Китобҳои Муқаддасро кушодан: Хизмати Павлус дар Таслӯникӣ

Луқо – як духтури тиб, муаррихи боэътимод ва ҳамкори Павлус – навиштааст Инҷили Луқо ва Аъмоли Ҳаввориён. Ӯ бештар аз дигар нависандагони Аҳди Ҷадид калимаҳоро навиштааст ва барои тасвири хизмати Павлус истилоҳот ва ибораҳои махсусро истифода бурдааст. Ин ду хизматгор муносибати аъло доштанд, зеро ҳарду ба эҳтироми Худованди осмонӣ содиқ буданд.

Мо бояд ба калимаҳои бодиққат интихобшудаи Луқо диққати махсус диҳем, зеро Масеҳ Сухангӯи бузург аст. Ӯ Петрус ва Павлусро, инчунин бисёри дигаронро фиристод, то сухан гӯянд, шаҳодат диҳанд, таълим диҳанд, рӯҳбаланд кунанд ва одамонро насиҳат кунанд. Луқо ин чизҳоро барои манфиати ҳамаи имондорон сабт кардааст. Масеҳ имрӯз кори Худро тавассути Каломи навишташуда ва Рӯҳи Худо идома медиҳад.

Биёед ба таври мухтасар баъзе тафсилот дар бораи чӣ гуна иртибот ва қабул шудани Каломи Худо, бо гирифтани дарсҳои амалӣ аз ибораҳои калидӣ дар Аъмол 17:1-12, баррасӣ кунем. Контекст, Аъмол 16–18, сафари дуюми миссионерии Павлусро тасвир мекунад. Дар давоми сафар, ҷалоли Масеҳ дар муаррифии Каломи Худо ва дар таъсири он зоҳир шуд. Ду аксуламал ба паём дар бораи Масеҳ вуҷуд дошт: қабул кардани он бо имон (Румиён 10:8-10) ё рад кардани Масеҳ ва Навиштаҳо (Аъмол 13:46). Ҳама вақт, вақте ки Павлус Каломро хизмат мекард, Масеҳи ҷалолёфта дар ӯ ва шунавандагони ӯ кор мекард ва Ӯ имрӯз низ дар одамон ҳамин тавр мекунад.

Баъзе ибораҳои калидӣ

Калимаҳои калидии зерин аҳамияти Каломи навишташуда ва таъсири онро нишон медиҳанд:

• Муҳокима кардан − Омӯзиши интерактивӣ, додани саволҳо ва ҷавоб додан ба онҳо (Аъмол 17:2);
• Кушодан − Навиштаҳо анборест, ки бояд кушода шавад (ояти 3);
• Муаррифӣ кардан − Додани далелҳои асосӣ, ки Исо дар ҳақиқат Масеҳ аст, мувофиқи Каломи Худо (ояти 3);
• Эълон кардан – Ошкоро эълон кардан, ки Исои Носирӣ Масеҳ аст (ояти 3);
• Бовар кардан – Имон ба Каломи Худо ба боварӣ оварда мерасонад, ки ин бо кори Рӯҳи Муқаддас ба вуҷуд меояд ва ба шинохти ошкорои Масеҳ мерасонад (ояти 4);
• Қабул кардан – Таъкид ба қабули Навиштаҳо бо имон ва дили омода (ояти 11);
• Тафтиш кардан – Ҳар рӯз хондани Каломи Худо ба фарқ кардани он чизе, ки мавъиза мешавад, кӯмак мекунад (ояти 11);
• Имон овардан − Ба Калом бовар кардан (ояти 12), зеро имон худро дар итоаткорӣ ифода мекунад (Ибриён 11:8).

1. Аз Навиштаҳо муҳокима кардан

«Павлус, чунон ки одати ӯ буд, назди онҳо даромад ва се шанбе бо онҳо аз Навиштаҳо муҳокима кард» (Аъмол 17:2 NKJV). Ҳавворӣ одатан аввал назди яҳудиён мерафт (Румиён 1:16) ва Навиштаҳоро ба онҳо пешниҳод мекард. Дар ин контекст, Луқо аксар вақт «муҳокима кардан» (юн: dialégomai), ки баъзан «лексия додан» тарҷума мешавад, истифода мебурд. 1 Он ғояи муколама ё баҳсро ифода мекунад. Дар муносибатҳои худ бо одамон дар куништ, Павлус одатан аз тарҷумаи юнонии Аҳди Қадим иқтибос меовард. Ӯ далелҳои худро ба анъанаҳои инсонӣ, тафсирҳои раввинӣ ё дигар манбаъҳо асос намедод, ҳарчанд баъзан аз онҳо иқтибос меовард. Дар ниҳоят, яҳудиён мардуми Китоб буданд, аз ин рӯ истифодаи Навиштаҳо бо онҳо маъно дошт.

Ҳангоми муроҷиат ба халқҳои бутпарасти беимон, равиши ибтидоии Павлус дигар буд. Дар сафари аввали худ бо издиҳоми бутпараст рӯ ба рӯ шуда (Аъмол 14:15-17), Павлус Навиштаҳоро дар бораи Масеҳ истифода накард, инчунин вақте ки бо файласуфон дар Афина сухан мегуфт (17:16-31). Онҳо дар бораи Каломи Худо донише надоштанд. Дар он ҳолатҳо ҳавворӣ далелҳои библиявиро, ки ба Офаридгор алоқаманд буданд, истифода бурд, зеро ҳар як инсон қобилияти ҳисобот додан ба Худои Офаридгори худро дорад (Румиён 1:18-32).

