Аҳамияти Каломи Навиштаи Худо
Чанде пас аз таваллуди Худованд Исо дар Байт-Лаҳм (Луқо 2:1-20), гурӯҳе аз мардони хирадманд аз Шарқ ба Ерусалим омаданд. Онҳо бо рисолати муҳим омаданд: «Подшоҳи Яҳудиён, ки таваллуд шудааст, куҷост? Зеро мо ситораи Ӯро дар Шарқ дидем ва омадаем, ки Ӯро ибодат кунем» (Матто 2:2 НКҶВ). Чӣ тавр онҳо аз ин қадар дур омада буданд ва бо вуҷуди ин медонистанд, ки чӣ рӯй додааст?
Дар замони пайғамбар Дониёл, Худо ӯро истифода бурд, то бо файз ва мӯъҷиза ҳаёти бисёре аз мардони хирадмандро наҷот диҳад. Набукаднесар Дониёлро, ки ӯро Белтешаззар меномид, сардори онҳо таъин кард (Дониёл 1:7, 2:48). Ин мардони хирадманд ва наслҳои онҳо китоберо, ки Дониёл навишта буд ва дар он рӯйдодҳои оянда тасвир шуда буд, ба даст оварданд (ниг. Дониёл 9:24-27, 10:1-12:13). Тақрибан дар замони дар Дониёл 9 нишондодашуда, мардони хирадманди насли баъдӣ (Матто 2) чизҳои мӯъҷизавиро дар осмон мушоҳида карданд ва аз онҳо ба ҳайрат омада, бар асоси он чизе ки медонистанд ва мушоҳида карданд, ба Ерусалим сафар карданд. Вақте ки онҳо ба он ҷо расиданд, онҳо бояд ҳайрон шуда бошанд, ки роҳбарон барои омадани ин Подшоҳ омода набуданд – ва ба он таваҷҷӯҳ ҳам надоштанд.
Подшоҳи ҳоким, Ҳиродус «бузург», пешвоёни динии яҳудиро даъват кард, то бифаҳмад, ки ин таваллуд дар куҷо рух додааст, вонамуд карда, ки ӯ мехоҳад рафта, Ӯро ибодат кунад. Дар асл, Ҳиродус нақша дошт, ки ин Шахсро, ки ӯ фикр мекард, тахти ӯро меҷӯяд, бикушад. Китобдонон Мико (5:2-4)-ро иқтибос оварданд, то тасдиқ кунанд, ки Байт-Лаҳми Яҳудо ҷоест, ки Масеҳ бояд таваллуд шавад, аммо онҳо ҳеҷ хоҳише барои рафтан ва ибодат кардани Ӯ нишон надоданд. Нақшаҳои бади Ҳиродус бо дахолати Худо бекор карда шуданд (Матто 2:7-15), ҳарчанд Ӯ кушта шудани кӯдакони бегуноҳро иҷозат дод (оятҳои 16-18).
Ин тафсилот ба мо нишон медиҳанд, ки имон ва муҳаббат ба Ӯ ва Каломи Ӯ барои қабул кардани «чунон ки навишта шудааст» – иборае, ки дар Навиштаҳо зуд-зуд такрор мешавад – ва мувофиқи он амал кардан, бо ниятҳо ва ҳадафҳои дуруст лозим аст. Хусусан дар рӯзҳои таназзул ва дуршавии мо, ин муҳим аст ки ба Каломи навиштаи Худо устувор бошем. Аз ин рӯ, ҳавворӣ Павлус ҳамкори ҷавони худ, Тимотиюсро ташвиқ кард, ки дар чизҳое, ки аз ӯ омӯхта буд ва аз Навиштаҳои Муқаддас медонист, идома диҳад (2 Тимотиюс 3:14-17). Ҳамаи имондорон ташвиқ карда мешаванд, ки намуна ва таълимоти Павлусро (1 Қӯринтиён 11:1) пайравӣ кунанд, ки имрӯз ҳам эътибор ва аҳамият доранд.
