Инсон аз ҳар махлуқи дигаре, ки Худо офаридааст, хеле фарқ мекунад. Дар ӯ зеҳнест, ки аз ҳар махлуқи дигари рӯи замин хеле болотар аст ва қобилияти донишест, ки илоҳӣ дар ӯ ҷойгир шудааст. Ғайр аз ин, дар инсон чизе ҳаст, ки ба ӯ имкон медиҳад, ки он чиро, ки берун аз қаламрави зиндагии ӯст, ба назар гирад. Ӯ ақле дорад, ки дар бораи офариниши бузург мулоҳиза мекунад ва ҳиссиёти ахлоқӣ нисбат ба Офаридгор ва махлуқоти атрофаш дорад. Ғайр аз ин, ӯ қобилияти рӯҳонӣ барои муошират бо Худо дорад: он чизе, ки дил ва ақлро аз он чи моддӣ ва ба замон ва ҳиссиёт тааллуқ дорад, боло мебарад. Инсон каме аз фариштагон пасттар офарида шудааст, аммо ӯ бузургтарин махлуқи заминии Худост.
Марди аввал ва Марди дуюм
Одам, марди аввал, «ҷони зинда гардид» (1 Қӯринтиён 15:45), ва Худо ба ӯ гуфт:
Аз ҳар дарахти боғ озодона бихӯр: аммо аз дарахти дониши неку бад нахӯр, зеро дар рӯзе, ки аз он бихӯрӣ, ҳатман хоҳӣ мурд (Ҳастӣ 2:16–17).
Дар чунин боғи аҷиб ҳама чиз барои қонеъ кардани ниёзҳои инсон ва ба ӯ лаззат бахшидан буд, ва Худо, ҳамчун офаридгор ва соҳиби ҷаҳон, танҳо як дарахтро барои Худ нигоҳ дошт, ки онро ба инсон манъ кард.
Оё инсон барои меҳрубонии бузурги Худо ба Ӯ амиқан миннатдор буд, мо гуфта наметавонем, аммо агар буд, чунин фикрҳо зуд бо васвасаи Шайтон аз байн рафтанд ва ӯ бо ношукрии паст ба Худо итоат накард ва аз ягона дарахте, ки Худо барои Худ нигоҳ дошта буд, хӯрд. Натиҷаҳо барои инсон хеле ҷиддӣ буданд. Ҳукми Худо бар ӯ эълон шуд ва ӯ аз Адани зебо ронда шуд. Ба ҷои он ки дар лаззати бепарвоии боғе, ки бо дасти Худо шинонда шуда буд, бимонад, ӯ маҷбур буд, ки барои нонаш бо арақи рӯяш заҳмат кашад, то ҳукми маргро, ки Худо барои нофармонӣ эълон карда буд, интизор шавад.
Аммо марди аввал аз замин аст, «хокӣ» (1 Қӯринтиён 15:47), ва аз замони суқуташ, корҳо, одатҳо, фикрҳо, хоҳишҳо ва хислати ӯ дар худаш мутамарказ шудаанд. Худо дар ҳама фикрҳои ӯ нест; ва зери таъсири Шайтон қарор гирифта, ӯ аз Худо нафрат дорад ва дар худхоҳӣ ва гуноҳ зиндагӣ мекунад. На танҳо як гуноҳ ба ҳисоби инсон аз сабаби нофармонии ӯ гузошта шуд, балки гуноҳ ба табиати ӯ ворид шуд ва онро табиати гунаҳкор гардонд; ва ӯ худро аз Худо дур кард. Дар инсон қудрате набуд, ки некӣ кунад ё ба бадӣ муқобилат кунад; ва ӯ на метавонист ҷои худро дар Адан баргардонад ва на принсипи гуноҳро, ки ба он ҷо ворид шуда буд, аз табиати худ дур кунад.
Дар табиате, ки Худо ба инсон дод, чизе ҳаст, ки зебост. Муҳаббати табиӣ, дар покии худ, хеле ҷолиб аст; ва дар муносибатҳои инсон бо ҳамсолонаш ва бо махлуқоти атрофаш, ифодаҳои некӣ, меҳрубонӣ ва дигар хислатҳои табиӣ мавҷуданд, ки муносибатҳоро дар рӯи замин на танҳо таҳаммулпазир, балки хушбахт низ мегардонанд. Аммо ҳама чизро гуноҳ вайрон кардааст. Ҳатто покдомантарин муҳаббатҳои табиӣ осеб дидаанд ва харобӣ ҳама чизи беҳтаринро дар инсон аз рӯи табиат нишон медиҳад. Дар ҳокими ҷавоне, ки ба Исо гуфт, ки ӯ ҳамаи аҳкомро аз ҷавонӣ риоя кардааст, хислатҳои зебое буданд, ва мо мехонем:
Он гоҳ Исо ба ӯ нигариста, ӯро дӯст дошт (Марқӯс 10:21).
