Занони дар изтироб

Ин ҷаҳон моро таълим медиҳад, ки одамони бомаҳорат шавем. Вақте ки бо монеаҳо ва мушкилот рӯ ба рӯ мешавем, мо одатан ба он таълим такя мекунем ва роҳи ҳалро меҷӯем. Ин дар ҳаёти корӣ ва масъулиятҳои мо чизи бад нест, зеро устувор ва қатъӣ будан хислати мусбат аст. Аммо, дар ҳаёт бисёр мавридҳое ҳастанд, ки устуворӣ ва қатъият метавонанд ба худсарӣ ва якравӣ табдил ёбанд. Агар мо бовар кунем, ки қобилиятҳои худи мо барои ҳар мушкилот кофӣ хоҳанд буд, мо ёд намегирем, ки чӣ тавр Худоро даъват кунем ва дар мушкилоти худ ба кӯмаки Ӯ такя кунем.

Дар байни занони Китоби Муқаддас муҳим аст, ки ба баъзеҳое таваҷҷӯҳ кунем, ки бо изтироби бузург рӯ ба рӯ шуданд ва аз Худованд кӯмак хостанд. Ҳарчанд ин занон чандин аср пеш дар фарҳангҳое зиндагӣ мекарданд, ки барои шумораи зиёди хонандагон бегонаанд, ҳамаи мо мефаҳмем, ки ғамгин, нодида гирифташуда ва бад муносибат кардан чӣ гуна аст. Аз ин рӯ, таҷрибаҳои ин занон барои замони мо низ омӯзандаанд.

Ҳоҷар

Ҳоҷар, канизи мисрии Иброҳим ва Соро, яке аз фоҷиабортарин шахсиятҳои Китоби Муқаддас аст. Сабти Китоби Муқаддас нишон медиҳад, ки Ҳоҷар ва дигар одамонро ҳокими Миср ба Иброҳим додааст – бо онҳо чунон муносибат мекарданд, ки гӯё онҳо танҳо махлуқоте буданд, ки дар қатори дигар тӯҳфаҳои гӯсфанд, гов ва харҳо қарор доштанд (Ҳастӣ 12:16). Баъдтар, Ҳоҷар баръало канизи шахсии Соро шуд (16:1). Вақте ки Соро Худоро дар иҷро накардани ваъдаи худ дар бораи додани фарзанд ба ӯ айбдор кард, вай Ҳоҷарро ба шавҳараш ҳамчун зани дигар дод. «Шояд ман аз вай фарзанд ба даст орам,» гуфт Соро (ояти 2 NKJV).

Маҳз ҳамин тавр шуд, аммо ин боиси ихтилофи беист гардид. Вақте ки Ҳоҷар ҳомиладор буд, Соро бо ӯ чунон сахт муносибат кард, ки Ҳоҷар ба биёбон гурехт. Дар он ҷо дар мушкилоти худ Фариштаи Худованд ӯро ёфт. Ӯ ба вай гуфт, ки ба назди хонумаш баргардад, ки вай ин корро кард. Аммо ин лаҳза аҳамияти ногаҳонӣ пайдо кард. Пеш аз бозгашташ, Ҳоҷар дар бораи хислати Худо эълон кард, ки аз он вақт инҷониб имони занон ва мардонро баробар мустаҳкам кардааст. Вай Ӯро «Худои-Бинанда» номид ва эълон кард: «Оё ман ҳам дар ин ҷо Ӯро, ки маро мебинад, дидаам?» (ояти 13).

Ин танҳо як саҳнаи кӯтоҳ дар ҳаёти Ҳоҷар буд, аммо он як ҳақиқати муҳимро ошкор мекунад. Ҳоҷар Худоро наҷуста буд, аммо Худо ӯро ёфта буд. Ӯ дақиқан медонист, ки вай дар изтироби худ дар куҷост ва чӣ гуна ба мушкилоти вазъияти худ саҳм гузоштааст. Дуруст аст, ки дар дили ӯ нисбат ба Соро ғурур буд (ояти 4), аммо Ҳоҷарро онҳое, ки бар ӯ қудрат доштанд, борҳо ҳамчун як ашё муносибат карда буданд. Он шахсиятҳои пурқудрат бар зидди ӯ гуноҳ карда буданд. Ҳоҷарро онҳое, ки бояд ба некӯаҳволии ӯ ғамхорӣ мекарданд, таҳқир, таҳқир ва тарк карда буданд – ҳатто дар ҳоле ки вай фарзандеро, ки Соро мехост, дошт! Ин як дарси бузург аст, вақте ки мо мефаҳмем, ки Худои коинот низ моро мебинад, ҳатто вақте ки мо дар бораи Ӯ фикр намекунем.

