳое, ки арзиши рақамҳоро дар Навиштаҳо меомӯзанд, мо дар байни инҳо се ҳашт, ду даҳ ва як дувоздаҳро пайдо мекунем. Ҳашт рақами эҳё аст, ки қудрати Худоро нишон медиҳад. Даҳ рақами масъулияти инсонӣ аст. Дувоздаҳ, албатта, рақами ҳукумат аст. Мо ҳар яке аз ин принсипҳоро дар ин мард, беҳтарини подшоҳони Яҳудо, дар амал мебинем.
Модар
Модарон муҳиманд. Онҳо хислати фарзанди худро дар солҳои аввали ҳаёташ ташаккул медиҳанд, ки барои писар, ӯ чӣ гуна хоҳад буд ва чӣ кор хоҳад кард, вақте ки мард мешавад. Масалан, Изабел ва Атолиё бад буданд ва ба замонҳо ва оилаҳои худ таъсир расониданд, подшоҳии шимолиро ба беқонунӣ ва бутпарастӣ ғарқ карданд. Аммо номи модари Йӯшиё, Едидо, маънои «маҳбуб»-ро дорад ва ба мо мегӯяд, ки зани меҳрубон писари ҷавони худро дар хонаи меҳрубонӣ тарбия кардааст. Ин хеле муҳим аст, зеро мо мебинем, ки кӯдаки бемеҳр аксар вақт бераҳм ва беқонун мешавад.
Дар мавриди Йӯшиё, ӯ ҳамчунин бобое дошт, ки номи ӯ Адоё маънои «аз ҷониби Яҳува оросташуда»-ро дорад. Ин ду нафар бутпарастии ҳукмронии Менашше ва сипас ҳукмронии кӯтоҳ ва фалокатбори Омунро, ки пас аз ду соли кӯтоҳ кушта шуд, аз сар гузарониданд. Едидо ва Адоё дар 2 Подшоҳон тасодуфан зикр нашудаанд. Номҳои онҳо дар он ҷо ҳастанд, зеро Худо мехост хидмати содиқонаеро, ки онҳо дар тарбияи писарбачаи хурдсол барои подшоҳи одилона будан анҷом доданд, эътироф кунад (2 Подшоҳон 22:1).
Мо метавонем ду нафарро дар Аҳди Ҷадид ба ёд орем: модар ва бибие, ки Тимотиюсро барои Худованд тарбия карданд. Ӯ ниҳоят бо ҳавворӣ Павлус кор кард. Павлус ба Тимотиюс навишт ва ба ӯ «имони беғаразона [самимӣ]-ро, ки дар туст, ки аввал дар бибии ту Луис ва дар модари ту Эвника сокин буд» ёдоварӣ кард (2 Тимотиюс 1:5 KJV, инчунин нигаред 3:14-16).
Пок кардани замин
Пас аз ислоҳот ва шикасти мӯъҷизавӣ ва марги лашкари Санҳериб, Ҳизқиё вафот кард. Дар охири ҳаёташ ӯ хато карда буд, ки фиристодагони Бобилро, ки зоҳиран барои шӯриши нақшавии худ бар зидди Ашшур иттифоқчиёнро ҷалб мекарданд, қабул кард. Ин баъдтар вақте рух дод, ки Бобил бо мидиён ҳамроҳ шуд. Пас аз марги Ҳизқиё, бутпарастӣ боз дар Яҳудо ҳукмрон шуд, ва ибодати Яҳува фаромӯш, таҳриф ва бо ибодати худоёни миллатҳо омехта шуд.
Бо бутпарастӣ як қатор амалҳои бад, бераҳм ва таҳрифшуда омад. Аммо Йӯшиё тарбияи худотарс гирифта буд. Аввалан, дар соли ҳаштуми ҳукмронии худ, «ӯ ба ҷустуҷӯи Худои Довуд, падари худ, оғоз кард.» Сипас дар соли дувоздаҳум, эҳтимол пас аз он ки ӯ ба Худованд Худои Исроил наздиктар шуда буд, «ӯ ба пок кардани Яҳудо ва Ерусалим оғоз кард» (2 Подшоҳон 23:1-19; 2 Вақоеънома 34:3-7). Давраи тӯлонии пок кардани замин аз худоёни палиди ҳосилхезӣ ва ҷойҳои баланди онҳо вуҷуд дошт. Дар миёнаи ин фаъолият, ҳангоми таъмири маъбад, китоби шариат ёфт шуд. Хондани он ба тамоми ҳаракати ислоҳот импулси иловагӣ дод.
Китоби ёфтшуда
Ҳилқиё ин китобро ба Шофон, яке аз котибони подшоҳ, нишон дод. Шофон китобро ба подшоҳ бурд ва дар назди ӯ хонд. Вокуниши Йӯшиё аз гуноҳҳои мардуми худ даҳшат буд. Ӯ либосҳои худро дар тавба дарид ва фавран хизматгорони худро фиристод, то бо пайғамбарзан машварат кунанд. Вай суханони худро пинҳон накард: Ҳукм ногузир буд, аммо дар замони Йӯшиё не.
