«Мардони Бобил Суккот-Бенотро сохтанд, мардони Кута Нергалро сохтанд, ва мардони Ҳамат Ашимаро сохтанд; аввиён Нибҳаз ва Тартакро сохтанд, ва сефарвиён фарзандони худро дар оташ ҳамчун қурбонӣ ба Адраммелех ва Анаммелех, худоёни Сефарваим сӯзонданд. Онҳо Худовандро ибодат мекарданд, аммо онҳо инчунин ҳама гуна одамони худро таъин карданд, то барои онҳо ҳамчун коҳинон дар ибодатгоҳҳои баланд хидмат кунанд. Онҳо Худовандро ибодат мекарданд, аммо онҳо инчунин худоёни худро мувофиқи урфу одатҳои миллатҳое, ки аз онҳо оварда шуда буданд, хидмат мекарданд ... Балки Худованд Худои худро ибодат кунед; Ӯст, ки шуморо аз дасти ҳамаи душманонатон наҷот медиҳад. Аммо онҳо гӯш накарданд, балки дар амалҳои пешинаи худ исрор варзиданд. Ҳатто дар ҳоле ки ин одамон Худовандро ибодат мекарданд, онҳо бутҳои худро хидмат мекарданд. То имрӯз фарзандон ва наберагони онҳо мисли падаронашон амал мекунанд.» >2 Подшоҳон 17:30-33, 39-41 NIV
Синкретизм чист?
Синкретизм омезиши шаклҳои гуногуни амал ё эътиқод аст. Вақте ки ҳақиқати библиявӣ ва меъёрҳои ахлоқӣ дар он иштирок намекунанд, ин гуноҳ нест. Далели он ки фарҳанги Мексика ва фарҳанги Амрико чунон ба ҳам печидаанд, ки такоҳо мисли Мексика амрикоӣ ҳастанд, синкретизм аст, аммо синкретизми гунаҳкор нест. Далели он ки бейсбол мисли Амрико ҷопонӣ аст ва санъатҳои ҳарбӣ ҳоло мисли Осиё амрикоӣ ҳастанд, намунаҳои синкретизм мебошанд, аммо синкретизми гунаҳкор нестанд. Аммо, вақте ки осори динҳои бутпарастӣ ва эътиқодҳо ва амалҳои ғайрибиблиявӣ бо Инҷили Исои Масеҳ омехта мешаванд, ин на танҳо синкретизм, балки синкретизми гунаҳкор аст.
Синкретизми гунаҳкор нозук аст. Он якшаба рух намедиҳад. Тағйирот одатан оҳиста ва пинҳонӣ ба амал меоянд. Каме-каме фарҳанг аз Худо ва меъёрҳои Ӯ дур мешавад. Ин маҳз ҳамон чизест, ки дар асри 8 пеш аз милод вақте ки салтанати шимолии Исроил аз ҷониби ашшуриён забт шуд, рух дод. Синкретизми гунаҳкоре, ки дар натиҷа ба вуҷуд омад, дарси таърих барои масеҳиёни имрӯза аст.
Заминаи Аҳди Қадим
Подшоҳ Ҳушаъ охирин аз 19 подшоҳе буд, ки бар салтанати шимолии Исроил ҳукмронӣ мекард. Пас аз куштани подшоҳ Пеқаҳ дар соли 732 пеш аз милод (2 Подшоҳон 15:30), ӯ аз пойтахти Самария то соли 722 ҳукмронӣ кард, вақте ки салтанати шимолӣ ба империяи Ашшур афтод. Дар 2 Подшоҳон 17:2 мехонем, ки Ҳушаъ дар назари Худованд бадӣ кард, аммо на мисли подшоҳони Исроил, ки пеш аз ӯ буданд. Ин ҳатман маънои онро надорад, ки ӯ аз дигар 19 подшоҳи салтанати шимолӣ одилтарин буд. Ин метавонад маънои онро дошта бошад, ки ӯ наметавонист ибодати гӯсоларо (ки 200 сол пеш аз ҷониби Еровоам 1 таъсис ёфта буд) таблиғ кунад, зеро бути гӯсола аллакай аз Байт-Ил аз ҷониби ашшуриён бардошта шуда буд. Инро пайғамбар Ҳушаъ дар рӯзҳои подшоҳи шукуфони Еровоам 1 пешгӯӣ карда буд (Ҳушаъ 10:5-6).
