Виа Долороса – Роҳи Салиб
Дар шаҳри қадимии Ерусалим имрӯз як роҳи зиёратӣ бо номи Виа Долороса (Роҳи Ғамҳо) мавҷуд аст. Гуфта мешавад, ки ин роҳест, ки Худованди мо салиби Худро бардошта, аз муҳокимаи худ то салиб кашиданаш тай кардааст. Виа Долороса аз қалъаи Антония, макони анъанавии муҳокимаи Худованд дар назди Пилат, оғоз ёфта, дар макони анъанавии салиб кашидан ва дафн кардани Ӯ, калисои Қабр Муқаддас, ба охир мерасад.
Бисёре аз сайёҳон Виа Долоросаро ҳамчун як нуқтаи муҳими зиёрати Замини Муқаддас тай мекунанд ва агар фаҳманд, ки пойҳои Худованд ҳеҷ гоҳ ба кӯчаҳои печидаи Ерусалим, ки имрӯз Виа Долоросаро ташкил медиҳанд, нарасидаанд, хеле ноумед мешуданд. Кӯчаҳои Виа Долоросаи ҳозира аз замони Масеҳ не, балки аз асри 16 мелодӣ, вақте ки Империяи Усмонии Туркия Ерусалимро назорат мекард, сарчашма мегиранд. Дар асл, масири Виа Долороса то садҳо сол пас аз салиб кашидан муайян нашуда буд.
Ғайр аз ин, макони анъанавии муҳокимаи Худованд то ҳол зери суол аст. Оё муҳокимаи Ӯ дар қалъаи Антония дар кунҷи шимолу ғарби кӯҳи маъбад, ки Виа Долороса оғоз мешавад, баргузор шуд, ё дар Преториум, қасри Ҳиродус дар тарафи ғарбии шаҳр? Ва ҳатто агар муҳокима дар қалъаи Антония баргузор шуда бошад ҳам, «литостратос»-и Румӣ – ки ҳамеша «фарш»-и Юҳанно 19:13 ҳисобида мешуд – ҳоло аз ҷониби бисёре аз донишмандон ба замони императори Румӣ Ҳадриан, ки тақрибан 100 сол пас аз замони Масеҳ ҳукмронӣ кардааст, тааллуқ дорад.
Макони салиб кашидан ва дафн кардани Худованди мо солҳо боз мавриди баҳс қарор дорад. Маконҳои «анъанавии» Ҷолҷота ва Қабр ҳарду дар дохили деворҳои калисои Қабр Муқаддас ҷойгиранд, ки аз асри 4 мелодӣ сарчашма мегирад. Ин макон далелҳои таърихӣ ва археологии назаррас дорад. Аммо, Ҷолҷотаи Гордон ва Қабри Боғ, маконҳои алтернативӣ, низ далелҳои эътиборноки дастгирикунанда доранд. Дар ин ҷо боз, мо наметавонем бо итминон бигӯем, ки кадоме аз онҳо макони аслии салиб кашидан ва эҳёи Масеҳ аст. Ҳарду қабр холӣ ҳастанд!
На дар куҷо, балки чӣ тавр
Зиёраткунандагони Замини Муқаддас дар Виа Долороса шояд ҳатто дар ҳамон самте, ки Худованди мо ҳангоми бардоштани салиби худ ба макони Ҷолҷота қадам зада буд, қадам назананд ва онҳо бешубҳа дар ҳамон кӯчаҳое, ки Исо қадам зада буд, қадам намезананд. Ҳарчанд ин як ноумедии бузург аст, аммо набояд бошад, зеро муҳим нест, ки мо роҳи дақиқи «роҳи салиб»-ро тай мекунем ё ҳатто медонем. Китоби Муқаддас таълим намедиҳад, ки мо бояд кӯшиш кунем, ки дар куҷо Исо қадам задааст, балки чӣ тавр Исо қадам задааст!
Ҳавворӣ Юҳанно ба мо мегӯяд, ки онҳое, ки мегӯянд ба Исои Масеҳ тааллуқ доранд, бояд «ба ҳамон тарзе, ки Ӯ қадам задааст, қадам зананд» (1 Юҳанно 2:6 NASB). Пас, Исо чӣ тавр қадам задааст? Ӯ роҳи ғам ва азобро тай кардааст; Ӯ роҳи воқеии виа долоросаро тай кардааст. Ишаъё 53:3 мегӯяд, ки Ӯ «Марди ғамҳо ва ошно бо андӯҳ» буд. Агар мо «қадам занем» ба ҳамон тарзе, ки Ӯ қадам задааст, пас мо низ виа долоросаро тай хоҳем кард.