Ҳоҷар боз ба биёбон маҷбур шуд, ин дафъа бо писари наврасаш Исмоил. Аз ҷиҳати рӯҳонӣ, ин як лаҳзаи муҳим буд, зеро он ваъдаҳои Худоро дар бораи баракат додани оилаи Иброҳим тавассути Исҳоқ, писари ваъда, на тавассути Исмоил, писари каниз, равшан кард. Ин нукта на танҳо дар Ҳастӣ 21:12, балки дар маҷози Аҳди Ҷадид дар бораи қонун бар зидди файз дар Ғалотиён 4 таъкид шудааст. Аммо, ин лаҳза пур аз эҳсосот буд. Ҳоҷар писари худро, ки аз об монда буд, зери бутта гузошт, дур шуд ва танҳо нишаста, ба худ гиря мекард: «Бигзор ман марги писарро набинам» (Ҳастӣ 21:16). Барои Худо ин фарёди шахсии изтироб дар асл дуои кӯмак буд, ва боз Ӯ худро ба Ҳоҷар маълум кард. Ӯ ба вай чоҳи обро нишон дод, то ниёзи фавриро таъмин кунад; сипас Ӯ бо вай ва писараш барои ҳамаи солҳои баъдӣ монд. Ҳарчанд одамоне, ки аз Исмоил пайдо шуданд, баъдтар барои насли Иброҳим ихтилофи бузург ба вуҷуд оварданд, аз нуқтаи назари ниёзи инсонӣ Худо намегузошт, ки беадолатӣ пирӯз шавад.

Имрӯз низ онҳое ҳастанд, ки истифода ва сӯиистифода мешаванд, аз ҷониби тавоноён танҳо ҳамчун ашё барои расидан ба ҳадафҳои худ муносибат карда мешаванд. Ҳоҷар базӯр намунаи такя ба Худованд буд, ва шояд бисёре аз онҳое, ки имрӯз азоб мекашанд, низ дар дарди худ мавҷудияти Ӯро базӯр дар ёд дошта бошанд. Аммо Худо дар он ҷост. Ӯ Нигоҳдорандаи Ҳаёт на танҳо одамони мӯъмин, балки тамоми инсоният аст (1 Тимотиюс 4:10).

Ҳанно

Мушкилоти оилавӣ низ заминаи изтироби Ҳанно буд. Шавҳари ӯ, Элконо, баръало марди худотарс буд, зеро аввалин тафсилоте, ки дар бораи ӯ ба мо дода шудааст, вафодории ӯ ба ибодати Худованд дар тӯли идҳои солона аст (1 Подшоҳон 1:3). Ӯ Ҳанноро дӯст медошт ва ба ӯ меҳрубонӣ мекард (ояти 5). Аммо Элконо зани дигар дошт, Панинно, ва вай ҳадди аққал чор фарзанд таваллуд карда буд, дар ҳоле ки Ҳанно ҳеҷ фарзанд надошт. Панинно ин далелро ҳамчун силоҳ бар зидди Ҳанно истифода мебурд, ва Китоби Муқаддас воқеан ӯро душмани Ҳанно, ё «рақиб» меномад (ояти 6).

Ҳанно, ки ба талхии рӯҳ гирифтор шуда буд, бо ҷидду ҷаҳд дуо кард. Ҳам шавҳараш ва ҳам Элӣ коҳин ӯро нодуруст фаҳмиданд (оятҳои 8,14), аммо вай рӯҳи худро ба Худованд рехт ва гуфт: «Ба ранҷи канизи худ назар кун ва маро ба ёд овар» (ояти 11). Вай барои писар дуо кард ва ваъда дод, ки ӯро барои хидмати Худованд ба Ӯ бармегардонад. Пас аз он ки Элӣ фаҳмид, ки Ҳанно дуо мекунад, ӯро рӯҳбаланд кард. Дидан хеле хуб аст, ки пас аз дуо ва рӯҳбаландӣ рӯҳи Ҳанно тароват ёфт.

