Филемӯн ва бародари фоиданок «То ки ҳама як бошанд; чунон ки Ту, Падар, дар Ман ҳастӣ, ва Ман дар Ту, то ки онҳо низ дар Мо як бошанд: то ҷаҳон имон оварад, ки Ту Маро фиристодаӣ». —Юҳанно 17:21 KJV
Китоби Филемӯн ба мо роҳи дурусти рафтори масеҳиёнро дар муносибат бо дигар имондорон нишон медиҳад. Ман аксар вақт мебинам, ки имондорон дар муносибатҳои худ бо ҳамдигар мубориза мебаранд. Таълимоти ин китоби якбобӣ ба мо нишон медиҳад, ки чӣ тавр ҳангоми муошират бо ҳамаи одамони Худованд сулҳу осоиш ва эътимод дошта бошем. Ин махсусан ҳангоми кор бо онҳое, ки бо онҳо мубориза бурдем, дуруст аст. Вақте ки мо ин ҳақиқатҳоро меомӯзем ва амалӣ мекунем, мо метавонем аз хислатҳои гуногуни шахсият, ки аксар вақт ба муоширати мо халал мерасонанд, боло равем. Дар Библия мо мебинем, ки одамоне, ки дилҳояшон аз муҳаббати Наҷотдиҳандаи мо пур буд, онҳое буданд, ки бештар ба халқи Ӯ ғамхорӣ мекарданд.
Вақте ки мо дарсҳоро аз Филемӯн мулоҳиза мекунем, мо бояд дарси аввалинеро, ки Худованд ба Мусо омӯзонд, ба ёд орем. Дӯсти Худо, Мусо, Мисрро тарк карда, ба қафо, ё тарафи дури биёбон бурда шуд. Дар он ҷо, Худованд ба ӯ дар бораи Худ таълим доданро оғоз кард. Дар он ҷои холӣ ва хароб, аз парешонӣ ҷудошуда, Худо ба дӯсти Худ (Хуруҷ 33:11) буттаи сӯзонро нишон дод (3:2). Мусо ба як тараф гашт, то фаҳмад, ки чаро бутта сӯхта намешавад. Мо дарк мекунем, ки Худо дар миёни халқи Худ аҷиб аст, ва ин мӯъҷиза аст, ки мо аз қудсияти Ӯ сӯхта намешавем. Ин дарси аввалине буд, ки ба Мусо аз дасти Худо омӯзонида шуд, ва он ӯро барои тамоми умраш тавсиф мекард. Ман боварӣ дорам, ки яке аз дарсҳои бузурги Библия ин аст, ки ҳамчун масеҳӣ ман бояд барои халқи интихобшудаи Худо дуо гӯям ва бори онҳоро бардорам. Ин бояд рисолати мо бошад, ки ҳамеша мӯъҷизаи Худои худро дар миёни халқи Ӯ қадр кунем.
Ҳавворӣ Павлус, шояд маъруфтарин имондор дар Аҳди Ҷадид, ҳар рӯз ва пайваста бо Наҷотдиҳандаи худ роҳ мерафт. Ин марде буд, ки пеш аз он ки Худованд ба ӯ зоҳир шавад, пур аз нафрат ва кина буд. Дар Аъмол 8:1-3 мо мебинем, ки ӯ бо чанд нафари интихобшудаи Худо чӣ гуна муносибат карда буд. Вақте ки Худованд Шоулро дар роҳи Димишқ наҷот дод, ба ӯ гуфт: «Шоул, Шоул, чаро Маро таъқиб мекунӣ?» (9:4 ESV). Ҳамон тавре ки бо Мусо, дарси аввалине, ки ба ҳавворӣ Павлус омӯзонида шуд, хислати Худоро бо халқи интихобшудаи Ӯ пайваст кард.