Роҳи виа долороса, роҳи ғамҳоро тай кардан чӣ маъно дорад? Оё ин маънои онро дорад, ки мо бояд ҳамеша ғамгин бошем, ё аскетизмро машқ кунем, ё аз зиндагӣ лаззат бурданро рад кунем, ё дар ягон фаъолияти шавқовар иштирок накунем? Ҳарчанд ин тарзи зиндагӣ аз ҷониби баъзе одамон дар тӯли таърихи калисо худотарс ҳисобида мешуд, Китоби Муқаддас бешубҳа чунин идеяи таҳрифшударо таълим намедиҳад. Масалан, 1 Тимотиюс 6:17 мегӯяд, ки «Худо... ба мо ҳама чизро барои лаззат бурдан фаровон медиҳад». Исо гуфт, ки Ӯ омадааст, то ба рамаи худ ҳаёти фаровон биёрад (Юҳанно 10:10).
Ва дар хотир доред, ки ҳарчанд Худованди мо Марди ғамҳо буд, Ӯ шахси бадбахт ё норозӣ набуд. Бисёриҳо ба Ӯ ҷалб шуданд ва пайравӣ карданд. Ӯ кӯдаконро ба оғӯш гирифт ва онҳоро баракат дод. Ӯ аз мавридҳои иҷтимоӣ, ба монанди зиёфатҳо ва тӯйҳо, лаззат мебурд. Мунаққидони Ӯ ҳатто Ӯро ба «бисёр хӯрдан ва нӯшидан» бо гунаҳкорони ҷомеа муттаҳам карданд (Луқо 7:34). Пас, агар мо ба мисли Исо қадам занем, тарзи зиндагии мо дилгиркунанда ва бадбахт нахоҳад буд ва мо зоҳидони сахтгир ва худписанд нахоҳем буд. Пас, ба мисли Ӯ қадам задан, дар роҳи ғамҳо, чӣ маъно дорад?
Худдорӣ
Филиппиён 2:5-11 беҳтарин тавзеҳ медиҳад, ки роҳи виа долоросаро тай кардан чӣ маъно дорад. Чӣ тавре ки Худованди мо аз худ даст кашид ва ҳуқуқҳои худро барои хидмат ва наҷот додани мо тарк кард, мо низ бояд ба Ӯ пайравӣ кунем, бо даст кашидан аз худ ва тарк кардани ҳуқуқҳои худ, то ба дигарон хидмат кунем ва Худоро ҷалол диҳем. Худованди мо ин принсипро то ҳадди аксар иҷро кард. Ӯ ҷалоли худро як сӯ гузошт ва фурӯтан шуд. Ӯ дар шароити фурӯтанӣ зиндагӣ кард, то ба махлуқоти афтодае, ки Ӯ офарида буд, хидмат кунад. Ӯ ба насли инсонӣ иҷозат дод, ки Ӯро таҳқир ва паст зананд. Ва ниҳоят Ӯ ҷони худро барои мо бо марг дар салиб, марги аз ҳама таҳқиромез, дод. Ин виа долоросаи Ӯ буд, роҳи азобе, ки Ӯ барои мо тай карданро интихоб кард.
Филиппиён 2:5 таъкид мекунад, ки роҳи Худованди мо нишон медиҳад, ки мо чӣ тавр бояд қадам занем – бо ҳамон муносибати Исо! Оятҳои қаблӣ онро тасвир мекунанд: «Худхоҳ набошед; барои ба дигарон таассуроти хуб гузоштан зиндагӣ накунед. Фурӯтан бошед, дигаронро аз худ беҳтар донед. На танҳо дар бораи корҳои худ фикр кунед, балки ба дигарон ва он чи онҳо мекунанд, таваҷҷӯҳ дошта бошед» (Филиппиён 2:3-4 tlb). Роҳе, ки аз худ ба фоидаи дигарон даст мекашад, метавонад соатҳоро барои кӯмак ба дигарон – як навраси муборизабаранда, як модари танҳо, як хидмати шаҳрӣ – дар бар гирад. Шояд қурбонии вақт ва муҳаббати мо кӯмак ба одамонеро дар бар гирад, ки кор кардан бо онҳо осон нест ва ҳатто миннатдор нестанд! Агар ин рӯй диҳад, дар хотир доред, ки мо роҳеро, ки Исо тай кардааст, пайравӣ мекунем. Баъзе одамон ба роҳи меҳрубононаи хидмат ва худқурбонии Худованди мо посух надоданд ва то ҳол намедиҳанд! (Луқо 17:12-19). Тарзи зиндагии худдорӣ ба таври табиӣ намеояд. Ин душвор аст, аммо Худоро шод ва ҷалол медиҳад.