Имрӯз, ҳукмҳои замонҳои охир таҳдид мекунанд, зеро ҷаҳон аз хабари «ҷангҳо ва овозаҳои ҷангҳо» (Матто 24:6-8) ба ларза меояд. Ва бо вуҷуди ин, чанд нафари мо Китоби Муқаддасро ба анборҳои ақли худ гузоштаем? Чӣ қадар вақт мо хондани Каломи муқаддаси Худоро нодида мегирем? Оё мо, пас, аксар вақт урфу одатҳои одамонро пайравӣ мекунем, ба ҷои он ки роҳеро, ки Худо ба мо нишон додааст, аз нав оғоз кунем?
Мувофиқи Навиштаҳо, мардон дар байни мардуми Худо нақши роҳбарӣ доранд (1 Қӯринтиён 11:2-16; Эфсӯсиён 5:22-33; 1 Тимотиюс 2:8-3:13). Аммо аксар вақт дар замонҳои таназзул метавонад чунин бошад, ки занон аз мардон содиқтар бошанд. Ҳулдо яке аз инҳо буд. Номи ӯ маънои «кӯрмуш»-ро дорад, ки идеяи зани хурдсол ва кӯтоҳбинро ба вуҷуд меорад. Худо заифон, камбағалон ва ғайричашмдоштро истифода мебарад (Нигаред 1 Қӯринтиён 1:26-29). Тавассути фиристода, ӯ ба Йӯшиё гуфт, ки Худо чӣ мехоҳад, ки ӯ донад. Ин паёми гуворо ё осон набуд, аммо ба подшоҳи ҷавон рӯҳбаландӣ бахшид. Сипас подшоҳ китобро ба тамоми мардум хонд (2 Вақоеънома 34:29-32).
Хонаи Худо
Маъбади Сулаймон ягона ҷой дар тамоми ҷаҳон буд, ки дар он Худо ибодат карда мешуд. Ин ҷое буд, ки Яҳува, Офаридгор ва Худои аҳд, номи Худро гузоштанро интихоб карда буд (Нигаред Такрори Шариат 12:1-7).
Ҳамон тавре ки Йӯшиё маъбадеро, ки Сулаймон сохта буд – «бо дастҳо сохташуда» – пок кард, Худо аз мо интизор аст, ки он чиро, ки мо дар замони худ дорем, пок кунем. Худованд Исо гуфт: «Ҳар ҷое ки ду ё се нафар ба исми Ман ҷамъ оянд, Ман дар миёни онҳо ҳастам» (Матто 18:20). Мо ба он рӯз умедворем, ки тамоми ҷамъияти наҷотёфтагон, «Бадан», ба Ӯ, ки Сарвари мост, ҷамъ хоҳанд шуд.
Йӯшиё тамоми мардуми худро, ҳамаи онҳоеро, ки ба макони маъбад расида метавонистанд, ҷамъ овард. Дар он ҷо ӯ шахсан китоби шариатро ба мардуми ҷамъомада баланд хонд. Ҳама, бе истисно, Каломи Худоро шуниданд. Кори ислоҳот босуръат идома ёфт. Бутпарастӣ решакан карда шуд. Коҳинони худоёни бутпараст сарнагун карда шуданд ва ибодати маъбад аз нав барқарор карда шуд. Ҳеҷ яке аз инҳо наметавонист комилан ба даст ояд, агар мардум, дар он вақт, бо подшоҳ ва вазирони ӯ розӣ намебуданд. Мо бояд ин мисолро пайравӣ кунем.
Ирмиё пурсид: «Кӣ дар машварати Худованд истодааст, ва каломи Ӯро дарк карда ва шунидааст? Кӣ каломи Ӯро қайд карда ва шунидааст?» (Ирмиё 23:18). Мо эҳтимол ба касе ниёз надорем, ки ба мо баланд хонад ё мисли баъзе аз аҷдодони мо ба калисое равем, ки дар он ҷо барои хондани Китоби Муқаддаси занҷирбанд ҷамъ оем. Аксари мо дар хонаҳои худ Китоби Муқаддас дорем, аммо кас ҳайрон мешавад, ки чанд нафари мо Китоби Муқаддасро дар дили худ дорем. Ҳизқиёл мегӯяд, ки чӣ тавр Худо Исроилро дар охири ин аср, пас аз рӯзи Худованд, табдил хоҳад дод: «Он гоҳ Ман бар шумо оби пок пошам ва шумо пок хоҳед шуд. Аз тамоми палидиҳои шумо, ва аз тамоми бутҳои шумо, Ман шуморо пок хоҳам кард. Дили нав низ ба шумо хоҳам дод, ва рӯҳи нав дар даруни шумо хоҳам гузошт» (Ҳизқиёл 36:25-27). Дар бораи аҳди нав, ки Худо дар он вақт бо Исроил хоҳад баст, Ирмиё навишт: «Ман шариати Худро дар даруни онҳо хоҳам гузошт, ва онро дар дилҳои онҳо хоҳам навишт, ва Худои онҳо хоҳам буд. Ва онҳо қавми Ман хоҳанд буд» (Ирмиё 31:33). Мо, ки имондорем, аллакай дилҳои нав ва рӯҳҳои нав дорем, аммо танҳо бо омӯзиши дақиқи Китоби Муқаддас мо Худоро имкон медиҳем, ки Каломи Худоро дар дилҳои мо нависад.
