Ӯро ошкор кардан
Мавзӯи Китоби Муқаддас чист?
Худованд Исо ба ин савол ҷавоб дод, вақте ки гуфт: «Китоби Муқаддасро тафтиш кунед; зеро дар онҳо шумо фикр мекунед, ки ҳаёти ҷовидонӣ доред; ва инҳо ҳамонҳоянд, ки дар бораи Ман шаҳодат медиҳанд» (Юҳанно 5:39 NKJV). «Он гоҳ гуфтам: «Инак, Ман меоям – дар ҳаҷми китоб дар бораи Ман навишта шудааст – то иродаи Туро, эй Худо, ба ҷо оварам» (Ибриён 10:7).
Худованд Исо Каломи Худост: «Дар ибтидо Калом буд, ва Калом назди Худо буд, ва Калом Худо буд... Ва Калом ҷисм шуд ва дар миёни мо сокин шуд, ва мо ҷалоли Ӯро, ҷалоли Писари ягонаи Падарро, ки пур аз файз ва ростӣ буд, дидем. Юҳанно дар бораи Ӯ шаҳодат дод ва фарёд зада гуфт: «Ин ҳамон буд, ки дар бораи Ӯ гуфтам: «Он ки пас аз ман меояд, аз ман афзалтар аст, зеро Ӯ пеш аз ман буд». Ва аз пуррагии Ӯ ҳамаи мо гирифтем, ва файз бар файз. Зеро шариат ба воситаи Мусо дода шуд, аммо файз ва ростӣ ба воситаи Исои Масеҳ омад. Ҳеҷ кас Худоро ҳеҷ гоҳ надидааст. Писари ягона, ки дар оғӯши Падар аст, Ӯро ошкор кардааст» (Юҳанно 1:1,14-18). «Ӯ бо либосе пӯшида буд, ки ба хун ғӯтонда шуда буд, ва номи Ӯ Каломи Худо номида мешавад» (Ваҳй 19:13). Ибриён 4:12 ба мо мегӯяд, ки Китоби Муқаддас низ Каломи Худо номида мешавад: «Зеро каломи Худо зинда ва пурқувват аст, ва аз ҳар шамшери дудама тезтар аст, то ба тақсимоти ҷон ва рӯҳ, ва ба буғумҳо ва мағзи устухонҳо мерасад, ва фикрҳо ва ниятҳои дилро фарқ мекунад».
Дар ин оятҳо мо мебинем, ки Худованд Исои Масеҳ Калом аст ҷисмшуда [дар шакли ҷисмонӣ], ва Китоби Муқаддас Калом аст навишташуда. Ӯ мавзӯи тамоми Китоби Муқаддас аст. Ҳатто дар Аҳди Қадим Ӯ шахсияти марказӣ аст. Дар тамоми Китоб, «шаҳодати Исо рӯҳи нубувват аст» (Ваҳй 19:10).
Субҳи эҳёи худ Худованд Исо ду шогирди хеле рӯҳафтодаро дар роҳи Эммаус вохӯрд. Барои бедор кардани дилҳои онҳо Худованд Исо «ба онҳо гуфт: «Эй беақлон, ва дилсустҳо дар бовар кардан ба ҳамаи он чизе ки пайғамбарон гуфтаанд! Оё Масеҳ набояд ин чизҳоро азоб мекашид ва ба ҷалоли худ дохил мешуд?» Ва аз Мусо ва ҳамаи пайғамбарон оғоз карда, Ӯ ба онҳо дар тамоми Навиштаҳо чизҳоеро, ки дар бораи Худаш буданд, шарҳ дод» (Луқо 24:25-27). Ба ҳамин монанд 1 Петрус 1:10-11 эълон мекунад, ки азобҳои Масеҳ ва ҷалоле, ки пас аз он меояд, мавзӯи нависандагони Аҳди Қадим аст. Барои кушодани ақли шогирдони худ барои фаҳмидани Навиштаҳо, Худованд Исо таълим дод: «Инҳо суханоне ҳастанд, ки Ман ба шумо гуфтам, вақте ки ҳанӯз бо шумо будам, ки ҳама чизҳое, ки дар Шариати Мусо ва Пайғамбарон ва Забур дар бораи Ман навишта шуда буданд, бояд иҷро шаванд» (Луқо 24:44).