Чанд маротиба дар Эфсӯсиён «роҳи» мо зикр шудааст. Эфсӯсиён 2:10 мегӯяд, ки мо бояд дар «корҳои нек» қадам занем. Эфсӯсиён 5:15-16 ба мо маслиҳат медиҳад: «Эҳтиёт бошед, ки чӣ тавр қадам мезанед... ҳамчун доно, вақти худро беҳтарин истифода баред». Ва дар Эфсӯсиён 4:1-2 мехонем: «Ман... аз шумо илтимос мекунам, ки ба тавре ки сазовори даъвате, ки ба он даъват шудаед, бо тамоми фурӯтанӣ ва нармӣ, бо сабр, бо муҳаббат ба якдигар таҳаммул кунед, қадам занед». Ин роҳи хидмат ва фурӯтаниро тасвир мекунад. Фурӯтан будан маънои онро дорад, ки мо интизор нахоҳем шуд, ки аввал эҳтиёҷоти мо қонеъ карда шавад, ё ақидаҳои шахсии мо қабул карда шавад, ё тасаллои мо афзалият дошта бошад. «Бо фурӯтании ақл ҳар яки шумо якдигарро аз худ муҳимтар донед... ва... ба манфиати дигарон назар кунед...» (Филиппиён 2:2-3). Ин дарси душворест, ки бояд омӯхт. Аммо мо бояд онро омӯзем, агар хоҳем, ки ба мисли Исо қадам занем.
Марг ба худ
Исо гуфт: «Агар касе хоҳад, ки аз паси Ман ояд, бигзор аз худ даст кашад ва салиби худро ҳар рӯз бардорад ва аз паси Ман ояд» (Луқо 9:23). Ин виа долоросаест, ки Худованд моро ба пайравӣ даъват мекунад. Ин роҳи салиб аст. Баъзе масеҳиён фикр мекунанд, ки бардоштани салиби худ маънои бардоштани бори муайянро дорад, ба монанди маъюбии ҷисмонӣ ё фарзанди маъюб ё хушдомани душвор. Ва баъзе масеҳиён фикр мекунанд, ки ин маънои онро дорад, ки мо бояд кӯшиш кунем, ки барои Масеҳ таъқиб шавем. Не! Озмоишҳо ва азобҳо бешубҳа меоянд, агар мо одилона зиндагӣ кунем ва Инҷилро мубодила кунем (2 Тимотиюс 3:12). Ва ин бешубҳа як қисми роҳ рафтан ба мисли Худованди мост. Аммо вақте ки Исо ин суханонро гуфт, бардоштани салиб маънои маргро дошт ва имрӯз ҳам ҳамин маъноро дорад. Бардоштани салиб барои пайравӣ аз Исо маънои татбиқи принсипи «марг ба худ»-ро дорад. Ин маънои онро дорад, ки мо бояд худро дар ҷои марг гузорем, то аз Масеҳ пайравӣ кунем. Ин осон нест ва шадид ба назар мерасад, аммо Худованд метафораи салибро истифода бурд!
Ғалотиён 2:20 ин принсипи доктриналии «марги худ»-ро дар бар мегирад: «Ман бо Масеҳ салиб кашида шудаам; ва дигар ман нестам, ки зиндагӣ мекунам, балки Масеҳ дар ман зиндагӣ мекунад; ва ҳаёте, ки ман ҳоло дар ҷисм зиндагӣ мекунам, бо имон ба Писари Худо зиндагӣ мекунам, ки маро дӯст дошт ва худро барои ман таслим кард». Вақте ки Исо барои гуноҳҳои мо дар салиб мурд ва барои сафедшавии мо эҳё шуд, мо бо Ӯ мурдем ва бо Ӯ эҳё шудем. Ин мавқеи рӯҳонии мо дар назди Худост (Румиён 6). Аммо, то даме ки мо ин ҳаётро тарк накунем, табиатҳои гунаҳкори мо то ҳол дар бадани мо кор мекунанд ва мо пайваста бояд хоҳишҳои худро барои тарзи ҳаёти табиӣ, осон, моддӣ ва худхоҳона дар ҷои марг гузорем. Мо ин ҳақиқатро, ба таври хеле воқеӣ, бо тарзи ҳаёти беғаразона, ки на бо худпарастӣ, балки бо худдорӣ, ба ҷалоли Худо тавсиф мешавад, эътироф мекунем.
