САВОЛ:
Фарқи байни биҳишт, оғӯши Иброҳим, осмон ва хонаи Падар чист? Ва фарқи байни шеол, ҳадес, дӯзах ва кӯли оташ чист?
ҶАВОБ:
Инҳо ҳашт ҷои гуногун нестанд ё ҳолатҳои мавҷудият. Баръакс, онҳо номҳои ду маҷмӯи хеле гуногуни маконҳо мебошанд – ки ҳар яки онҳоро ҳар як шахс пас аз марги худ ба онҳо мерасад. Дар дохили ҳар як маҷмӯъ як қатор такрориҳо мавҷуданд, аммо маҷмӯъҳо аз ҳамдигар комилан фарқ мекунанд. Ҳар як узви маҷмӯи аввал ба ҷой ё ҳолати хушбахтии мутлақ ишора мекунад, дар ҳоле ки ҳар як узви маҷмӯи дуюм баръакс аст: азоби мутлақ. Биёед ба ин истилоҳот мухтасар назар андозем.
• Биҳишт.
Ин истилоҳ аз Шарқ, эҳтимол аз форсӣ, ба маънои боғ ё ҷои лаззат аст. Тарҷумаи Септуагинтаи Аҳди Қадим аз ибрӣ ба юнонӣ ин истилоҳро дар ишора ба боғи Адан, ҷое ки Худо барои лаззати инсон офаридааст, истифода мебарад. Дар Аҳди Ҷадид, Худованд онро дар суханронӣ ба дузди тавбакарда дар салиб (Луқо 23:43) истифода бурд, Павлус онро дар тавсифи таҷрибаи аҷиби худ дар бораи ба осмони сеюм бурда шудан (2 Қӯринтиён 12:4) истифода бурд ва Худованд онро дар нома ба фариштаи калисои Эфсӯс (Ваҳй 2:7) истифода бурд.
• Оғӯши Иброҳим.
Ин истилоҳест, ки яҳудиён дар замони зиндагии Худованд дар рӯи замин барои ифода ё нишон додани он қисми шеол, ки ҷонҳои одилон пас аз марг ба он ҷо бурда мешуданд, маъмулан истифода мебурданд. Онҳо боварӣ доштанд, ки Иброҳим, дӯсти Худо, бобои онҳо, дар баландтарин ҷои хушбахтӣ буд. Худованд ин истилоҳи маъруфро барои осмон истифода бурд, вақте ки Ӯ дар Луқо 16:19-31 дар бораи фарқи байни марди сарватманд ва Лаъзор сухан гуфт. Ҳамин тариқ, Ӯ равшан сохт, ки дар ҳоле ки ҳам сарватмандон ва ҳам камбағалон, имондорон ва беимонон мемиранд, ояндаи онҳо пас аз марг яксон нест.
• Осмон.
Дар Каломи Худо, осмон ҳамеша ҳамчун муқобили замин дида мешавад. Осмонҳо одатан бо яке аз се роҳ дида мешаванд:
Атмосферае, ки дар он паррандагон парвоз мекунанд ва борон меборад;
- Фазои кайҳонӣ, ки дар он офтоб, моҳ ва ситораҳо ҳастанд; ва
- Осмони осмонҳо, ки дар он тахти Худост ва аз он ҷо Худованди мо Исо, Писари Худо, ба замин фуруд омад. Осмон дар Навиштаҳо ҳамчун макони зисти Худо ва манбаи тамоми баракатҳо ҳисобида мешавад. Ин макони имондорон пас аз марг ё рабуда шудан аст, гарчанде ки одатан барои тавсифи он истилоҳҳои дигар истифода мешаванд.
• Хонаи Падар.
Худованд Исо ин ибораро дар Юҳанно 14 ҳангоми суханронӣ дар бораи осмон ба шогирдонаш дар шаби хиёнати Ӯ истифода бурд. Ин истилоҳ ба мо наздикӣ ва муҳаббатеро нишон медиҳад, ки бо ҷои мо дар осмон алоқаманд аст. Дар хонаи Падар ҷойҳои зиёди истиқоматӣ мавҷуданд, Ӯ ба шогирдонаш итминон дод ва Ӯ ба он ҷо мерафт, то барои онҳо – ва барои мо – ҷой омода кунад. Ҷойҳои истиқоматӣ дар он ҷо буданд, аммо онҳо ҳанӯз омода набуданд. Ӯ онҳоро бо марг дар салиб, эҳё аз мурдагон, ба осмон баргаштан ва ҷой гирифтан дар дасти рости Худо омода мекард. Азбаски Ӯ дар он ҷост, мо низ дар он ҷо хоҳем буд. Ҳоло мо метавонем Худоро Падари худ хонем, коре, ки имондорон дар Аҳди Қадим ҳеҷ гоҳ карда наметавонистанд. Ин аст наздикие, ки мо ҳоло бо Худо тавассути коре, ки Худованди мо Исо анҷом додааст, лаззат мебарем.
• Шеол.