Худо фикрҳои Худро маълум кард
Худо фикрҳои Худро барои халқи интихобкардаи худ тавассути Мусо дар Ҳастӣ то Такрори Шариат маълум кард. Еҳушаъ, вориси Мусо, амри Худоро ба мардум расонд, ки қурбонгоҳи махсус бисозанд, «чунон ки навишта шудааст дар Китоби Шариати Мусо» (Еҳушаъ 8:31). Насли чорум ва наслҳои баъдӣ аз фикрҳои Худо дур шуданд, ки дар замони доварон боиси нокомиҳои зиёд гардид, зеро «ҳар кас он чиро, ки дар назари худаш дуруст буд, мекард» (Доварон 21:25). Бо гузашти вақт, Худо ҳукмронии Довудро, подшоҳеро, ки ба дили Ӯ мувофиқ буд, барои татбиқи фикрҳои Ӯ овард (Забур 132). Довуд ин ҳукмрониро ба писараш Сулаймон, ки Худо ӯро ба фарзандӣ қабул карда буд (2 Подшоҳон 12:24-25), сарфи назар аз нокомиҳои худи Довуд, гузаронд.
Нақша ин буд, ки Сулаймон, чунон ки Довуд ӯро насиҳат карда буд, «Амри Худованд Худои худро риоя кун: дар роҳҳои Ӯ роҳ рав, аҳком, фармонҳо, ҳукмҳо ва шаҳодатҳои Ӯро риоя кун, чунон ки навишта шудааст дар Шариати Мусо, то ки дар ҳама корҳое, ки мекунӣ ва ба ҳар куҷое ки рӯй меоварӣ, муваффақ бошӣ» (1 Подшоҳон 2:3). Пас аз итоати аввалияи худ, мутаассифона Сулаймон ноком шуд, зеро дили ӯ ба бутҳои гуногун рӯ овард, дар ҳоле ки ӯ расман ба Худо хидмат мекард (11:1-11). Ин боиси тақсимоти салтанат гардид.
Дар наслҳои баъдӣ ёдоварӣ ва риояи дастурҳое, ки Худо дода буд, «мувофиқи он чи навишта шудааст дар Китоби Шариати Мусо» (2 Подшоҳон 14:6) ба амал омад. Баъдтар, дар замони Ирмиё, пас аз он ки корҳо хеле бад шуда буданд, хусусан дар замони Манашше, Худо тавассути подшоҳ Йӯшиёҳу эҳёи бузургеро ба амал овард. Дар он вақт ба Каломи Худо, ки дар маъбад аз ҷониби саркоҳин Ҳилқиёҳ ёфт шуда буд, бисёр таъкид карда шуд (22:8). Йӯшиёҳу он гоҳ «ба тамоми мардум фармуд, ки: «Иди Фисҳро барои Худованд Худои худ риоя кунед, чунон ки навишта шудааст дар ин Китоби Аҳд» (23:21). Дар хотир доред, ки ин рӯйдодҳо ҳамчун дарс барои мо имрӯз рух доданд ва навишта шуданд (1 Қӯринтиён 10:1-13).
Аз сабаби бевафоии доимии Исроил, Худо даҳ қабилаи Исроили шимолиро ба асорат фиристод (2 Подшоҳон 17), дар замони чандин подшоҳони Ашшур. Аксари ин қабилаҳо то ҳол дар байни халқҳо парокандаанд ва то барқароршавии ояндаи онҳо чунин хоҳанд буд (Ҳизқиёл 20).
Ду қабила – Яҳудо ва Бинямин бо боқимондаи левиён, инчунин баъзе аз қабилаҳои дигар – эҳёи бузургро дар замони подшоҳ Йӯшиёҳу аз сар гузаронданд, аммо бисёре аз онҳо ба асорати Бобул, дар се марҳилаи пайдарпай, аз сабаби нофармонии подшоҳон пас аз Йӯшиёҳу фиристода шуданд (Ирмиё 24; 2 Вақоеънома 36). Вақте ки 70 соли асорат гузашт (Ирмиё 29:10), боқимондае ба Ерусалим баргаштанд, инчунин дар се марҳила, ва ба барқарор кардани маъбад ва шаҳр шурӯъ карданд. Аммо, пас аз 400 «солҳои хомӯшӣ» пас аз пайғамбари охирин, Малокӣ, ду қабилаи боқимонда ҳанӯз барои Худо ва Подшоҳи Ӯ омода набуданд. Он гоҳ Худо Яҳёи Таъмиддиҳандаро фиристод, «то ки халқеро барои Худованд омода созад» (Луқо 1:17; ниг. инчунин Марқӯс 1:1-13; Юҳанно 1; Матто 3; Луқо 3).