Рӯҳулқудс, тавассути китоби Филемӯн, ғуломиро, ки дар он замон дар Империяи Рум амал мекард, ва як қатор ҳолатҳои дилхарошро истифода мебарад, то ба дилҳо ва виҷдонҳои мо сухан гӯяд. Китоб ба мо муфассал нишон медиҳад, ки чӣ тавр ба Худои худ наздик бошем ва ҳузури Ӯро дар рафтори ҳаррӯзаи худ эҳсос кунем. Он нишон медиҳад, ки чӣ тавр ҳавворӣ Павлус ба тавре амал кард, ки хоҳиши аз ҷониби Худо додашудаи ӯро барои дидани баракати дигар масеҳиён, чунон ки ӯ баракат ёфта буд, ошкор кард. Худованд дар Павлус ин ғамхориро нисбат ба дигар имондорон ба вуҷуд овард, ки ман боварӣ дорам, ки манбаи роҳравии наздики ӯ бо Масеҳ аст. Бигзор Худованд дар ҳар яки мо хоҳиши доимиро барои дидани баракати ҳамимондоронамон – барои дидани пешрафт ва рушди онҳо дар файзи Худо ба вуҷуд орад.
Вақте ки мо дарсҳои китоби Филемӯнро баррасӣ мекунем, бигзор Худованд ба мо хоҳиши масеҳӣ диҳад, ки ҳамаи талабҳои инсониро, ки мо ба ҳамимондоронамон мегузорем, раҳо кунем. Биёед он чиро, ки дар Масалҳо 6 ошкор шудааст, дар хотир дорем:
«Шаш чизро Худованд нафрат дорад, ҳафт чиз барои Ӯ нафратовар аст» (Масалҳо 6:16).
Банди ҳафтум дар ин рӯйхат ин аст:
«касе, ки дар миёни бародарон низоъ меандозад» (Масалҳо 6:19).
Филемӯн 1-3: Изҳороти ифтитоҳӣ
Дар бораи Навиштаҳо, Павлус ба Тимотиюс гуфт, ки
«дар бораи ин чизҳо мулоҳиза кун; худро комилан ба онҳо бахш; то ки фоидаи ту ба ҳама зоҳир шавад» (1 Тимотиюс 4:15 KJV).
Аз ин рӯ, мулоҳиза кардан дар бораи изҳороти ифтитоҳии Филемӯн хуб аст. Ҳавворӣ беадолатона маҳбуси Империяи бераҳми Рум буд, ва ин ягона вақт дар ҳамаи номаҳои Павлус буд, ки ӯ бо гуфтани он ки ӯ маҳбус аст, оғоз кард. Маҳбус будан шояд ягона ҷои пасттар аз ғулом буд. Павлус маҳбуси Рум буд, аз дасти пешвоёни яҳудӣ, ва бо эҳтимоли салиб кашидан рӯ ба рӯ буд.
Вақте ки мо бо душвортарин ҳолатҳо рӯ ба рӯ мешавем, роҳи амалии бартараф кардани вазъият дар Филиппиён 1:28 нишон дода шудааст. Оят мегӯяд: «Аз мухолифон дар ҳеҷ чиз натарсед, ки ин барои онҳо нишонаи ҳалокат аст, аммо барои наҷоти шумо, ва ин аз Худост» (JND). Худованд ба Павлус файзи лозимаро барои рӯ ба рӯ шудан бо он чизе, ки дар пеш буд, дод, ва ҳабс ба ӯ имконият дод, ки якчанд китоби Аҳди Ҷадидро нависад, аз ҷумла Нома ба Филемӯн.