Дар муносибатҳои худ бо яҳудиён ва прозелитҳо2 дар куништҳо, Павлус намунаи Масеҳро пайравӣ кард, зеро Ӯ аксар вақт ба Навиштаҳо ишора мекард (Юҳанно 5:43-47-ро баррасӣ кунед). Пас аз эҳёи худ, Худованд бо ду шогирд аз Эммаус ва бо ёздаҳ нафар дар Ерусалим муҳокима кард (Луқо 24:25-27,44-46), нишон дод, ки Навиштаҳо дар бораи Ӯ ҳастанд. Намунаи Худованд равиши дурустро нишон медиҳад.

«Навишта» (юнонӣ: graphē) дар Аъмол ҳафт маротиба, дар шакли танҳо ё ҷамъ (1:16, 8:32,35, 17:2,11, 18:24,28) омадааст. Аҳамияти Навиштаҳо аксар вақт ҳатто дар муаррифии хушхабар таъкид мешавад (ба 2 Тимотиюс 3:16; Ваҳй 1:3 нигаред).3

2. Навиштаҳоро кушод

Феъли «кушодан» – чашмҳо, гӯшҳо ё дил – ба ғайр аз маънои аслии худ, маънои рамзии кушодани ақлро дорад. Яъне, ба касе имкон додан, ки фаҳмад. Дар робита ба кушодани Навиштаҳо, он маънои ошкор кардани он чизеро дорад, ки пинҳон ё норавшан буд. Вобаста ба контексти он, феъл dianoígō 4 маънои пурра кушодан, шарҳ додан ё тафсир карданро дорад. Дар Аъмол 17:3 Луқо замони махсуси ин феъли мураккабро барои нишон додани раванди идомадор истифода бурд, чунон ки Павлус ҳангоми «кушодани» Каломи Худо дар давоми се рӯзи шанбеи пайдарпай мекард. Он раванди идомадори кушодани5 Навиштаҳоро дар қудрати Рӯҳи Муқаддас нишон медиҳад.

3. Марг ва эҳёи Масеҳ аз Навиштаҳо исбот шудааст

Калимаи калидии сеюм дар хизмати Павлус дар Таслӯникӣ «исбот кардан» буд. Луқо навиштааст, ки Павлус «исбот мекард, ки Масеҳ бояд азоб кашад ва аз мурдагон эҳё шавад, ва мегуфт: «Ин Исо, ки ман ба шумо эълон мекунам, Масеҳ аст» (Аъмол 17:3 ESV). Феъли «исбот кардан» дар наздикии ибтидои ояти 3 инчунин метавонад «пешниҳод кардан», «гузоштан», «супурдан», «бовар кардан», «ихтиёр додан» ё «тавсия додан» тарҷума шавад.6 Луқо ҳамон шакли решаро (юн: títhēmi), аммо бо префикси дигари ex, ки маънои «аз»-ро дорад, барои Прискилла ва Акила, ки роҳи Худовандро ба Аполлос шарҳ медоданд, истифода бурд. аз Навиштаҳо (18:26). Ӯ инчунин инро барои шарҳҳои Павлус ба пешвоёни яҳудӣ дар Рум (28:23) ва муҳокимаҳои Петрус бо пешвоёни яҳудӣ дар Ерусалим (11:4) кард.

Дар Аъмол 17:3 Луқо ин шакли решаи мушаххасро (títhēmi), дар якҷоягӣ бо префикси para, барои таъкид кардани он, ки Павлус аз Навиштаҳо далелҳо мегузошт, истифода бурд. Дар суханронии худ ҳавворӣ як заминаи мустаҳками амалиётро муқаррар кард, ки аз он метавонист далелҳои муҳим ва хулосаҳои радднашавандаро дар бораи Масеҳ гирад. Ҳамин феъл инчунин метавонад «намоиш додан» тарҷума шавад ва Луқо онро барои мухтасар ҷамъбаст кардани он чизе, ки рӯй дод, истифода бурд. Муҳокимаҳои Павлус бо яҳудиён дар Таслӯникӣ (ояти 2) метавонистанд муддати тӯлонӣ идома ёбанд. Ҳавворӣ тавонист нишон диҳад, ки далелҳои ӯ ба Навиштаҳо асос ёфтаанд, на ба назарияҳои гуногуни раввинӣ.

Раввинҳо кӯшиш карданд, ки пешгӯиҳоро дар бораи азобҳои Масеҳ ва дигар пешгӯиҳоро дар бораи ҷалоли Ӯ бо иддаои он, ки бояд ду Масеҳ бошад: «Масеҳ Бен Юсуф» – Масеҳи азобкаш, ва «Масеҳ Бен Довуд» – Масеҳи ҷалолёфта ва ҳукмрон, равшан созанд. Паёмбарон бо ин парадокси зоҳирӣ мубориза мебурданд, аммо ба онҳо ошкор шуд, ки Навиштаҳо ба ду омадани гуногуни ҳамон Масеҳ ишора мекунанд (1 Петрус 1:10-11). Петрус инчунин навиштааст, ки фариштагон, ҳамчун мушоҳидони мафтуншуда, ба ин чизҳо хеле таваҷҷӯҳ доранд, ҳарчанд онҳо дар онҳо бевосита иштирок надоранд (ояти 12; ба 1 Қӯринтиён 11:10 нигаред).

Аз сабаби хатои инсонӣ ва сахтдилӣ, ҳатто дилҳои шогирдон, Худованд Исо ба онҳо, пеш аз ва баъд аз эҳёи худ (Луқо 9:22, 13:33, 17:25, 22:37, 24:26-27,46), фаҳмонд, ки Ӯ азоб мекашад, мемирад ва дубора эҳё мешавад ва танҳо бо ин роҳ ниҳоят ба ҷалоли худ дохил мешавад. Дар рӯзи эҳёи худ, фариштагон ҳамин нуктаро тасдиқ карданд (24:4-7).