Дар зери харобаҳои табиати суқутёфта ҳанӯз ҳам хислатҳои зебои табиате, ки Худо ба Одами суқутнакарда дода буд, дида мешаванд; аммо ҳама дар хароба ва гуноҳ аст, ва инсони тартиби аввал ҳеҷ гоҳ Худоро хушнуд карда наметавонад. Марди дуюм аз марди аввал чӣ қадар фарқ мекунад. Марди аввал аз замин аст, аммо Марди дуюм аз осмон аст. Дар пайдоиш, фарқияти бузурге ҳаст, чунон ки дар табиат ва хислат низ ҳаст. Чизе аз тафовут байни ин ду мард аз Филиппиён 2:5–11 омӯхта мешавад. Марди аввал, ки аз хок офарида шуда буд, аз ҷои шарафе, ки Худо ба ӯ дода буд, қаноатманд набуд, балки бо ташвиқи иблис, ӯ ҷои баландтареро ҷуст, то «мисли худоён бошад». Дар расидан ба ҷои баландтар ӯ ба гуноҳ афтод ва бо худ тамоми офариниши поёнтарро фуровард. Марди дуюм наметавонист баландтар равад, зеро Худоӣ аз они Ӯ буд; аммо ақли Ӯ чунон фурӯтан буд, ки Ӯ шакли Худоро канор гузошт ва шакли Хизматгорро гирифт ва ба сурати одамон офарида шуд.
Аммо то ба Инсоният расидан тамоми андозаи фурӯтании Марди дуюм, аз осмон, набуд, зеро «дар сурати инсон ёфт шуда, Ӯ худро фурӯтан кард ва то ба марг, ҳатто марги салиб, итоаткор шуд».
Борҳо гуфта шудааст, ки марди аввал то ба марг нофармон буд, аммо Марди дуюм то ба марг итоаткор буд. Аз сабаби нофармонии худ, марди аввал Худоро беҳурмат кард ва аз ҷои шарафи худ афтод; Марди дуюм, аз сабаби итоати худ то ба марг, ба Худо ҷалол овард, ва Ӯ ҷои ҷалолро гирифт, зеро «Худо низ Ӯро хеле баланд бардошт ва ба Ӯ номе дод, ки аз ҳар ном болотар аст». Ва чӣ қадар тафовути бузурге байни хислатҳои марди аввал ва Марди дуюм вуҷуд дорад. Дар марди аввал мо такаббур, ғурур, худхоҳӣ ва ҳамаи хусусиятҳои бадро мебинем, ки Павлуси расул дар Ғалотиён 5:19–21 менависад; аммо хислатҳои Марди дуюм онҳое мебошанд, ки ҳамчун меваи Рӯҳ дода шудаанд, «муҳаббат, шодӣ, сулҳ, сабр, меҳрубонӣ, некӣ, имон, фурӯтанӣ, худдорӣ». Ин меваҳои гаронбаҳо дар ҳаёти Исо дар ин ҷо дар пуррагӣ ва камоли худ дида мешаванд.
Одами аввал… ва Одами охирин
Танҳо пас аз он ки Одам гуноҳ кард ва аз Адан ронда шуд, ӯ сарвари насли одамон гардид, ки ҳама хусусиятҳои ӯро доштанд ва табиати гунаҳкори ӯро мерос гирифтанд. Дар ҳолати суқутнакарда ӯ сарвари офариниши поёнтар буд, аммо фарзандон ба ӯ то он даме, ки ӯ берун аз биҳишти Адан буд, таваллуд нашуданд. Онҳое, ки зери сарварии Одам таваллуд шудаанд, натиҷаҳои суқути ӯро мубодила мекунанд, ва ин дар Румиён 5 ба мо пешниҳод шудааст. Одам зери ҳукми марг қарор гирифт, ва
марги аз Одам то Мӯсо ҳукмронӣ кард, ҳатто бар онҳое, ки мисли гуноҳи Одам гуноҳ накарда буданд (Румиён 5:14).
Одам, ба мо дар ҳамин Навишта гуфта шудааст, «намунаи Он буд, ки меомад». Ҳамчун сарвари насли инсон, Одам намунаи Масеҳ буд.