Иди Фисҳе, ки дар ёд мемонад
Ёфтани Каломи Худо дар маъбад як нуқтаи гардиш барои Исроил дар он вақт буд ва нигоҳ доштани иди Фисҳ нуқтаи авҷи ҳукмронии Йӯшиё буд. Нигоҳ доштани иди Фисҳ оғози навро нишон медиҳад. Иди Фисҳ замонеро ифода мекунад, ки мо дарк кардем, ки «Масеҳ, Фисҳи мо, барои мо қурбонӣ шуд» (1 Қӯринтиён 5:7). Ҳамон тавре ки иди Фисҳи аслӣ дар Миср оғози Исроил буд, ҳамин тавр эҳё ва нигоҳ доштани ин ҷашн дар замони Йӯшиё мардумро ба оғози тоза баргардонд. Мутаассифона, барои подшоҳии Йӯшиё ҳама чиз гӯё пажмурда шуд ва ҳукмронии ӯ бо гиря ба охир расид.
Ҳеҷ яке аз мо комил нест. Ҳамаи мо «камбудӣ дорем», ва Йӯшиё ва мардуми ӯ мисли боқимондаи мо буданд. Дар ҳамаи кӯшишҳои ислоҳот дар Китоби Муқаддас, ҳеҷ яке аз онҳо комил нест. Фикр кунед, ки подшоҳи нек Еҳӯшофат чӣ кор кард – коре, ки Йӯшиё бояд мекард:
- Ӯ левиёнро ба ҳар шаҳр фиристод, то ба мардум таълим диҳанд (2 Вақоеънома 17:7-10).
- Ӯ дигаронро, ки қонуни Худоро риоя мекарданд ва адолат мекарданд, ба ҳайси довар таъин кард (19:5-11).
Ин ки дар бораи ин кори Йӯшиё сабте нест, метавонад яке аз сабабҳои таназзули босуръат пас аз ба охир расидани ҳукмронии ӯ бошад. Дар ҳамаи мардум бояд тағйироти дилӣ ба амал ояд, на тағйироти сиёсӣ ва иҷтимоӣ, ки аз ҷониби ҳукумат таҳмил карда мешавад.
Марги Йӯшиё
Мисли бисёре аз ҳокимон пеш аз ӯ ва баъд аз ӯ, Йӯшиё ба доштани ғояҳо берун аз доираи масъулияти худ оғоз кард. Вазифаи ӯ ҳифзи мардуми худ буд. Шояд аз дахолати подшоҳи Миср ба замини худ хашмгин шуда, ё шояд ғояҳои ҷустуҷӯи илтифот аз Империяи афзояндаи Бобилро дошта, Йӯшиё бо Фиръавн Нехо ба ҷанг рафт. Сарфи назар аз кафолатҳои подшоҳи Миср, Йӯшиё фикр мекард, ки ӯ метавонад бо қудрати дуввумин бузургтарин мошини ҷангии Шарқи Наздик ва Миёна – яъне Фиръавни Миср – мубориза барад. Йӯшиё шикаст хӯрд, мурд ва барои ӯ мотам гирифта шуд. Подшоҳӣ ба бетартибӣ ва сипас ба ҳукмронии Миср, ва баъдтар Бобил фурӯ рафт.
Огоҳии ниҳоӣ
Ҳавворӣ Павлус аз ин чизҳо хуб огоҳ буд ва аз он ки ҳатто беҳтарини мо низ метавонанд хато кунанд. Бо баркамолӣ ва муваффақият дар ҳаёти масеҳӣ метавонад аз ҳад зиёд эътимод ба худ пайдо шавад. Ғурур, ҳасад ва майл ба такя ба дастовардҳои худ, на ба Худо, эҳтимол боиси суқути мо мегардад.
Павлус суханони ҳикматона гуфт, вақте ки гуфт: «Ман бадани худро зери назорат мегирам ва онро ба итоат меорам; мабодо, ки ба ҳар васила, вақте ки ба дигарон мавъиза кардаам, худам рад карда шавам» (1 Қӯринтиён 9:27). Павлус намегуфт, ки барои ӯ ё каси дигар аз даст додани наҷоти худ имконпазир аст. Ин, ҳадди ақал, кафолат дода шудааст, зеро Худованд Исо аст, ки моро бо хуни гаронбаҳои худ харидааст. Аммо мо метавонем мукофотҳо ва тоҷҳоеро, ки Худо мехоҳад ба мо ато кунад, аз даст диҳем (Нигаред 1 Қӯринтиён 3:12-15).
Бигзор мо барои шараф ва ҷалоли Ӯ зиндагӣ кунем, ҳатто то охир!