Павел ба намунаи Устоди худ пайравӣ кард ва тавонист исбот кунад, ки Масеҳ бояд мувофиқи нақшаи Худо азоб кашад, бимирад ва аз мурдагон эҳё шавад. Сипас Павлус фаҳмонд, ки Худованд Исо Масеҳ аст. Масеҳ, дар рӯи замин буда, бо роҳҳои гуногун нишон дода буд, ки Ӯ Масеҳ аст. Ӯ далелҳои зиёдеро барои тасдиқи ин пешниҳод кард, ки хатогиҳои назарияҳои гуногуни раввиниро зери шубҳа гузошт ва фош кард. Бо вуҷуди ин, ҳама далелҳо рад карда шуданд ва аз сабаби ин сахтдилӣ (нигаред ба Матто 12), Худованд ба мардуми замони худ гуфт, ки онҳо Ӯро дигар нахоҳанд дид, то даме ки Ӯро ҳангоми бозгашташ қабул кунанд (Матто 23:39; нигаред ба Ишаъё 53:10; Закарё 12:10).

Сарфи назар аз радди онҳо, барномаи Худо иҷро шуд (Аъмол 2:23-24) ва пас аз эҳё ва баланд бардоштани Худованди мо Исои Масеҳ, Ӯ Рӯҳулқудсро аз осмон фиристод (ояти 33). Рӯҳи Худо, аз номи Масеҳи ҷалолёфта, тавассути шогирдон, ба миллат бори дуюм файзи Худоро пешниҳод кард, ҳарчанд онҳо Масеҳи худро ронда буданд. Мутаассифона, ин пешниҳод низ рад карда шуд, ки бо сангсор кардани Истефанус ба авҷи худ расид (Аъмол 7). Аммо Рӯҳулқудс дар бисёр куништҳо, ҳатто дур аз Ерусалим, ба халқи интихобшуда шаҳодат доданро идома дод. Ӯ инро тавассути Павлус, ки қаблан таъқибкунанда буд, ки Худованд пас аз радди дуюми миллӣ даъват карда буд, анҷом дод. Ин мухолифи қаблӣ паёмбари Масеҳ шуда буд ва акнун ба таври возеҳ тасдиқ кард, ки Исо Писари Худо ва Масеҳ аст (Аъмол 9:20,22). Павлус аслан ҳамон паёмеро пешниҳод кард, ки Худованд дар рӯи замин эълон карда буд, чунон ки дар Инҷили Юҳанно ҷамъбаст шудааст: «Инҳо навишта шудаанд, то шумо имон оваред, ки Исо Масеҳ, Писари Худост ва бо имон овардан шумо дар номи Ӯ ҳаёт дошта бошед» (20:31). Луқо паёми Павлусро дар се нуқта ҷамъбаст кард: азобҳои Исо, эҳёи Ӯ ва шахсияти Ӯ ҳамчун Масеҳ. Павлус тавсифи библиявии Масеҳро муқаррар карда, тасдиқ кард, ки ин чизҳо дар шахс ва кори Исо иҷро шудаанд.

4. Мувофиқи Навиштаҳо эълон карда шуд

Феъли «эълон кардан» ба шаҳодати оммавӣ ишора мекунад, чунон ки Яҳёи Таъмиддиҳанда, муждадиҳандаи Подшоҳи оянда, дар давраи хидмати худ дода буд. Баъзеҳо ин феълро ҳамчун «воизӣ кардан» тарҷума мекунанд, ки моро ба ёди мавъиза меорад, аммо «эълон кардан» чизи бештареро дар назар дорад.

Масеҳ акнун, дар натиҷаи эҳёи худ аз мурдагон, ҳама ҳуқуқҳоро дар осмон ва замин дорад, зеро тамоми қудрат ё ҳокимият ба Ӯ дода шудааст (Матто 28:18; 1 Петрус 3:22). Аз ин рӯ, Павлус эълон кард, ки Исо Масеҳ, Тадҳиншудаи Худост. «Эълон кардан» ба эълони оммавии ҳокимияти Масеҳ ишора мекунад ва мушкилоти эътироф ё қабул кардани онро дар назар дорад. Ҳуқуқҳои Исои Носирӣ, ки як вақтҳо рад карда шуда буд ва акнун тамоми ҳокимиятро дорад, бояд қабул карда шаванд. Ҳеҷ як инсон аз ин ӯҳдадорӣ озод нест ва ҳатто фариштагони афтода низ бояд онро эътироф кунанд ва ошкоро иқрор шаванд, ки Исо Худованд аст (Филиппиён 2:10-11). Ҳама имондорон метавонанд Масеҳро дар замони радди Ӯ бо итоат ба ҳуқуқҳои Ӯ ва эълон кардани онҳо эҳтиром кунанд, ҳарчанд Ӯ ҳанӯз аз ҷониби ин ҷаҳон ё халқи заминии Ӯ ошкоро эҳтиром карда намешавад.