Ин нома ба як оила: Филемӯн падар, Апфия зан ва Архиппуси писари онҳо, инчунин калисо – имондорони минтақа – ки дар хонаи онҳо ҷамъ мешуданд, навишта шудааст. Ҳавворӣ Тимотиюсро дар салом зикр кард, писари Павлус дар имон (Филемӯн 1; 1 Тимотиюс 1:2), аз ин рӯ мо ба он водор мешавем, ки чӣ тавр Павлус ӯро дӯст медошт ва худро ҳамчун як масеҳии калонсол, ки ба ин ҷавон аз ҷиҳати рӯҳонӣ кӯмак мекард, медид. Бо назардошти он ки ин нома ба як оила навишта шудааст, ба мо хотиррасон мешавад, ки халқи Худовандро ҳамчун оилаи Худо тасаввур кунем. Ин ба Рӯҳулқудс имкон медиҳад, ки дилҳои моро ламс кунад ва муҳаббати моро ба Худои худ бедор кунад. Салом дар ояти 3 калимаи «раҳмат»-ро дар бар намегирад, зеро ин нома ба ҷамъомад низ навишта шудааст, ки барои нигоҳ доштани тартибот ва мубориза бо гуноҳ дар ҳолати зарурӣ масъул аст.
Филемӯн 4-7: Саломи меҳрубонона
Дар оятҳои 4-7 Павлус ба тавре сухан гуфт, ки масеҳият дар амал чӣ гуна бояд бошад. Ӯ дигар имондоронро дар дуо «ҳамеша» ба Худои худ ёдовар шуд. Ҳавворӣ тавонист таваҷҷӯҳро ба муҳаббат ва имони Филемӯн нисбат ба дигарон ҷалб кунад ва дуо кард, ки вақте Филемӯн дар миёни имондорон ҳаракат мекунад, дониши муассири ҳамаи некиҳое, ки Худо дар миёни онҳо кор мекард, вуҷуд дошта бошад. Сипас ӯ дар бораи шодӣ ва тасаллоие, ки аз дониши муҳаббати Филемӯн гирифта буд, навишт. Масеҳият дар чунин сатҳи рӯҳонӣ барои ҳамаи имондорон боз аст. Бигзор Худованд дилҳои моро барои дӯст доштани Ӯ ва халқи Ӯ ғанӣ гардонад.
Мулоҳиза кардан дар бораи суханони муқаддимавии ҳамаи номаҳои Павлус як омӯзиши рӯҳбаландкунанда ва иттилоотӣ аст. Аз Румиён то Филемӯн мо метавонем кори амиқи Худоро дар ҳаёти ҳавворӣ мушоҳида кунем ва қадршиносии ӯро бубинем, чунон ки Мусо барои буттае, ки насӯхт ё сӯхта нашуд, қадр мекард. Дар 2 Қӯринтиён 11 ҳавворӣ дар бораи халқи Худованд гуфт:
«Ман барои шумо бо рашки илоҳӣ рашк мекунам» (2 Қӯринтиён 11:2 KJV).
Баъдтар дар он боб ӯ бисёре аз чизҳоеро, ки ҳамчун хизматгори Масеҳ азоб кашида буд, муфассал баён кард.
Филемӯн 8-13: Роҳат ё ба хотири муҳаббат
Онисим – номи ӯ маънои «фоиданок»-ро дорад – шахси муфид дар кори Худованд буд. Бисёре аз ғуломон дар Империяи Рум одамоне буданд, ки ҳамчун асирон аз заминҳои аз ҷониби сарбозони Рум забтшуда гирифта шуда буданд. Масалан, оё шумо канизаки хурди яҳудиро аз 2 Подшоҳон 5 дар ёд доред, ки пас аз ҳамла ба Исроил ба Сурия бурда шуда буд? Вай ба зани Наамон гуфт, ки ӯро метавон бо қабули маломати Масеҳ шифо дод. Ӯ бояд ба назди Элишоъ мерафт, ки ба ӯ гуфт, ки дар дарёи Урдун, дар Исроил, оббозӣ кунад.