Чунин наздикӣ ба имондорон дар Аҳди Қадим комилан номаълум буд. Баъзеҳо, ба монанди Аюб дар боби 19:25-27 китобе, ки ба номи ӯ ном дорад ва Довуд дар 2 Подшоҳон 12:22-23, бо имон ба эътимоде ифода карданд, ки аз ҳар гуна дониши онҳо дар бораи он чӣ пас аз марг буд, болотар буд. Воиз равшан месозад, ки ҳатто хирадмандтарин мардони он замон дар бораи оянда пас аз марг фаҳмиши воқеӣ надоштанд. Ҷасадҳои мурдагон дар қабрҳо гузошта мешуданд ва дар бораи ҷонҳо ва рӯҳҳо то андозае норавшан ҳамчун дар шеол буда сухан мерафт. Набудани таълимоти равшан дар бораи шеол маънои онро дошт, ки марг одатан бо андозаи тарсу ҳарос рӯ ба рӯ мешуд. Ҳоло, ки Худованд Исо достони марди сарватманд ва гадо Лаъзорро нақл кардааст, мо таълимоти равшан дорем, ки шеол ду қисм дошт – яке барои одилон, дигаре барои беадолатон – бо як хандақи бузург, ки аз он гузаштан ғайриимкон буд. Новобаста аз он ки одамон инро дарк мекунанд ё не, Худо ҳамеша байни онҳое, ки аз Ӯ ҳастанд ва онҳое, ки мехоҳанд мустақилона аз Ӯ зиндагӣ кунанд, фарқ гузоштааст.
• Ҳадес.
Ҳадес муодили юнонии Аҳди Ҷадид ба шеол дар Аҳди Қадими ибрӣ аст: ҷой ё ҳолати ҷон ва рӯҳ пас аз марг дар муқоиса бо қабр, ҷое ки ҷасади мурда гузошта мешуд. Он маъноҳои ногувор ё оқибатҳои ногувор дошт. Азоби шахси наҷотнаёфта ва шарир фавран пас аз марги ӯ оғоз меёбад, ҳарчанд ҷон ва рӯҳи ӯ аз ҷисмаш ҷудо шудаанд. Ҳар як қисми шахси шарир ин азобро доимо ҳис мекунад. Шахс ҳис мекунад, ки дар оташ азоб мекашад. Ӯ ҳаёти худро, бо чизҳои хуб ва имкониятҳое, ки барои имон овардан ба Худо дошт, ба ёд меорад. Ӯ инчунин аз ниҳоии азоби худ, ки аз Худо абадӣ ҷудо шудааст, огоҳ аст.
• Дӯзах.
Дар айни замон, бар хилофи андешаи шоирон ва аксари одамони имрӯза, дӯзах ҳанӯз беодам аст. Ин макони ҷудоии абадӣ аз Худо дар аввал барои инсоният офарида нашуда буд, балки барои Шайтон ва фариштагони ӯ. Аммо, одамоне, ки наҷоти бузургеро, ки Худо ба онҳо озодона пешниҳод мекунад, рад мекунанд ё нодида мегиранд, бо Шайтон дар он ҷо, абадӣ аз Худои муқаддас ҷудо хоҳанд шуд. Мурдагони наҷотнаёфта пас аз анҷоми оташини лашкари бузурге, ки Шайтон пас аз озод шудан аз зиндоне, ки дар давоми ҳазорсола – ҳукмронии 1000-солаи Худованди мо Исои Масеҳ – аз сар мегузаронад, ҷамъ хоҳад кард, эҳё хоҳанд шуд. Мувофиқи Ваҳй 20, ин лашкари Шайтон ба сӯи урдугоҳи муқаддасони он рӯз ва шаҳри маҳбуб равона хоҳад шуд. Аммо, ҳамин ки қувваи низомӣ наздик мешавад, онро оташе, ки аз осмон аз Худо фиристода шудааст, фурӯ мебарад. Пас аз ин, мурдагони шарир эҳё ва дар тахти бузурги сафед доварӣ карда мешаванд, пеш аз он ки онҳо ба дӯзах абадӣ партофта шаванд.
• Кӯли оташ.
Ин яке аз тавсифҳои дӯзах аст, ки дар Навиштаҳо ба мо дода шудааст. Дар асл, гуфта мешавад, ки ин кӯл бо оташ ва кибрит, ё сулфур месӯзад. Сулфур бо шӯълаи торик, ки қариб арғувонӣ аст, месӯзад ва агар ба пӯст бирасад, хеле дардовар аст. Одамони наҷотнаёфта баъзан дар бораи дӯзах шӯхӣ мекунанд, гӯё ки онҳо дар он ҷо бо ҳамаи дӯстони худ вақти хубе хоҳанд дошт. Дигарон бо хашм ба касе мегӯянд, ки ба дӯзах равад. Худованд ба мо мегӯяд, ки дӯзах хомӯшнашаванда аст ва он ҷои торикии берунӣ, гиря, нола ва ғиҷирроси дандонҳост. Ин ба мо нишон медиҳад, ки дар дӯзах чунин чизе ба монанди муошират бо дигарон вуҷуд надорад. Аз ҳама бадтараш, он ҷои бадарғаи абадӣ аз ҳузури Худост. Калимаи юнонӣ барои дӯзах Геҳеннааст, номе, ки аз водии Ҳинном дар беруни Ерусалим гирифта шудааст, ки дар он ҷо яҳудиёни муртад як вақтҳо фарзандони худро ҳамчун қурбонӣ ба бутҳо месӯзонданд ва баъдтар партовҳои Ерусалим дар оташе сӯзонда мешуданд, ки доимо фурӯзон нигоҳ дошта мешуд.
Ин кӯли оташ ҷоест, ки бояд аз он ба ҳар роҳ пешгирӣ кард! Худо барои инсоният, ки Ӯро дар сари офариниши худ гузоштааст, ба он ҷо рафтанро пешбинӣ накарда буд. Баръакс, Ӯ Писари ягонаи Худро дод, то барои мо дар Ҷолҷота бимирад, то ки мо наҷот ёбем ва аз хушбахтии хонаи Падар абадӣ лаззат барем. Имрӯз интихоб кунед. Оқилона интихоб кунед; пешниҳоди Худоро дар бораи наҷоти ройгон тавассути Писари Ӯ Исои Масеҳ қабул кунед!
— Евгений П. Веддер, хурдӣ.