5. Бо Навиштаҳо бовар кунонида шуд

Дар натиҷаи хидмати Павлус дар Таслӯникӣ, як қатор яҳудиёни куништ бовар карданд ё бовар кунонида шуданд, инчунин шумораи зиёди худотарсон, ки ба куништ мерафтанд, ки баъзеи онҳо мубаддал буданд (Аъмол 17:4). Ба онҳо гурӯҳи сеюм ҳамроҳ шуд: ғайрияҳудиён, ки бисёре аз онҳо занони намоён буданд, ки аз бутҳои худ ба Худо рӯ оварданд (1 Таслӯникӣ 1:9). Ҳамин гуна вокуниш дар давраи сафари аввали миссионерии Павлус рух дод, вақте ки бисёриҳо «бовар кунонида шуданд» (Аъмол 13:43 NKJV). Луқо феъли «бовар кунонидан»-ро (юн. peíthō) истифода бурд, вақте ки ӯ он натиҷаҳои муқобилро нишон дод: мухолифони яҳудӣ муваффақ шуданд, ки мардумро бар зидди Павлус ва Барнаббо бовар кунонанд (14:19), дар ҳоле ки таъсири мусбати хидмати Павлус бартарӣ дошт. Ҳолат дар давраи боздиди баъдии Павлус аз Қӯринтус (18:1,4) ва сафари сеюми миссионерии ӯ (19:8) ҳамин тавр буд. Дар ошӯби бузурги Эфсӯс, кор бо душмании зиёд рӯ ба рӯ шуд, зеро иттиҳомот садо доданд, ки бисёриҳо аз ҷониби Павлус ва масеҳиён бовар кунонида шудаанд (ояти 26).

Шумо чӣ, хонандаи азиз? Зарурати бовар кардан вуҷуд дорад. Замонеро баъдтар, пас аз расидани Павлус ҳамчун маҳбус дар Рум, ӯ ҳамон равишеро, ки қаблан пайравӣ карда буд, идома дод ва кӯшиш кард, ки пешвоёни яҳудиро ба имон овардан ба Масеҳ бовар кунонад. Ӯ Аҳди Қадимро ҳамчун асос истифода бурд ва бори дигар дар натиҷаҳо фарқияти назаррас вуҷуд дошт, вобаста аз он ки дар шунавандагон имон барои қабули паём вуҷуд дошт (28:23-24). Чанд сол пеш, шоҳ Агриппа, ки ним-яҳудӣ буд, бовар накард, зеро ӯ зоҳиран намехост масеҳӣ шавад (26:28, нигаред ба 11:26; 1 Петрус 4:16). Навъи дурусти боварӣ, бовар кардан,7 бо имон алоқаманд аст (Румиён 10:9-21). Аммо Агриппа имон наовард, зеро ӯ ба ақли худ бовар кард. Имон маънои пурра ба Худо таваккал карданро дорад. Ибриён 2:13 боварӣ ва имонро бо таваккал ба Худо, эътимод ва вобастагӣ, ки дар Худованди мо Исо дар рӯи замин нишон дода шудааст, алоқаманд мекунад. Имони ҳақиқӣ ва итоат якҷоя мераванд (11:8, 13:17).

Дар натиҷаи хидмати Павлус дар Таслӯникӣ, баъзе яҳудиён имон оварданд, инчунин «шумораи зиёди юнониёни худотарс ва на кам аз занони пешқадам» (Аъмол 17:4). Ҳамон оят мегӯяд, ки онҳо «ба Павлус ва Сило ҳамроҳ шуданд», ки ин маънои онро дорад, ки одамон аз ин се гурӯҳ, ки имон оварданд, таъмид гирифтанд ва шогирдони Худованд Исо шуданд (Матто 28:19-20). Аммо, ин боиси мухолифати шадиди яҳудиёни беимон гардид, ки аз ҳасад ё рашк барангехта шуда буданд (Аъмол 17:5, нигаред ба 5:17, 7:9, 13:45; Матто 27:18; Филиппиён 3:6; 1 Таслӯникӣ 2:15-16). Кӯшиши пайдо кардани Павлус ва Сило, онҳо ба хонаи Ясон ҳамла карданд, зеро ӯ 8 ин бегонагонро қабул карда буд. Онҳоро наёфта, яҳудиёни хашмгин Ясон ва баъзе имондоронро гирифта, онҳоро ба назди мақомоти маҳаллӣ ё мансабдорони шаҳр кашиданд (юн. polytárchas). Ин истилоҳ махсусан дар Мақдуния истифода мешуд, ки ин усули дақиқи сабти Луқоро нишон медиҳад. Ясон, ки мизбони Павлус буд (Аъмол 17:5-7), як яҳудии эллинӣ буд, ки номаш бо номи ибронии Еҳушаъ алоқаманд аст ва шояд хеши Павлус будааст (Румиён 16:21). Азбаски Ясон эҳтимолан ҷамъомади навбунёдро низ мизбонӣ мекард, ӯро дар назди магистратҳо, ҳамроҳ бо чанд бародар – ҳама имондорони нав (Аъмол 17:4; нигаред ба 1 Таслӯникӣ 1–2) айбдор карданд.

Ба назди мардум оварда шуданд (юн. dēmos)9 имондорон аз ҷониби мухолифони худ ҳамчун як қисми шӯриш бар зидди Рум, таҳти роҳбарии «ин мардоне, ки ҷаҳонро10 чаппа кардаанд» (Аъмол 17:6 ESV) айбдор карда шуданд. Аз нуқтаи назари ҳуқуқӣ, инҳо айбҳои бардурӯғ буданд, аммо аз нуқтаи назари ахлоқӣ дар онҳо каме ҳақиқат буд. Хушхабар маънои канор гузоштани он чиро, ки инсони аввал аст ва муаррифӣ мекунад, пеш аз муаррифии он чи хуб ва нав аст, ки ба Инсони Дуюм алоқаманд аст (нигаред ба Румиён 5). Ба ҷои Одам ва насли афтодаи ӯ, Инҷил «инсони дигар» ва он чиро, ки ба Ӯ алоқаманд аст, пешниҳод мекунад, ки ин маънои чаппа кардани чизҳоро дорад.