Дар мавриди ғулом Онисим, ин имконпазир аст, ки ӯ марди бомаълумот ё шояд ҳунарманди моҳир буд. Ҳар чӣ бошад, ӯ ба мо ҳамчун шахси фоиданок пешниҳод шудааст. Ин моро водор мекунад, ки дар хотир дорем, ки одамон аксар вақт маҷбур мешуданд, ки ҳамаи он чизеро, ки ҳаёти онҳо буд, вақте ки кишварашон забт мешуд, тарк кунанд ва ба сарзамини бегона бурда мешуданд. Хотираҳои он чизе, ки аз ӯ гирифта шуда буд ва сипас маҷбур шудан ба хидмат ҳамчун ғуломи паст, барои Онисим душвор мебуд.
Дар ин китоби Филемӯн мо мебинем, ки ҳавворӣ Павлус аз Онисим хоҳиш кард, ки ба Филемӯн баргардад ва ҳаёти худро ҳамчун ғулом идома диҳад. Ба назари ман, барои Онисим иҷро кардани хоҳиши ҳавворӣ аз ӯ талаб мекард, ки иродаи Худовандро қабул кунад ва ҳуқуқҳои дигаронро аз хоҳишҳои худ болотар гузорад. Вақте ки ӯ аз ҷониби Рӯҳулқудс ба ин ҳолати рӯҳӣ роҳнамоӣ шуд, ӯ воқеан шахси фоиданок буд.
Павлуси маҳбуси Румӣ сабабҳое дошт, ки мехост Онисимро бо худ нигоҳ дорад. Ӯ метавонист ба Филемӯн дуруст гӯяд, ки чунин тартибот кори хуб ва солим аст. Филемӯн чӣ кор мекард, агар аз ҳавворӣ Павлус номае мегирифт, ки дар бораи табдили Онисим ба ӯ хабар медод ва ба ӯ хабар медод, ки ӯ бо ҳавворӣ барои кӯмак дар кори Худованд мемонад? Барои Филемӯн эътироз кардан душвор мебуд, вақте ки ӯ ин қадар амр шуда буд. Чунин аст мантиқи инсон, аммо ин роҳи Худои муқаддас дар миёни халқи Ӯ нест. Яке аз таълимоти бузурги Библия ин аст, ки мо бояд якдигарро дӯст дорем. Юҳанно 13:34 мегӯяд:
«Амри наве ба шумо медиҳам, ки якдигарро дӯст доред: чунон ки Ман шуморо дӯст доштам, шумо низ якдигарро дӯст доред» (Юҳанно 13:34 ESV).
Павлус бар он принсип амал кард.
Филемӯн 14-19: Бе иродаи ту
Дар тиҷорат як иборае ҳаст, ки тақрибан чунин аст: «Агар хоҳӣ, ки зуд равед, танҳо равед, агар хоҳӣ, ки дур равед, дигаронро бо худ гиред». Таҷрибаи ман ба ман мегӯяд, ки зуд рафтан стресс меорад, дар ҳоле ки дохил кардани дигар имондорон ҳамчун воситае барои нигоҳ доштани дили шахс дар дуо хизмат мекунад. Дар ин бахши китоби Филемӯн мо бояд машқ кунем ва аз худ бипурсем, ки кори Масеҳро дар ҳамимондоронамон чӣ қадар қадр мекунем. Тарзи ғамхорона ва эҳтиромонаи ҳавворӣ Павлусро, ки номаҳои худро дар Аҳди Ҷадид оғоз мекард, баррасӣ кунед. Павлус медонист, ки чӣ тавр ба имондорон нигоҳ кунад ва тӯҳфаҳоеро, ки Худо ба онҳо дода буд ва кори Масеҳро дар онҳо бубинад.