Аммо марг «бар ҳамаи одамон гузаштааст, зеро ҳама гуноҳ кардаанд». Ин гуноҳи Одам нест, ки маргро мустақиман ба мо меорад, балки доштани табиати гунаҳкори ӯст, ки тавассути он мо гуноҳ кардаем ва зери ҳукми марг қарор гирифтаем. Аммо ин гуноҳи ӯ буд, ки маргро бар худаш ва бар ҳамаи зери сарварии ӯ овард, зеро он гуноҳ табиати ӯро гунаҳкор кард, ва инро ӯ ба тамоми насли худ гузаронд. Таъсироти даҳшатноки гуноҳи Одамро ҳеҷ кас зери сарварии ӯ наметавонад пешгирӣ кунад; ҳама зери ҳукм, маҳкумият ва марг қарор мегиранд.
Вақте ки китоби наслҳои Одам навишта шуд, сабт шудааст:
Ва Одам саду сӣ сол зист ва писареро ба сурати худ, ба мисли худ таваллуд кард (Ҳастӣ 5:3).
ва ҳар фарзанди Одам ба сурат ва мисли ӯ таваллуд шудааст. Мо табиатан аз ҷиҳати ахлоқӣ ба ӯ монанд ҳастем ва сурати ӯро ҳамчун намояндаи ӯ дар ин ҷаҳон дорем ва ҳамон монандӣи ҷисмонӣ дорем, ки аз хок офарида шудаем. Гӯшт ва хун барои ин ҷаҳон офарида шудаанд, ва ин ҳолат бо ин ҷаҳон ба охир мерасад; он бо Малакути Худо ҳеҷ робита ё пайванд надорад; он дар гуноҳ таваллуд шудааст ва ин ҷаҳонро тавассути марг ва фасод тарк мекунад.
Вақте ки Худованд Исо ба ин ҷаҳон омад, Ӯ ҳамчун Марди дуюм омад, аммо дар эҳё Ӯ Одами охирин гардид. Аз ҷиҳати таърихӣ, Марди дуюм аз аввалӣ пайравӣ мекунад, аммо аз тартиби комилан дигар аст. Ҳамчун Одами охирин Худованд Исо на танҳо аз Одам пайравӣ мекунад, балки ӯро канор мегузорад; ва азбаски Ӯ ОХИРИН аст, ҳеҷ гоҳ Одами дигаре нахоҳад буд. Дар ин замин танҳо ду насли одамон буданд, ва дигаре нахоҳад буд; як насл аз Одам сарчашма мегирад, дигаре аз Масеҳ. Мо Одами охиринро ҳамчун Рӯҳи ҳаётбахш дар эҳё мебинем, вақте ки, чунон ки дар Юҳанно 20:22 дида мешавад, Ӯ ба шогирдонаш нафас кашид ва ба онҳо гуфт:
Рӯҳи Муқаддасро қабул кунед (Юҳанно 20:22).
Дар ин ҷо Одами охирин ҳаёти худро ба онҳое, ки ба Ӯ тааллуқ доштанд, мерасонд; ва ин ҳаётест, ки ба ҳар касе, ки ба Худованди мо Исои Масеҳ ҳақиқатан имон дорад, расонида шудааст. Аз ин сабаб дар Румиён 8:9 навишта шудааст:
Акнун агар касе Рӯҳи Масеҳро надошта бошад, ӯ аз они Ӯ нест (Румиён 8:9).
Танҳо онҳое, ки ҳаёти Масеҳ, Рӯҳи Масеҳро доранд, ба насли Ӯ тааллуқ доранд.
Румиён 5 ба мо дар бораи баъзе чизҳое нақл мекунад, ки Масеҳ ба онҳое, ки зери сарварии Ӯ ҳастанд, додааст. Тӯҳфаи ройгони файз, файзи Худо, ки моро сафед кардааст, ки замоне гунаҳкорони бехудо ва аз Ӯ дур будем. Дар ҳақиқат, мо акнун «фаровонии файз ва тӯҳфаи адолат» дорем; мо инчунин ҳаёти Онро дорем, ки дар Ӯ сафед карда шудаем, сафедкунии ҳаёт. Ба зудӣ мо дар ҳаёт бо Масеҳ ҳукмронӣ хоҳем кард ва ба пуррагии баракати илоҳӣ дохил хоҳем шуд, вақте ки мо ҳаёти ҷовидониро дар саҳнаи осмонӣ ҳамчун ба сурат ва мисли Масеҳ овардашуда дорем.