Ғайр аз ин, айби Аъмол 17:7 омехтаи ҳақиқат ва дурӯғ буд, чунон ки ҳамеша дар мавриди он чи душман мекунад, ҳамин тавр аст. Масеҳиён фармонҳои Қайсарро вайрон намекарданд ё шӯришро таҳти подшоҳи дигар оғоз намекарданд. Ин исён мебуд, ки Худованд дар назди Пилат ба он бардурӯғ айбдор карда шуда буд (Луқо 23:2). Айб дар он маъно дуруст буд, ки масеҳиён ба подшоҳи дигар,11 Исо тааллуқ доранд – аммо на ба маънои он ки онҳо бар зидди Император шӯриш оғоз мекарданд (нигаред инчунин ба Румиён 13:1-8; 1 Петрус 2:13-17). Рӯзе, шояд хеле зуд, Подшоҳ пас аз дили Худо ҳама чизро ба тартиб меорад. Дар асл, Ӯ чизҳоро чаппа мекунад, то ҳама чиз ва ҳамаро ба итоати Худо биёрад.

Дар ҳамин ҳол, мухолифон дар Таслӯникӣ ба қадри кофӣ гуфта буданд, ки мардум ва мақомоти маҳаллиро ба ташвиш оранд (Аъмол 17:8). Дар раҳмати худ, Худованд Павлус ва масеҳиёнро муҳофизат кард, то ба онҳо зарари воқеӣ нарасад (ояти 9). Шартҳои гаравпулӣ, ки Ясон ва дигарон бояд пардохт мекарданд, эҳтимолан маънои онро дошт, ки Павлус ва Сило бояд рафта, аз он минтақа дур бошанд. Аз ин сабаб, имондорон онҳоро фиристоданд ва онҳо шабона барои бехатарии худ сафар карданд (ояти 10).

6. Бо хурсандӣ қабул кардани Навиштаҳо

Мухолифат ба пешниҳоди Каломи Худо аз ҷониби Павлус боис шуд, ки расул ва ҳамроҳонаш Сило ва Тимотиюс ба Берё сафар кунанд (ояти 10). Дар он ҷо, Худо нишон дод, ки паҳншавии Каломи Ӯро боздоштан мумкин нест (нигаред ба 6:7, 12:24, 19:20; 2 Тимотиюс 2:9). Қаблан, ҳамон лаҳза пас аз марги Истефанус, таъқиботи шадид оғоз ёфта буд, аммо он боиси паҳншавии минбаъдаи тухми паёми Инҷил гардид. Яке аз сабабҳое, ки Худованд ин таъқиботи имондорони навро дар Таслӯникӣ иҷозат дод, ин буд, ки паём ба ҷойҳои дигар низ бирасад. Ҳадафи дигар шояд ин буд, ки имондорони нав худро ба Худованд вогузоранд ва онҳоро ба воя расонанд (Румиён 5:3-5; Яъқуб 1:2-4,12).

Дар ҳар сурат, Павлус ва ҳамроҳонаш ба Берё, тақрибан 50 мил ҷанубу ғарби Таслӯникӣ, расиданд, ки дар он ҷо ӯ мувофиқи одати худ ба куништ рафт. Аксари яҳудиёни Таслӯникӣ ба паёми Павлус муқобилат карда буданд, аммо шунавандагони яҳудӣ дар Берё муносибати дигар нишон доданд ва омода буданд, ки ӯ ва хидмати ӯро қабул кунанд. Луқо ҳолати фикрии онҳоро бо қайд кардани он ки онҳо аз онҳое, ки дар Таслӯникӣ буданд, ашрофтар буданд ва омода буданд, ки Каломро «бо тамоми шавқ» қабул кунанд (Аъмол 17:11) тавсиф кард. Чунин ҳолат дар байни аҳолии яҳудӣ дар шаҳри муҳими Таслӯникӣ набуд, ба истиснои онҳое, ки масеҳиёни ҳақиқӣ шуда буданд (1 Таслӯникӣ 1:5-10).

Яҳудиёни Берё ҳар рӯз Навиштаҳоро «барои фаҳмидани он ки оё ин чизҳо ҳамин тавр буданд» (Аъмол 17:11 NKJV) меҷустанд. Ин оят ба Каломи Худо бо ду истилоҳи гуногун ишора мекунад:

• Lógos – ба мафҳум ва моҳияти он чи Павлус пешниҳод кард ва Береиён қабул карданд, ки онро аз Каломи Худо тафтиш карда буданд, таъкид мекунад.
• Навиштаҳо – ба он таъкид мекунад, ки онҳо ба Каломи навиштаи Худо такя мекарданд.

Ғайр аз ин, Береиён Каломро бо шавқу завқи рӯҳонӣ тафтиш карданд. Қабули меҳрубонона ва муносибати эҳтиромонаи онҳо ба Каломи зиндаи Худо ба ёд меорад, ки чӣ тавр Шимъӯн кӯдаки Исоро ба оғӯш гирифт, айнан «қабул кард» (Луқо 2:28). Береиён Каломро бо эҳтиром ва муҳаббат қабул карданд ва онро дар ҳақиқат ба оғӯш гирифтанд – коре, ки инсони табиӣ наметавонад анҷом диҳад (1 Қӯринтиён 2:14). Онҳое, ки дар Таслӯникӣ имондорони ҳақиқӣ шуда буданд, ҳамон кореро карда буданд, ки Береиён мекарданд. Онҳо низ12 паёмеро, ки Павлус ва ҳамроҳонаш пешниҳод карда буданд, ҳамчун Каломи Худо қабул карда буданд, ки бо натиҷаҳои бузург амал мекард, ҳарчанд аксарият онро рад карда буданд (1 Таслӯникӣ 1:5-6; 2:13).