Каломи Худо аҳамияти худро нигоҳ медорад
Ҳарчанд дар байни он чи аз халқи Худо боқӣ монда буд, ин қадар дуршавӣ ва нокомӣ вуҷуд дошт, хондани ҳафт маротиба дар 2 Вақоеънома, ки корҳо мувофиқи он чи навишта шуда буданҷом дода шуданд, ҳайратовар аст. Вақоеъномаҳо эҳтимолан аз ҷониби Эзрои котиб солҳои зиёд пас аз бозгашти боқимондае аз Бобул ба Ерусалим навишта шудаанд. Хусусан 2 Вақоеънома шароити боқимонда ва вафодорӣ ба Каломро дар рӯзҳои пеш аз асорат, сарфи назар аз бевафоии ҳукмрон, тасвир мекунад. Дар зер шарҳи мухтасари он ҳафт порча дар 2 Вақоеънома оварда шудааст.
«Еҳуёдо назорати хонаи Худовандро ба дасти коҳинон, левиён, ки Довуд дар хонаи Худованд таъин карда буд, супурд, то қурбониҳои сӯхтании Худовандро пешкаш кунанд, чунон ки навишта шудааст дар Шариати Мусо, бо шодӣ ва бо сурудхонӣ, чунон ки Довуд муқаррар карда буд» (23:18).
- Амасиё «фарзандони онҳоро накушт, балки чунон ки навишта шудааст дар шариат дар китоби Мусо, ки Худованд фармуда буд, ки: «Падарон барои писарон кушта нашаванд, ва писарон барои падарон кушта нашаванд, балки ҳар кас барои гуноҳи худ кушта шавад» (25:4 NASB).
- «Онҳо фармон доданд, ки дар тамоми Исроил, аз Беэр-Шева то Дон, эълон кунанд, ки мардум бояд омада, Иди Фисҳро барои Худованд, Худои Исроил, дар Ерусалим риоя кунанд, зеро онҳо онро на он қадар зуд-зуд мувофиқи муқаррарот риоя карда буданд» (30:5 ESV).
- «Аксарияти мардум, бисёре аз онҳо аз Эфроим, Манашше, Исокор ва Забулун, худро пок накарда буданд, аммо онҳо Иди Фисҳро ба таври дигар аз муқарраротхӯрданд». Зеро Ҳизқиёҳу барои онҳо дуо карда буд, ки: «Худованди некӯкор ҳар касро бубахшад» (ояти 18). Ин файзи Худоро барои халқи нокоми Ӯ, ки хоҳиши писандидани Ӯро доштанд, нишон медиҳад.
- «Подшоҳ инчунин як қисми амволи худро барои қурбониҳои сӯхтанӣ таъин кард: барои қурбониҳои сӯхтании субҳу шом, қурбониҳои сӯхтании шанбеҳо ва моҳҳои нав ва идҳои муқарраршуда, чунон ки навишта шудааст дар Шариати Худованд» (31:3 NKJV).
- «Он гоҳ онҳо қурбониҳои сӯхтаниро бардоштанд, то онҳоро ба бахшҳои хонаводаҳои падарони мардуми оддӣ диҳанд, то ба Худованд пешкаш кунанд, чунон ки навишта шудааст дар китоби Мусо. Онҳо инро бо говҳо низ карданд» (35:12 NASB).
- «Акнун боқимондаи аъмоли Йӯшиёҳу ва некии ӯ, мувофиқи он чи навишта шудааст дар Шариати Худованд, ва аъмоли ӯ аз аввал то охир, дар ҳақиқат дар китоби подшоҳони Исроил ва Яҳудо навишта шудаанд (оятҳои 26-27 NKJV).
- Боқимондае, ки ба Ерусалим, ба ҷои истиқомати Худо баргаштанд, бо он тавсиф мешуданд, ки онҳо корҳоро мувофиқи он чи дар Каломи Худо навишта шудааст мекарданд (Эзро 3:2,4; Наҳемё 8:15, 10:34,36), ва онҳо манфиатҳои Худоро мувофиқи он нигоҳ медоштанд.
Аммо, тадриҷан, сарфи назар аз ҳама ниятҳои нек, системае ба вуҷуд омад, ки дар он анъанаҳо аз Каломи Худо болотар гузошта шуданд. Малокӣ коҳинон ва мардуми ин боқимондаро зери шубҳа гузошт, зеро онҳо мувофиқи фикрҳои Худо дар мавқеи худ буданд, аммо ҳолати рӯҳонии онҳо дар назари Худо дуруст набуд. Вақте ки Худованд Исо барои иҷрои ваъдаҳои Худо омад, Ӯ пешвоёнро барои риояи ҳарфи шариат, аммо иҷро накардани фикрҳои Худо зери шубҳа гузошт. Ба ибораи дигар, онҳо мувофиқи он чи навишта шудааст, амал мекарданд, аммо инро танҳо ба таври расмӣ, на бо муҳаббат ба Худованд ва халқи Ӯ мекарданд.