Шалманесари 5-уми Ашшур Ҳушаъро маҷбур кард, ки андозҳои солона пардохт кунад (17:3). Аммо, пас аз бастани паймон бо Миср, Ҳушаъ аз пардохти хироҷ худдорӣ кард. Ин паймон барои Исроил ҳимоя таъмин накард ва Шалманесар ба пойтахти мустаҳкам се сол (725-722) ҳамла кард ва онро муҳосира кард. Шаҳри Самария ниҳоят ба Саргон 2, вориси Шалманесар афтод. Мувофиқи сабтҳои ашшурӣ, ки аз ҷониби бостоншиносон ёфт шудаанд, Саргон 27,290 асири исроилиро ба асирӣ бурд ва онҳоро дар Ашшур ҷойгир кард. Онҳо ҳеҷ гоҳ аз асирӣ барнагаштанд.
Мо чӣ омӯхта метавонем
1. Исёни зидди Худо ба асирӣ мебарад.
2 Подшоҳон 17:17-23 шарҳ медиҳад, ки чаро Худо ба суқут ва асирии салтанати шимолии Исроил иҷозат дод. Исроил ба ҷои аз байн бурдани ҳамаи амалҳои бутпарастӣ, ки ба замини аз ҷониби Худованд ба онҳо додашуда ворид шуда буданд, бутҳо, расму оинҳои бутпарастӣ ва худоёни дурӯғинро қабул кард. Онҳо ҳамаи аҳкомҳои паймони Мусоро вайрон карданд. Онҳо худро ба ибодати гӯсолаҳои тиллоӣ «фурӯхтанд» (17:16). Онҳо ба ситорашиносӣ, ҷодугарӣ ва дигар амалҳои ғайбӣ машғул шуданд. Онҳо ҳатто расму оини даҳшатноки бутпарастии қурбонӣ кардани фарзандони худро «дар оташ» ба худоёни бутпараст амалӣ карданд (17:17).
Худо бо файзи худ ба қавми худ ҳушдорҳо фиристод, то роҳҳои бади худро тарк кунанд. Ӯ ба қудратҳои хориҷӣ иҷозат дод, ки онҳоро ғорат кунанд ва азоб диҳанд. Ӯ пайғамбаронро фиристод, то паёми Худро бигӯянд ва аз қавми худ илтимос кунанд, ки тавба кунанд, худоёни дурӯғини худро тарк кунанд ва ба Ӯ баргарданд. Аммо онҳо «дар ҳамаи гуноҳҳо исрор варзиданд... ва аз онҳо рӯй нагардонданд... бинобар ин қавми Исроил аз ватани худ ба асирӣ дар Ашшур бурда шуданд» (22-23). Исёни зидди Худо ба асирӣ мебарад.
Ин имрӯз ҳам мисли соли 722 пеш аз милод дуруст аст. Одамон фикр мекунанд, ки онҳо метавонанд бо нодида гирифтан ё «аз нав тафсир кардани» меъёрҳои ахлоқии Худо барои озод кардани худ аз ҳар гуна маҳдудият қаноатмандии шахсӣ ба даст оранд. Аммо парадоксалӣ, маҳз баръакс дуруст аст. Беихтиёр, одамоне, ки зидди Худо исён мекунанд, асири гуноҳи худ ва Шайтон мешаванд. Эфсӯсиён 2:1-3 вазъияти шахси беимонро хеле равшан мекунад: беимонон дар гуноҳ мурдаанд ва асири Шайтон мебошанд. «Шумо дар гуноҳҳо ва хатоҳои худ мурда будед, ки дар онҳо шумо пештар зиндагӣ мекардед, вақте ки шумо роҳҳои ин ҷаҳон ва ҳокими салтанати ҳаво, рӯҳеро, ки ҳоло дар онҳое, ки нофармонанд, кор мекунад, пайравӣ мекардед. Ҳамаи мо низ дар як вақт дар байни онҳо зиндагӣ мекардем, хоҳишҳои табиати гунаҳкори худро қонеъ мекардем ва хоҳишҳо ва фикрҳои онро пайравӣ мекардем. Мисли дигарон, мо аз рӯи табиат объектҳои хашм будем.»