7. Ҳар рӯз Навиштаҳоро тафтиш кардан

Береиён «ҳар рӯз Навиштаҳоро тафтиш мекарданд, то бубинанд, ки оё ин чизҳо ҳамин тавр буданд» (Аъмол 17:11 ESV). Шакли феъл нишон медиҳад, ки онҳо ин корро ба таври мунтазам анҷом медоданд. Онҳо бо Каломи Худо машғул буданд, на танҳо онро мехонданд, такрор мекарданд ё аз ёд мекарданд – ҳама хеле муҳим – балки Навиштаҳоро бо Навиштаҳо муқоиса мекарданд, ки ин кор ба таври рӯҳонӣ анҷом дода мешуд. Ин маънои онро дорад, ки ин навъи тафтиш аз ҷониби имондорони ҳақиқӣ буд, зеро Калом бояд «ба таври рӯҳонӣ дарк карда шавад» (1 Қӯринтиён 2:14). Ба ибораи дигар, имондорони нав дар Берё омӯхтанд, ки кореро анҷом диҳанд, ки Павлус ҳангоми муаррифии Исо ҳамчун Масеҳ аз Навиштаҳои ибронӣ, бо истифода аз тарҷумаи юнонӣ, чунон ки бисёре аз яҳудиён дар саросари Империяи Рум бо забони юнонӣ бештар ошно буданд, анҷом медод. Ҳамин тавр, онҳо ба таҳқиқ, арзёбӣ, муқоиса ва тафтиши Каломи Худо, ҳамон тавре ки равиши Павлус буд, оғоз карданд. Ин имондорони нав дар навбати худ акнун метавонистанд ба дигарон таълим диҳанд, ҳамон тавре ки Таслӯникиён омӯхта буданд ва Павлус Тимотиюсро дастур дода буд (1 Таслӯникӣ 1:6-9, 2:13; 2 Тимотиюс 2:2). Инҳо намунаҳои зебои рушди рӯҳонӣ ба сӯи камолот мебошанд, ки ҳадафи муҳими хидмати Павлус барои ҳама имондорон аст (Қӯлассиён 1:28).

Ибораи «ҳар рӯз» дар Аҳди Ҷадид 17 маротиба13 вомехӯрад ва он барои мо дарсҳои муҳим медиҳад. Ин истилоҳ дар бисёр порчаҳои Аҳди Қадим вомехӯрад, ки аҳамияти муошират бо Худо дар асоси ҳаррӯзаро таъкид мекунад, чунон ки бо манна ва гӯш додан ба ҳикмати Худо (Хуруҷ 16:5; Масалҳо 8:34). Дар мавриди Каломи Худо, далели он ки калимаи «Навишта(ҳо)» дар матни юнонӣ 50 маротиба истифода шудааст, аҳамияти онро нишон медиҳад, ба истиснои «логос», ки боз ҳам бештар вомехӯрад.

Дар Аъмол 17:11 Луқо намунаи зебои Береиёнро ҷамъбаст кард, ки шодии Каломи Худоро ёфта буданд, чунон ки забурнавис кайҳо баён карда буд:

Ман аз Каломи Ту шодӣ мекунам, чун касе, ки ганҷи бузургро меёбад (Забур 119:162 NKJV).

Бигзор мо ба ин намунаҳо пайравӣ кунем ва ин хусусиятҳои аҷибро нишон диҳем.

Шояд хуб бошад, ки таъкид кунем, ки яҳудиёни Берё ашрофзода буданд, бештар аз онҳое, ки дар Таслӯникӣ буданд, ки бисёре аз онҳо ғаразнок ва таҳаммулнопазир буданд. Ин муносибати шоистаи онҳоро тавсиф мекунад. Онҳо Каломро қабул карданд, ки вокуниши дили худро нишон доданд, зеро онҳо дарро барои Павлус кушоданд. Ин корро карда, онҳо Калом, Логос, бузургтарин Меҳмон, Каломи Худоро бо эҳтироми сазовор қабул карданд. Павлус баъдтар навишт: «Пас, чунон ки шумо Масеҳ Исои Худовандро қабул кардаед, дар Ӯ роҳ равед» (Қӯлассиён 2:6). Береиён ин корро бо тамоми шавқу завқ ё омодагӣ анҷом доданд, ки хоҳиши шадид доштанд, зеро дилҳои онҳо ба сӯхтан оғоз карда буданд, чунон ки дилҳои ду шогирди Аммаус ҳангоми хоҳиш кардани Худованди эҳёшуда барои даромадан (Луқо 24:32) сӯхта буданд. Машғулияти онҳо бо Каломи навишташуда як машқи ҳаррӯза буд, ки ин дарсҳои амалии бештарро дар назар дорад.

Онҳо Навиштаҳоро тафтиш мекарданд, ки дар ҷустуҷӯи доимӣ бо хоҳиши пайдо кардани бештар (1 Петрус 1:10-11) машғул буданд, ки ин таваҷҷӯҳи амиқ ва доимии онҳоро нишон медод. Чунин ҷустуҷӯ ҳамеша идома хоҳад ёфт. Береиён навиштаҳои раввинӣ ё ба истилоҳ анъанаҳои шифоҳиро, ки аз ҷониби инсон сохта шудаанд, намеҷустанд, балки онҳо бо Каломи Худо ҳамчун Сарчашма ва Мақсади машғулияти худ сахт машғул буданд (нигаред ба 2 Тимотиюс 3:16; 2 Петрус 1:19-21).