Худованд Исо аксар вақт онҳоро дар ин масъала зери шубҳа мегузошт, масалан Матто 23-ро нигаред. Дар Матто 5, Худованд панҷ маротиба гуфт: «Шумо шунидаед, ки гуфта шудааст», ки ба он анъанаҳо ишора мекунад. Шояд муҳим бошад, ки «панҷ» дар Навиштаҳо рақамест, ки дар бораи масъулият сухан меронад, ба монанди панҷ ангушт дар ҳар даст ва панҷ ангушти пой дар ҳар пой. Ӯ ҳар якеро бо «Аммо Ман мегӯям...» пайравӣ кард ва сипас ба Каломи тағйирнопазир ва бетағйири Худо ишора кард.
Бигзор мо аз ин мисолҳо омӯзем, ки он чи навишта шудааст (Яъқуб 1:22)-ро ба амал татбиқ кунем. Имрӯз, ин маънои амал карданро мувофиқи таълимоти Аҳди Ҷадид дорад – зеро мо зери шариати Мусо нестем – ва инро бо ниятҳо ва ҳадафҳои дуруст, барои шараф ва ҷалоли Ӯ то омадани Ӯ анҷом диҳем! Худо на танҳо ба он таваҷҷӯҳ дорад, ки мо Каломи навиштаи Ӯро риоя ва эҳтиром кунем, балки Ӯ мехоҳад, ки мо инро аз дил анҷом диҳем, на ба таври зоҳирӣ дар худсафедкунӣ бо риояи ҳарф.
Шумо шунидаед, ки гуфта шудааст ...
«Қатл накун, ва ҳар кӣ қатл кунад, дар хатари доварӣ хоҳад буд» (ояти 21).
«Зино накун ... Ҳар кӣ зани худро талоқ диҳад» (ояти 27,31).
«Қасами дурӯғ нахӯр, балки қасамҳои худро ба Худованд иҷро кун» (ояти 33).
«Чашм ба чашм ва дандон ба дандон» (ояти 38).
«Ҳамсояи худро дӯст дор ва душмани худро нафрат кун» (ояти 43).
Аммо Ман ба шумо мегӯям ...
Оятҳои 22-26-ро хонед.
Оятҳои 28-32-ро хонед.
Оятҳои 34-37-ро хонед.
Оятҳои 39-42-ро хонед.
Оятҳои 44-48-ро хонед.
ЭЗОҲҲО
- Вақте ки писарбачае дар оилаи шоҳона таваллуд мешавад, ӯро шоҳзода меноманд, аммо вақте ки Худованд Исо таваллуд шуд, Ӯро фавран Подшоҳ номиданд!
- Барои донистани он ки чӣ тавр ҳаёти онҳо наҷот ёфта буд, лутфан Дониёл 2-ро хонед. Мавқеъе, ки Дониёл гирифт (2:47) маънои онро надорад, ки ӯ ҳамон корҳоро бо мардони хирадманд анҷом медод, аммо қобилиятҳои махсуси Худододаи ӯ барои тафсири хобҳо боис шуд, ки подшоҳ ӯро сардори тамоми гурӯҳ таъин кунад.
- Матни ибрӣ 16 маротиба калимаи мураккабе дорад, ки метавонад «чунон ки навишта шудааст» тарҷума шавад (Еҳушаъ 8:31; 1 Подшоҳон 2:3; 2 Подшоҳон 14:6, 23:21; 2 Вақоеънома 23:18, 25:4, 30:5,18, 31:3, 35:12,26; Эзро 3:2,4; Наҳемё 8:15,10:34,36). Ҳамин истилоҳи ибрӣ, ки ҳафт маротиба дар 2 Вақоеънома омадааст, баъзан «мувофиқи муқаррарот» ё ба таври дигар тарҷума мешавад.
- «Аммо Ман ба шумо мегӯям» дар Матто 5 шаш маротиба омадааст (оятҳои 22,28,32,34,39,44). Ҷолиб он аст, ки ҳамин калимаи юнонӣ бори ҳафтум дар Эфсӯсиён 5:32 пайдо мешавад.