Ҳамчун Рӯҳи зиндакунанда Худованд Исо на танҳо ба мо ҳаёти илоҳиро дар ҷонҳои мо ҳоло медиҳад, ба зудӣ Ӯ ҷисмҳои мирандаи моро зинда хоҳад кард,
Зеро чунон ки дар Одам ҳама мемиранд, ҳамон тавр дар Масеҳ ҳама зинда хоҳанд шуд. Аммо ҳар кас ба тартиби худ: Масеҳ меваҳои аввалин; баъд онҳое, ки аз они Масеҳанд, дар омадани Ӯ (1 Қӯринтиён 15:22–23).
Ин зиндакунӣ тағйир додани зиндагон ва эҳёи мурдагонро дар бар мегирад, чунон ки навишта шудааст:
мурдагон бефасод эҳё хоҳанд шуд, ва мо тағйир хоҳем ёфт (1 Қӯринтиён 15:52).
Он гоҳ мо «низ сурати осмониро хоҳем дошт» (1 Қӯринтиён 15:49). Марди кӯҳна ва Марди нав
Румиён 6:6 дар бораи «марди кӯҳнаи мо» нақл мекунад, тартиби инсоне, ки мо ҳамчун дар Одам ба он тааллуқ доштем. Акнун мо метавонем ба худ ҳамчун ба тартиби дигар, ҳамчун дар Масеҳ будан, назар кунем ва аз ин рӯ аз тартиби кӯҳнаи инсон, ки Худо дар марги Масеҳ ба охир расонидааст, озод шавем. Марди кӯҳна таҷассуми ҳар хусусиятест, ки дар насли инсонӣ ёфт мешавад, рушди ҳар хислати бади табиати инсонӣ, ки дар инсоне, ки бо Масеҳ маслуб шудааст, шахсият ёфтааст. Дар марди кӯҳна ҳар сояи бадӣ ба намоиш гузошта шудааст, зӯроварӣ ва фасоде, ки заминро дар рӯзҳои Нӯҳ пур карда буд, шаҳвати баде, ки дар ҳар синаи инсонӣ ҳаст, ва дурӯғе, ки ҳама табиатан ба он майл доранд.
Ҳақиқате, ки дар Исост, ба мо меомӯзонад, ки мо
дар бораи рафтори пешина марди кӯҳнаро, ки мувофиқи шаҳватҳои фиребанда фасод шудааст, аз худ дур кардаем (Эфсӯсиён 4:22).
Тарзи зиндагии пешинаи мо, пеш аз он ки Инҷили Худоро қабул кунем, дар дурӣ аз Худо ва дар зуҳури хусусиятҳои марди кӯҳна, ки Худо дар салиб ба охир расонд, гузашта буд. Дар масеҳият хусусиятҳои дағали марди кӯҳна аксар вақт дар зери қабати эҳтиром пинҳон мешаванд, аммо дар байни бутпарастон хислатҳои даҳшатноки марди кӯҳна аксар вақт ба ҳама аён аст.
Қӯлассиён 3:9 насиҳат медиҳад:
Ба якдигар дурӯғ нагӯед, зеро ки марди кӯҳнаро бо аъмолаш аз худ дур кардаед (Қӯлассиён 3:9).
Дар ин ҷо мо меомӯзем, ки дурӯғ, яке аз хислатҳои марди кӯҳна, ҳатто дар онҳое, ки дар қабули Масеҳ, амалан марди кӯҳна ва ҳама чизеро, ки ӯро дар ҳаёти гуноҳаш нишон медиҳад, рад кардаанд, дида мешавад.
Эътирофи мо ба Худовандии Масеҳ ба маънои он аст, ки мо бо ҳаёте, ки қаблан мебурдем, ҳаёте, ки бо хусусиятҳои марди бо Масеҳ маслубшуда нишон дода шудааст, ба охир расонидаем. Таъмид низ аз худ дур кардани марди кӯҳнаро ифода мекунад; аммо ин маънои онро надорад, ки ҳар касе, ки таъмид гирифтааст, бо марди кӯҳна ба охир расонидааст, ё ҳатто маънои таъмиди худро дарк мекунад. Агар Худо бо марди кӯҳна дар марги Масеҳ ба охир расонд, Ӯ марди дигареро дар назар дошт, як навъи комилан нави инсон, ки дар табиат ва хислат фарқ мекунад, бо хислатҳое, ки ба Ӯ писанданд. Дар яҳудӣ ва дар ғайрияҳудӣ хусусиятҳои гуногуни марди кӯҳна ёфт мешуданд; зеро марди кӯҳна метавонист мисли яҳудӣ диндор бошад ё мисли ғайрияҳудӣ беқонун бошад. Ин ду мард бо ҳам душманӣ доштанд, қонун онҳоро ҷудо ва дар душманӣ нигоҳ медошт. Аммо вақте ки марди кӯҳна бо Масеҳ маслуб шуд, «душманӣ низ дар ҷисми Ӯ барҳам дода шуд», то ки Ӯ метавонист
аз ин ду як марди навро дар Худаш бисозад, ва ба ин васила сулҳро барқарор кунад (Эфсӯсиён 2:15).