8. Ба Навиштаҳо имон овардан ва итоат кардан

Чунин боварии имон, чунон ки мо бо баъзе аз Таслӯникиён низ дидем, бисёре аз яҳудиёни Берёро тавсиф мекард, ки хоҳиши бузурги қабули Навиштаҳоро нишон доданд. Румиён 10:17 робитаи байни шунидан ва қабул кардани Калом ва вокунишро бо имон шарҳ медиҳад. Ҳамин боб робитаи байни он чиро, ки дар дил имон дорад ва он чиро, ки бо даҳон иқрор мешавад (оятҳои 9-11) тасдиқ мекунад. Ғайр аз ин, робитаи наздик байни чунин иқрор ва муайянкунии оммавии имондорон дар Таслӯникӣ ва Берё вуҷуд дорад, зеро онҳо ҳарду ба Павлус ва ширкати ӯ ҳамроҳ шуданд. Ин имон дар амал аст, мувофиқи насиҳати Яъқуб: «Иҷрокунандагони Калом бошед, на танҳо шунавандагон, ки худро фиреб медиҳед» (Яъқуб 1:22). Аммо, дар ҳарду шаҳр яҳудиёни беимон ба имондорони нав муқобилат карданд ва онҳоро таъқиб карданд (Аъмол 17:5-9,13).

Имон маънои ба Худо таваккал карданро дорад, чунон ки Ӯ Худро ошкор кардааст. Ин масеҳиёни нав ба ваҳйи Худо имон оварданд, чунон ки бисёре аз яҳудиён имрӯз ҳам имон доранд. Онҳо фаҳмиданд, ки ҳамон Худое, ки Худро ба Патриархҳо ошкор кардааст, дар рисолати Писари Худ низ Худро ошкор кардааст. Мутаассифона, бисёре аз яҳудиён ба ин пешрафти ҳақиқати Худо ва ваҳйи он бовар надоранд, бар хилофи он чизе ки гуфта шудааст. Аммо, имондорони Берея ба ин рисолати илоҳӣ дуруст ҷавоб доданд, зеро имон овардан маънои итоат карданро дорад (Юҳанно 3:36; Румиён 1:5, 16:26). Дар робита ба ин масъала, изҳороти хулосавии Юҳанно хеле муфид аст: «Инҳо навишта шудаанд, то шумо имон оваред, ки Исо Масеҳ, Писари Худост, ва бо имон овардан шумо ба исми Ӯ ҳаёт дошта бошед» (Юҳанно 20:31).

Масеҳ − Масеҳ-Исо, Яшуа − Писари Худо ва Мавзӯъ ва Маркази имони мо, Писари Одам аст, ки «бо ҷалол ва шараф тоҷдор шудааст» (Ибриён 2:9). Ӯ мавзӯи марказии Аъмол аст. Азобҳо ва эҳёи Ӯ дар иҷрои Навиштаҳо мавзӯъҳое мебошанд, ки дар Аъмол аз ҷониби ҳафт шахси гуногун – Худованд Исо, Петрус, Стефан, Филиппус, Барнаббо, Павлус, Аполлос – дар бисёр мавридҳои гуногун, аз Ерусалим то Рум пешниҳод шудаанд. Аз ин рӯ, имон ба монанди ба фалсафаи нав, ба идея, дин ё теология таваккал кардан нест, балки ба худи Худованд Исо, ба Худои ҳақиқӣ ва зинда таваккал кардан аст. Бояд қайд кард, ки Исои фурӯтан – номи Ӯ маънои «Яҳве наҷот аст» – ки аз Носира буд, вале дар Байт-Лаҳм таваллуд шудааст, Худо, Писари абадии Падари абадӣ аст. Ба ғайр аз Инҷили Юҳанно, Нома ба ибриён барои дарк кардани бузургии шахсияти Ӯ кӯмаки махсус мерасонад. Ин мафҳумҳо шумораи зиёди асрорро дар бар мегиранд, ки ақли инсонӣ онҳоро дарк карда наметавонад, аммо имон онҳоро қабул мекунад ва ибодат мекунад!