Қарорҳои ҳаррӯза
Ҳар рӯзи ҳаёти масеҳӣ интихобҳои душвор хоҳанд буд – қарорҳои худдорӣ ва марг ба худ. Аз ин рӯ, Худованди мо гуфт, ки пайравӣ аз Ӯ маънои бардоштани салибро дорад – ҳар рӯз! Ин метавонад як қарори ҳаррӯзаро дар бар гирад, ки аз сӯҳбатҳои бехудо дар кор ё дар кампус рӯй гардонед, бо донистани он ки дар натиҷа шумо метавонед дӯстиро аз даст диҳед ва ҳеҷ гоҳ як қисми «гурӯҳи дохилӣ» набошед. Худдорӣ барои ҷалол додани Худо ҳар рӯз интихобҳои хурдро дар бар мегирад, ба монанди хомӯш кардани намоишҳои телевизионии ғайриахлоқӣ ё дағал, ё қарор қабул кардан бар зидди фаъолиятҳое, ки саломатии рӯҳонии шумо ва оилаи шуморо халалдор мекунанд.
Парадокс
Парадоксалӣ, барои Худованди мо, роҳи худдорӣ ва салиб роҳи бузургтарин шодӣ ва мукофот буд. Ва барои мо низ ҳамин тавр хоҳад буд! Мо бояд ба изи пои Ӯ қадам занем, «чашмони худро ба Исо, муаллиф ва комилкунандаи имон, ки барои шодии дар пеши Ӯ гузошташуда салибро таҳаммул кард» (Ибриён 12:2) нигоҳ дорем. Виа долороса бе шодӣ ва хира нест, аммо осон ва табиӣ ҳам нест. Ин роҳи хира ва аскетикӣ нест, аммо роҳи «инҷили шукуфоӣ» ҳам нест. Он бе ханда нест, аммо ашк хоҳад буд.
Фурӯтанӣ, сабр ва дили хидматгор ба осонӣ ба даст намеояд. Қурбонӣ кардани вақт ва лаззат барои хидмат ба дигарон ба хотири Масеҳ шодӣ меорад, аммо ин душвор аст – хеле душвортар аз танҳо додани каме пул ба як кори хуб, вақте ки шумо метавонистед бештар кор кунед. Гузоштани хоҳишҳои худхоҳонаи мо дар ҷои марг муборизаҳои душвор ва қарорҳои гаронбаҳоро дар бар мегирад. Виа долороса роҳи азоб аст, аммо он инчунин роҳи шодӣ аст, вақте ки мо аз Худованди худ пайравӣ мекунем: «Ман аз иҷрои иродаи Ту, эй Худои ман, шодам» (Забур 40:8).
Қӯлассиён 1:10-12 моро насиҳат медиҳад, ки «ба тавре ки сазовори Худованд аст, қадам занем, то Ӯро дар ҳама ҷиҳатҳо шод гардонем, дар ҳар кори нек мева оварем ва дар дониши Худо афзоиш ёбем; тақвият ёфта... барои ба даст овардани тамоми устуворӣ ва сабр, бо шодӣ ба Падар шукр гӯем». Ин осон нест ва қарорҳои душвор ва дардоварро дар бар мегирад, аммо ин роҳи дуруст аст.
Бисёре аз зиёраткунандагон, ки Виа Долоросаи Ерусалимро тай мекунанд, намехоҳанд роҳи Худовандро дар ҳаёти ҳаррӯзаи худ тай кунанд. Дар бораи мо чӣ? Оё мо омодаем, ки роҳи воқеии виа долоросаро тай кунем? Нуқтаи асосӣ барои рушд дар ҳаёти масеҳӣ на дар куҷо Исо қадам задааст, балки чӣ тавр Ӯ қадам задааст.