Намунаи Ҳанно аз ин саҳна ба соли оянда паҳн мешавад, вақте ки Худованд воқеан ба Ҳанно писар дод. Вай бо суруди ҳамду сано ҷавоб дод, шодӣ кард, ки Худованд санг ва Худои дониш аст. Вай душманони ғурури худро барои суханони мағруронаашон сарзаниш кард ва қудрати Ӯро барои баланд бардоштани фурӯтанон тасвир кард. Суруди Ҳанно ҳатто бо назари пешгӯӣ ба Масеҳи ояндаи Худо ба охир расид. Фикрҳои ӯ аз мушкилоти худаш берун рафта, ба рӯзе расиданд, ки душманони Худованд пора-пора хоҳанд шуд – вақте ки Ӯ «ба подшоҳи худ қувват хоҳад дод, ва шохи масеҳи худро баланд хоҳад кард» (2:10). Дар хотир доред, ки Ҳанно инро дар замоне эълон кард, ки Исроил ҳатто подшоҳ надошт – далеле, ки имони равшандидаи ӯро боз ҳам равшантар мекунад.

Як ибораи беназири суруди Ҳанно эълон мекунад, ки Худованд камбағалонро аз хок бардошта, онҳоро дар миёни шоҳзодагон ҷой медиҳад. Ин фикр дар калимаҳои дақиқи худ ҳамчун як қисми Забур 113 иқтибос оварда шудааст, ки сипас ба таври таъсирбахш ба охир мерасад: «Ӯ ба зани бефарзанд хона медиҳад, мисли модари шодмони фарзандон» (ояти 9). Ин эътирофи зебоест аз ҷониби нависандаи Забур, ки Худованд изтироби Ҳанноро ба шодӣ табдил дод, ҳамон тавре ки Ӯ метавонад барои мо низ ин корро кунад. Ғайр аз ин, ин забур як бахшро (Забур 113-118) оғоз мекунад, ки «Ҳаллел» ном дорад. Инҳо ҳар сол дар давоми Иди Фисҳ ва чандин мавридҳои дигар хонда мешуданд. Бешубҳа, онҳоро худи Худованд Исо ҳангоми ҷашн гирифтани Иди Фисҳ бо шогирдонаш хондааст.

Таъсири имони Ҳанноро ба назар гиред! Дар замони талхии худ, ӯ дуо кард; дар замони шодии худ, ӯ ҳамду сано гуфт. Даҳсолаҳо пас, суруди шодии ӯ эҳтимол нависандаи Забурро рӯҳбаланд кард. Дар ниҳоят, барои асрҳо пас аз он забур, ҳамду сано аз лабони мардон ва занони мӯъмин баробар баромад, зеро онҳо Худои сазовори ҳамду санои худро барои аъмоли қудрат ва некии Ӯ эҳтиром мекунанд.1 Агар намунаи Ҳоҷар ба мо хотиррасон кунад, ки Худо вафодор аст, ҳатто вақте ки мо Ӯро намеҷӯем, пас намунаи Ҳанно ба мо хотиррасон мекунад, ки имони мо ба Худо метавонад дигаронро барои наслҳои оянда рӯҳбаланд кунад.

Ҳоҷар дар замони худ танҳо каме аз ҳузури Худо огоҳ буд, дар ҳоле ки Ҳанно дар канори дигари спектр буд, ки ҳисси қавии такя ба Худовандро намуна мекард. Сарфи назар аз имони худ, муҳим аст, ки дарк кунем, ки Ҳанно низ изтироби амиқро аз сар гузаронидааст. Наздик мондан ба Худованд маънои онро надорад, ки ғамҳо нахоҳанд буд; он танҳо маънои онро дорад, ки мо ҳама бештар қадр хоҳем кард, ки Ӯ вафодор аст.

Эстер

Бо ин замина, дар фикри худ ба замони Эстер, эҳтимол тақрибан шаш аср пас, зуд гузаред. Эстер, як зани яҳудӣ, албатта ҳар сабабе дошт, ки дар изтироби худ ба Худованд фарёд занад. Мардуми ӯ дар империяи Бобил асир буданд, ва ҳоло дар давраи ҳукмронии форсҳо, Эстер ҳамчун ятим ба воя расида буд, ки аз ҷониби амакаш Мардакай тарбия ёфта буд (Эстер 2:7). Вақте ки императори Форс тасмим гирифт, ки маликаи нав пайдо кунад, ӯ занони ҷавони зеборо аз оилаҳояшон ҳамчун номзадҳои эҳтимолӣ гирифт. Дар байни ин занони бокира Эстер буд. Аз ӯ интизор мерафт, ки як шаб бо император гузаронад, то бубинад, ки оё вай ба ӯ писанд меояд. Тасаввур кунед, ки танҳо ҳамчун бозича барои лаззати ҳоким баррасӣ мешавад! Аммо Эстер инро қабул кард, сарфи назар аз ҳар гуна шарме, ки он метавонист ба вуҷуд орад, ва хислати ӯ подшоҳро бештар аз зебоии ӯ шод кард.