ЭЗОҲҲО

1. Ин феъл дар Аъмол даҳ маротиба (17:2,17, 18:4,19, 19:8-9, 20:7,9, 24:12,25) вомехӯрад, ки ҳамеша бо хидмати Павлус алоқаманд аст. Он боз се маротиба (Марқӯс 9:34; Ибриён 12:5; Яҳудо 1:9) вомехӯрад.
2. Инҳо ғайрияҳудиёне буданд, ки ба халқи заминии Худо таваҷҷӯҳ доштанд ва ба дини онҳо ба дараҷаҳои гуногун ҳамроҳ шуданд. Занон бештар аз мардон аз сабаби хатна, ки дар яҳудӣ ба мардон маҳдуд буд ва ҳоло ҳам ҳаст.
3. Феъли «хушхабар додан» (юн. euaggelízō) маънои расонидани паёми хушхабарро аз номи Худо, мувофиқи Навиштаҳо дорад. Аъмол онро ҳафт маротиба дар робита ба Павлус истифода мебарад (13:32, 14:7,15,21, 15:35, 16:10, 17:18).
4. Он дар навиштаҳои Луқо ҳафт маротиба (Луқо 2:23, 24:31-32,45; Аъмол 7:56, 16:14, 17:3) ва як маротиба дар Марқӯс 7:34 вомехӯрад.
5. Шакли оддии ин феъл (бе пешванд dia) дар Аҳди Ҷадид 77 маротиба (масалан, Матто 2:11, 3:16, 5:2) вомехӯрад ва аксар вақт бо мафҳуми дари кушода (ё кушодашуда), осмон, чашм, даҳон ё китоб алоқаманд аст.
6. Феъли «пешниҳод кардан», «гузоштан» ё «исбот кардан» (юн. paratíthēmi) дар бисёр порчаҳо (Матто 13:24,31; Марқӯс 6:41, 8:6-7; Луқо 9:16, 10:8, 11:6, 12:48, 23:46; Аъмол 14:23, 16:34, 17:3, 20:32; 1 Қӯринтиён 10:27; 1 Тимотиюс 1:18; 2 Тимотиюс 2:2; 1 Петрус 4:19) вомехӯрад. Феъли «исбот кардан» дар Аъмол 9:22 гуногун аст (юн. sumbibázō) ва ин дар Аҳди Ҷадид ҳафт маротиба вомехӯрад.
7. Қайд кардан мумкин аст, ки феъли юнонии «итоат кардан» ё «бовар кунонидан» (peíthō) дар Аъмол 17 маротиба (5:36-37,39, 12:20, 13:43, 14:19, 17:4, 18:4, 19:8,26, 21:14, 23:21, 26:26,28, 27:11, 28:23-24) вомехӯрад.
8. Дар ин ҷо Луқо ҳамон феъли «қабул кардан» (юн. hupodéchomai)-ро истифода бурдааст, ки ӯ барои тасвир кардани он ки Марто ва Закай Худовандро чӣ гуна қабул карданд (Луқо 10:38, 19:6). Ин маънои истиқбол кардан ё меҳмоннавозӣ карданро дорад.
9. Истилоҳе, ки танҳо дар Аъмол (12:22, 17:5, 19:30,33) вомехӯрад, ба ҷамъомади шаҳрвандон дар шаҳри эллинӣ ишора мекунад, ки барои анҷом додани корҳои расмӣ даъват шудаанд.
10. Ин калима ба Империяи Рум (юн. oikouménē) ишора мекунад. Он дар навиштаҳои Луқо 8 маротиба (Луқо 2:1, 4:5, 21:26; Аъмол 11:28, 17:6,31, 19:27, 24:5) ва 7 маротибаи дигар дар ҷойҳои дигар (Матто 24:14; Румиён 10:18; Ибриён 1:6, 2:5; Ваҳй 3:10, 12:9, 16:14) вомехӯрад.
11. «Подшоҳи дигар» (юн. héteros), яъне аз навъи дигар, монанд ба саволе, ки хоҷаи ҳабашӣ пурсид: «Паёмбар инро дар бораи кӣ мегӯяд, дар бораи худ ё дар бораи марди дигар?» (Аъмол 8:34 NKJV). Худованд Исо «Марди дигар» ва инчунин «Подшоҳи дигар» аст, зеро Ӯ як тартиботи комилан нави чизҳоро ифода мекунад. Луқо калимаи héteros -ро 49 (7x7) маротиба дар навиштаҳои худ истифода бурдааст. Қисми боқимондаи Аҳди Ҷадид онро боз 49 маротиба истифода мебарад. Калимаи «дигар», ки маънои ҳамон навъро дорад (юн. ἁllos), бештар истифода мешавад.
12. Қабули Калом аз ҷониби онҳо бо қабул ё пазироии шахсоне, ки Каломи Худоро оварда буданд, ҳамроҳ буд, чунон ки мухолифони Павлус ба мақомот хабар доданд (Аъмол 17:7). Аполлос низ таҷрибаи шабеҳ дошт, вақте ки ӯ бояд ҳақиқатро дақиқтар меомӯхт, аз ин рӯ Акила ва Прискила ӯро ба хонаи худ қабул карданд (18:26). Ин мисолҳо ба мо меомӯзанд, ки онҳоеро, ки Худо қабул мекунад, қабул кунем (Румиён 14:1,3, 15:7; Филемӯн 1:17; нигаред ба 3 Юҳанно 1:8).
13. Ҳар рӯз (юн. kath hēméran) дар Матто 26:55; Марқӯс 14:49; Луқо 9:23, 11:3, 16:19, 19:47, 22:53; Аъмол 2:46-47, 3:2, 16:5, 17:11, 19:9; 1 Қӯринтиён 15:31; 2 Қӯринтиён 11:28; Ибриён 7:27, 10:11 вомехӯрад.

Муфид хоҳад буд, ки он чиро, ки ҳавворӣ Павлус дар давоми будубоши кӯтоҳи худ дар Таслӯникӣ таълим додааст, баррасӣ кунем. Дар куништ ӯ исрор меварзид, ки Масеҳ бояд азоб кашад ва аз мурдагон эҳё шавад. Ғайр аз ин, ӯ Малакути Худоро эълон кард. Дар давоми будубоши худ дар Таслӯникӣ, ӯ ба шогирдон омадани Худованд ва бисёр чизҳои марбут ба онро таълим дод, ки дар хондани номаҳо комилан равшан аст. Танҳо омадани Худованд дар доварии зиндагон – ин ҷаҳон – ба ҳама эълон карда шуд. Онҳоро ташвиқ карданд, ки аз хашми оянда гурезанд, ки Исо Наҷотдиҳандаи он аст. Эълон кардани далелҳои ба ҳама маълум зарур буд; аммо Павлус дар бораи наҷот, шахсияти Худованд ва омадани Ӯ сухан ронд. Инҳо таълимоти хеле бузургтаранд аз таълимоти бисёре аз воизони имрӯза. Наҷоти ҳозира тавассути Масеҳ, ки барои мо мурд, то мо бо Ӯ зиндагӣ кунем, ба таври равшан эълон карда шуд. Бо соддагӣ ва равшании зиёд: Масеҳ барои гуноҳҳои мо кушта шуд, дафн карда шуд ва рӯзи сеюм эҳё шуд (1 Қӯринтиён 15:3-4). Мо дар бораи арзиши далелҳо мулоҳиза меронем, ва ин зарур аст; аммо ҳар қадар далелҳо бештар ба миён гузошта шаванд, мавъиза ҳамон қадар пурқувваттар хоҳад буд. —Ҷон Н. Дарби, Мулоҳизаҳо дар бораи Аъмоли Ҳаввориён (мутобиқшуда).