Баъд, Павлус пешниҳод кард, ки ҳар гуна қарзеро, ки Онисим ҷамъ карда буд, пардохт кунад. Ҳавворӣ метавонист чунин қарзро пардохт кунад, аммо ғулом наметавонист. Мо метавонем ҳодисаҳоеро, ки аз Матто 18:23 оғоз мешаванд, ба ёд орем. Дар он ҷо мо дар бораи подшоҳ ва хизматгорони ӯ мехонем. Як хизматгор бештар аз он чизе, ки дар як умр пардохт карда метавонист, қарздор буд, ки ин ҳолати гуноҳкор аст. Подшоҳи меҳрубон ин мардро аз тамоми қарзаш бахшид. Ин ба гуноҳкоре, ки бо файз наҷот ёфтааст, монанд аст, зеро Худованд қарзи моро, ки мо пардохт карда наметавонистем, бахшидааст! Аммо, ин хизматгор сипас баргашт ва як хизматгори дигарро ба зиндон андохт, ки ба ӯ тақрибан ба маоши чанд рӯз баробар қарздор буд. Ин таълим бояд ба мо бисёр чизҳоро гӯяд: Оё мо нисбат ба дигарон ҳисси бад ва кина дорем
«барои кӣ Масеҳ мурд» (Румиён 14:15).
Филемӯн 20-25: Рӯзҳои оянда, амал кардан дар файз
Мо ба таври возеҳ мебинем, ки барои Филемӯн ва Онисим ҳамчун бародарон дар Худованд кор кардан хеле душвор мебуд, дар ҳоле ки яке соҳиби дигар буд. Филемӯн бояд аз ҳуқуқҳои тахминии худ нисбат ба ин бародар даст мекашид. Мо бояд ба намунаи ӯ пайравӣ кунем ва аз кӯшишҳои худ барои назорат кардани дигарон даст кашем ва ҳамчун хизматгорони Худованд кӯшиш кунем, ки онҳоро баракат диҳем.
Таъсири ахлоқӣ бояд бисёр чизҳоро гӯяд. Чӣ қадар вақт ман бо иродаи худ амал мекунам ва худро дар хоҳиши нигоҳ доштани ҳуқуқҳои худ дар робита бо дигар имондорон ба ҳаяҷон меорам? Вақте ки ман эҳтиёҷ дорам, ки чӣ гуна дигарон сухан мегӯянд ё чӣ гуна амал мекунанд, назорат кунам, пас ман ба ҳаёт ва муносибати худ стресс меорам. Агар аз тарафи дигар, ҳадафҳои ман озод кардани ин имондорон аз чунин назорат, дӯст доштани онҳо ва ҷустуҷӯи баракати онҳо бошад, ман рӯҳияи дуогӯӣ ва тартиботи илоҳиро ба андешаҳои худ меорам. Вақте ки ман кӯшиш мекунам, ки дигаронро баракат диҳам ва ба онҳо дар пешрафт дар корҳои Масеҳ кӯмак кунам, ман метавонам як давраи озмоиш, аммо инчунин рушдро аз сар гузаронам. Ман бояд 2 Таслӯникиён 3:13-ро дар хотир дорам:
«Аммо шумо, бародарон, аз некӯкорӣ хаста нашавед» (2 Таслӯникиён 3:13 KJV).
Павлус ба Филемӯн гуфт:
«Бо эътимод ба итоати ту, ба ту менависам, медонам, ки ту ҳатто бештар аз он чизе, ки ман мегӯям, хоҳӣ кард» (Филемӯн 21 ESV).
Муносибати байни Павлуси пиронсол ва Филемӯн маро ба хулосае меорад, ки рафтори дурусти Филемӯн озод кардани ин бародари масеҳӣ аз ғуломии инсонии ӯ хоҳад буд.
Нома ба Филемӯн ... ҳеҷ ваҳйи махсусе надорад, аммо он татбиқи насиҳатҳои дар номаҳо мавҷудбударо аз ҷониби Павлус ва ҳамроҳонаш нишон медиҳад:
«Ҳамчун интихобшудагони Худо, муқаддас ва маҳбуб, раҳмдилӣ, меҳрубонӣ, фурӯтанӣ, мулоимӣ, сабрро ба бар кунед» (Қӯлассиён 3:12 NKJV).
—Жан Кёхлин, Рӯз