Аммо, ҳатто масеҳиёне, ки зидди Худо исён мекунанд, дар баъзе соҳаҳои ҳаёти худ асири душман мешаванд. Масеҳиён метавонанд тадриҷан аз Худованд ба гуноҳ дар таълимоти дурӯғин, ё таъкиди аз ҳад зиёд ба амнияти дунявӣ, ё намудҳои гуногуни амалҳои ҷинсии ғайриахлоқӣ дур шаванд. Эҳтимол дорад, ки ҳам беимонон ва ҳам имондорони исёнгар дар 2 Тимотиюс 2:25-26 дар назар дошта шудаанд, ки дар он Павлус Тимотиюсро ташвиқ кард, ки ба ин одамон дастур диҳад, «бо умеде, ки Худо ба онҳо тавба медиҳад, ки ба дониши ҳақиқат мебарад, ва онҳо ба худ меоянд ва аз домҳои иблис, ки онҳоро барои иҷрои иродаи худ асир кардааст, раҳо меёбанд». Исёни зидди Худо ба асирӣ мебарад.
2. Исёни зидди Худо ба синкретизм мебарад.
Синкретизм омезиши шаклҳои гуногуни эътиқод ё амал аст. Дар 2 Подшоҳон 17:24-41 мехонем, ки ашшуриён на танҳо баъзе аз қавми Исроилро ба Ашшур ба асирӣ бурданд, балки заминро бо қавмҳо аз дигар минтақаҳои империяи Ашшур аз нав обод карданд. Издивоҷи омехта ба амал омад ва ин нажоди омехта ҳамчун «сомариён» маълум шуд. Ин пайдоиши қавми сомарӣ буд, ки дар Аҳди Ҷадид дар замони Масеҳ ва ҳаввориён зикр шудаанд ва имрӯз ҳам дар шимоли марказии Исроил вуҷуд доранд.
Омезише, ки байни қавми Исроил ва муҳоҷирони хориҷӣ ба амал омад, на танҳо омезиши ҷисмонии издивоҷи омехта буд. Омезиши дин низ ба амал омад. Мардуми яҳудӣ, ки дар Исроил монда буданд, бояд ба Худованд бармегаштанд ва Қонуни Худоро ба сокинони нав меомӯзонданд. Ба ҷои ин, онҳо ба ибодати худоёни хориҷӣ, ки муҳоҷирони нав ба замин оварда буданд, ҳамроҳ шуданд. Аз сабаби ибодати худоёни дурӯғини Исроил, Худованд ба шерҳо иҷозат дод, ки аз теппаҳо фуруд оянд ва баъзе аз сокинони нави Самарияро бикушанд. Вақте ки подшоҳи Ашшур инро шунид, ӯ қарор дод, ки «худои замин»-ро ором кунад ва фармон дод, ки яке аз коҳиноне, ки ба асирӣ гирифта шуда буд, баргардонида шавад, то ба мардум он чиро, ки «худои замин талаб мекунад» (17:27) омӯзонад. Мутаассифона, ин «коҳин» эҳтимолан коҳине буд, ки дар ибодатгоҳи гӯсолаи тиллоӣ, ки аз ҷониби Еровоам 1 дар Байт-Ил таъсис ёфта буд, хидмат карда буд ва аз ин рӯ, на хоҳиш дошт ва на қодир буд, ки ба касе он чиро, ки Қонуни Худо талаб мекунад, омӯзонад.
Дар натиҷа, синкретизми динӣ ба амал омад. «Онҳо Худовандро ибодат мекарданд, аммо онҳо инчунин ҳама гуна одамони худро таъин карданд, то барои онҳо ҳамчун коҳинон дар ибодатгоҳҳои баланд хидмат кунанд. Онҳо Худовандро ибодат мекарданд, аммо онҳо инчунин худоёни худро хидмат мекарданд» (17:32-33) дар мухолифати мустақим бо Аҳкоми Аввал: «Ту худоёни дигарро пеши Ман нахоҳӣ дошт». Исёни зидди Худо ба синкретизми гунаҳкор мебарад – он вақт ва ҳоло.
Дар бисёр кишварҳои ҷаҳон имрӯз мо синкретизми диниро меёбем – омезиши масеҳият ва динҳои бутпарастӣ. Чаро? Аз сабаби исён бар зидди Аҳкоми Аввал. Худоёни дигар комилан аз байн бурда нашуданд. Масалан, идҳо барои худоёни бутпараст ё ҷашнҳои мавсимӣ «масеҳӣ» карда шуданд, то ба ҷашнҳои гунаҳкори «анъанавӣ» ё «этникӣ» иҷозат диҳанд. Ин гуноҳи нозуки синкретизм дар амал аст.