Ба ҷои ду марди бо ҳам душманӣ дошта, акнун танҳо як мард ҳаст, ва он як навъи комилан нави инсон аст. Ҳеҷ яке аз хусусиятҳои яҳудӣ ё ғайрияҳудӣ дар ин марди нав ёфт намешавад. Баъзеҳо беҳтарини ҳардуро нигоҳ доштан мехоҳанд, аммо беҳтарин дар назари Худо танҳо бадӣ аст. Чизҳое, ки аз ҷониби одамон хеле қадр карда мешаванд, дар назари Худо нафратоваранд. Аммо хусусиятҳои ин марди нав дар ин ҷо дар рӯи замин дар Шахсияти Исо намоиш дода шудаанд, ва яҳудиён ва ғайрияҳудиёни имондор «дар Худаш» як марди нав сохта шудаанд. Ин як кори офариниши нав аст, ки ба Худованд Исо нисбат дода мешавад; ва ҳамаи онҳое, ки дар ин марди нав саҳм доранд, «дар Худаш» ҳастанд, яъне як офариниши нав «дар Масеҳ».
Чизе аз хислати марди нав дар Эфсӯсиён 4:24 ба мо пешниҳод шудааст, ки дар он ҷо ӯ ҳамчун «мувофиқи Худо… дар адолат ва покии ҳақиқӣ офаридашуда» тасвир шудааст. Адолат ва покии ҳақиқат ҳеҷ гоҳ дар марди кӯҳна ёфт намешуданд; онҳо дар камоли худ дар Исо дар ин ҷаҳон дида мешуданд, ва Худо марди наверо бо хусусиятҳое офаридааст, ки ба табиати худи Ӯ тааллуқ доранд, табиате, ки дар Писари Ӯ дар Инсоният ошкор шудааст.
Дар Қӯлассиён 3:10, мо ҳамчун касоне дида мешавем, ки «марди навро, ки дар дониш мувофиқи сурати Офаридгори худ нав карда шудааст», пӯшидаем. Дар марди нав ҳеҷ яке аз фарқиятҳои нажодӣ, динӣ, фарҳангӣ ё иҷтимоӣ, ки дар «юнонӣ ва яҳудӣ, хатнашуда ва хатнанашуда, ваҳшӣ, скифӣ, ғулом ва озод» ёфт мешаванд, вуҷуд надоранд. Ва ҳеҷ яке аз хусусиятҳое, ки дар ҳар яке аз ин мардон ёфт мешаванд, вуҷуд надоранд, «балки Масеҳ ҳама чиз аст, ва дар ҳама». Масеҳ барои онҳое, ки ин марди навро ташкил медиҳанд, ҳама чиз аст, ва Ӯ дар ҳар касест, ки бо файз дар он ҷост. Масеҳ ҳадаф ва ҳаёти ҳар масеҳӣ аст: ва ҳар хусусияти марди нав дар Масеҳ дида мешавад.
Марде дар Масеҳ
Марди нав як муаррифии муҷаррад ва инчунин як муаррифии дастаҷамъии он чизеро, ки Худо барои хушнудии худ офаридааст, медиҳад; як навъи нави инсон, комилан нав, як офариниши нав, бо хусусиятҳои Масеҳ.
Марде дар Масеҳ як ҷанбаи инфиродии офариниши нави Худост, зеро
Агар касе дар Масеҳ бошад, ин як офариниши нав аст (2 Қӯринтиён 5:17).
Чӣ қадар муборак аст барои ҳар масеҳӣ, ки метавонад худро ҳамчун «дар Масеҳ» будан ба назар гирад. Ба Масеҳ дар ҳузури Худо нигоҳ карда, мо Касеро мебинем, ки ба Худо комилан писанд аст; ва мо метавонем бигӯем, ки Худо маро дар Масеҳ чунин мебинад; ва ман метавонам худро чунин ба назар гирам. Павлус худро ба ин тариқ ба назар гирифт. Дар 2 Қӯринтиён 12:2 ӯ менависад: «Ман мардеро дар Масеҳ мешиносам». Ӯ дар бораи худаш ва дар бораи таҷрибае, ки ӯ ҳамчун ба осмони сеюм, ба биҳишти Худо бурда шуда буд, менавишт; аммо ӯ худро дар ҳолати омехтаи худ намебинад, балки дар бораи таҷрибаи худ ҳамчун «марде дар Масеҳ» нақл мекунад.