Аммо, ҳеҷ яке аз инҳо асоси асосии изтироби Эстерро ташкил намедиҳад. Замони изтироби ӯ баъдтар фаро расид, вақте ки тамоми насли яҳудӣ дар саросари империя бо хатари нобудшавӣ рӯ ба рӯ шуд. Эстер қасд дошт, ки ба император муроҷиат кунад, аммо ворид шудан ба ҳузури ӯ бидуни даъват метавонист маънои маргро дошта бошад. Вай барои муроҷиати худ бо рӯза гирифтан барои се рӯз омодагӣ дид. Қобили таваҷҷӯҳ аст, ки китоби Эстер ҳеҷ гоҳ Худо ё дуоро зикр намекунад, аммо баръало нишон дода шудааст, ки Эстер на танҳо рӯза мегирифт, балки дуо низ мекард. Вай хоҳиш кард, ки Мардакай ва дигарон низ бо ӯ рӯза гиранд, ҳамчун роҳи муттаҳид шудан дар ин давраи дуо.

Ин порча арзиши хислати беғаразро ошкор мекунад. Дуоҳои Эстер дар бораи беадолатии вазъияти худаш набуданд, балки дар бораи некӯаҳволии халқаш буданд. Ҳарчанд мо бояд албатта ниёзҳо ва изтиробҳои худро дар дуо ба Худо биёрем, доштани диле, ки ба қадри кофӣ васеъ аст, то ҳамаи халқи Худоро дар бар гирад, хеле зебост. Дуо кардан барои халқи Худо умуман, ҳатто барои онҳое, ки мо шахсан намешиносем, маънои қадр кардани онҳоро танҳо аз он сабаб дорад, ки онҳо аз Ӯ ҳастанд.

Ҳақиқат барои имрӯз

Як мавзӯи умумӣ дар байни ин ҳикояҳо ин аст, ки ин мушкилот аз сабаби нокомии шахсӣ набуданд. Ин изтиробҳо танҳо ба онҳо омаданд. Ғайр аз ин, мушкилот на аз офатҳои табиӣ ё бемориҳо, балки аз муносибати қасдан бади одамони бонуфуз дар ҳаёти онҳо ба вуҷуд омаданд. Вақте ки муносибатҳои муқаррарӣ вайрон шуданд, Ҳоҷар ба як шахси рондашуда табдил ёфт, Ҳанно барои маҳдудиятҳояш масхара карда шуд, ва Эстер аввал ҳамчун бозича ва сипас ҳамчун ҳашароти нобудшаванда муносибат карда шуд.

Ҳамаи мо дар бораи шахсияти худ баҳо медиҳем, ва аксар вақт шахсияти зан дар муносибатҳои ӯ реша дорад. Вақте ки ин муносибатҳо душвор, нозук ё мушкилот доранд, ин ба назари зан дар бораи худаш чӣ таъсир мерасонад? Як масеҳӣ таҷрибаи худро бо ин дар ҷаҳони муосир тасвир кард: «Чизи асосие, ки ман шахсияти худро дар он мегузоштам, одамон буданд. Ман ба ҳар чизе ки одамон дар бораи ман мегуфтанд, хоҳ хуб ё бад, бовар мекардам.»2 Бешубҳа, занони ин мақола низ ҳамин тавр ҳис кардаанд. Аммо назари Худо дар бораи мо бузургтар аз таърифи худи мост, ки аз муносибатҳои мо бармеояд.

Калиди ниҳоӣ ин аст, ки пай барем, ки ҳамаи ин занон аз тариқи озмоишҳои худ дар бораи вафодории Худо бештар омӯхтанд, назар ба он ки пеш аз оғози мушкилот медонистанд. Ҳарчанд Худо аз ғамҳои мо лаззат намебарад, Ӯ аз нишон додани он ки Ӯ кист, вақте ки мо аз он ғамҳо мегузарем, лаззат мебарад. Ҳар лаҳзаи ноумедӣ як имконият аст, ки дарк кунем, ки Худо моро фаромӯш накардааст. Ҳатто вақте ки мо бевафо ҳастем, Ӯ вафодор мемонад, зеро Ӯ наметавонад худро инкор кунад (2 Тимотиюс 2:13).

ЭЗОҲҲОИ ХОТИМАВӢ