Мо чӣ кор карда метавонем
Мо бояд дар ҳаёти худ аз синкретизм эҳтиёт бошем. Он таъсири «паҳншавӣ» дорад. Он чизе, ки дар як насл манъ аст, аз ҷониби насли оянда таҳаммул карда мешавад ва дар насли сеюм як қисми қобили қабули фарҳанг мегардад. Ҷанбаҳои манфии синкретизм камтар намоён мешаванд ва амале, ки барои Худованд қобили қабул нест, бо гузашти вақт аз ҷониби масеҳиён бештар қобили қабул мегардад.
Биёед як мисоли шиносро гирем. Мавлуди Исо барои шумо чӣ маъно дорад? Оё он фаровонии тӯҳфаҳо, арчаҳои солинавӣ, зиёфатҳо ва хонаҳои ороста – ва инчунин ҷашни таваллуди Исо аст? Оё шумо як шакли синкретизмро амалӣ мекунед?
Биёед аз худ бипурсем, ки суханҳо ва амалҳои мо ба фарзандон, наберагон ва дӯстони наҷотнаёфтаи мо чӣ нишон медиҳанд. Оё мо паёми ҳақиқатро мефиристем, ё паёми омехта ва печида? Оё таваллуди Исои Масеҳ ва ҳақиқати ҳайратангези Таҷассум бо моддигароии фарҳанги мо омехта шудааст? Дар ҳоле ки тӯҳфа додан ва ороиши ид худ аз худ нодуруст нест, зиёдатӣ дар ин соҳаҳо метавонад паёми «Иммануил» – «Худо бо мо»-ро ғарқ кунад. Мо бояд дар ақли худ равшан бошем, то тавонем ҳақиқати беолоишро ба насли оянда гузаронем ва ба дӯстон ва ҳамкорони худ шаҳодати равшан диҳем.
Намунаи дигари синкретизм омезиши пинҳонии масеҳият бо «фарҳанги муваффақият» аст. Шайтон «синдроми муваффақият»-ро барои заиф кардани масеҳиён дар бисёр кишварҳо ба таври муассир истифода кардааст. Осон аст, ки хоҳиши худро барои «муваффақ шудан» оқилона шарҳ диҳем. Фарҳанги мо мегӯяд: «Агар шумо сарватманд ва доро набошед, шумо ҳеҷ кас нестед, ва кӣ мехоҳад ба ҳеҷ кас гӯш диҳад?» Ё, «ҳар қадар пули бештар дошта бошед, ҳамон қадар бештар метавонед ба Худованд диҳед». Ва як қатор воизони телевизионӣ ба мо мегӯянд, ки «Худо мехоҳад, ки фарзандони Ӯ солим ва сарватманд бошанд».
Аммо 1 Тимотиюс 6 таълим медиҳад, ки «одамоне, ки мехоҳанд сарватманд шаванд, ба васваса ва дом ва ба бисёр хоҳишҳои беақлона ва зараровар меафтанд, ки одамонро ба харобӣ ва нобудӣ мебаранд. Зеро муҳаббати пул решаи ҳама гуна бадиҳост» (6:9-10). Ва ин оятҳо танҳо ба беимонон дахл надоранд. Ба охири ояти 10 нигаред: «Баъзе одамон, ки ба пул тамаъ доранд, аз имон дур шуда, худро бо бисёр ғамҳо сӯрох кардаанд». Дар Матто 6:24, Исо хеле равшан таълим дод, ки омезиши Худо ва моддигароӣ ғайриимкон аст: «Шумо наметавонед ҳам ба Худо ва ҳам ба пул хидмат кунед». Мо ба кадом «худо» хидмат мекунем?
Мо бояд аз худ ин саволҳоро бипурсем: Ман ба ҳамсоягон, ҳамкорон, оилаи худ чӣ паём мерасонам? Оё хоҳишҳо ва ҳадафҳои ҳаёти ман аз хоҳишҳо ва ҳадафҳои шахси беимон фарқ мекунанд? Орзуҳо ва ҳадафҳои ман барои фарзандонам чист? Оё таъкиди ман ба амнияти молиявӣ ва хоҳиши моликияти шахсӣ паёми омехтаи синкретизмро ба насли оянда мефиристад? Чӣ тавр таъсири паҳншавии синкретизм дар ҳаёти ман ба насли оянда таъсир мерасонад?
Синкретизми рӯҳонӣ пинҳонӣ ва фалокатбор аст. Биёед дар ҳаёти худ аз синкретизм эҳтиёт бошем!