Дар Забур
Як қатор Забурҳо мавҷуданд, ки дар бораи шахс ва кори Худованд Исои Масеҳ сухан мегӯянд. Онҳо «забурҳои масеҳӣ» номида мешаванд ва ба як дастури умумӣ пайравӣ мекунанд: Забур ба Масеҳ ишора мекунад ва дар Аҳди Ҷадид ба Масеҳ иқтибос оварда ва татбиқ карда мешавад. Он метавонад тамоми забурро дар бар гирад, ба монанди Забур 22, ё танҳо чанд оятро, чунон ки мо дар Забур 40:6-10 мебинем.
Баъзе аз забурҳои масеҳӣ комилан бо фикрҳо ва эҳсосоти Худованд машғуланд, дар ҳоле ки дигарҳо асосан ба таҷрибаи нависандаи забур ишора мекунанд ва танҳо ишораи хурде ба Масеҳ доранд. Мо инро дар Забур 69 мебинем, ки дар он Довуд иқрор мешавад: «Эй Худо, Ту беақлии маро медонӣ; ва гуноҳҳои ман аз Ту пинҳон нест» (ояти 5). Шубҳае нест, ки Довуд ба худаш ишора мекунад. Аммо вақте ки ӯ мегӯяд: «Онҳо ҳамчунин ба ман заҳр барои хӯрокам доданд, ва дар ташнагии ман ба ман сирко барои нӯшидан доданд» (69:21), Рӯҳи Худо ин фикрҳоро ба Худованд Исо татбиқ мекунад (Матто 27:34,48).
Се забурҳои масеҳӣ дар Аҳди Ҷадид иқтибос оварда нашудаанд:
- Забур 24 дар бораи Подшоҳи Ҷалол сухан мегӯяд,
- Забур 72 ҳукмронии ҳазорсолаи Масеҳро тасвир мекунад, ва
- Забур 89 дар бораи Аҳди Довудӣ, ки аз ҷониби Писари бузургтари Довуд, Масеҳ иҷро шудааст, шарҳ медиҳад.
Забурҳои комилан масеҳӣ
Инҳо забурҳое мебошанд, ки танҳо ба Исои Масеҳ дахл доранд ва танҳо ба Ӯ татбиқ шуда метавонанд. Сарлавҳаи Забур 22, масалан, ба Довуд ҳамчун нависанда ишора мекунад, аммо ҳеҷ чиз дар ҳаёти Довуд ба таҷрибаҳое, ки дар забур зикр шудаанд, мувофиқат намекунад. Дастҳо ва пойҳои Довуд ҳеҷ гоҳ сӯрох нашуда буданд, ва на душманони ӯ либосҳои ӯро дар байни худ тақсим карданд ва на бар либоси ӯ қуръа партофтанд. Мо дар он ҷо дар бораи шахси азобкаш мехонем, ки аз дарду таркшавии худ боло меравад, шодӣ мекунад, ки азоби ӯ боиси овардани халқҳои замин ба Худо хоҳад шуд. Ҳеҷ натиҷаи ин гуна аз таъқиботи Довуд ба даст наомадааст. Аз ин рӯ, ин забур танҳо дар бораи Марди Ғамгин (Ишаъё 53:3) сухан гуфта метавонад. Он азобҳои Масеҳ ва ҷалолеро, ки пас аз он меояд, ба таври равшан тасвир мекунад.
Ин порча Ҷолҷотаро ба таври равшан ва дақиқ мисли сабти Инҷил тасвир мекунад – Худованд Исоро душманони тамасхуркунанда иҳота карда буданд, ки дар азоби Ӯ ба Ӯ сарзанишҳо [танқиди сахт, беобрӯӣ] ва тамасхур [таҳқир, беэҳтиромӣ] мерехтанд. Забур 22 саҳнаи салибро бо тафсилоти бешубҳа тасвир мекунад: ташнагии сӯзон, ки забонро ба ҷоғҳо мечаспонад, қувват хушк шудааст, устухонҳо берун баромадаанд, то ки онҳоро ҳисоб кунанд, издиҳоми нигоҳкунанда, сӯрох кардани дастҳо ва пойҳо ва тақсим кардани либосҳо бо қуръа дар байни ҷаллодон. Худованд Исо ҳангоми азоб кашидан зери бори гуноҳҳои ҷаҳон калимаҳои ибтидоии ин Забурро, ки беш аз ҳазор сол пеш аз салиб кашида шуданаш навишта шуда буд, фарёд зад: «Худои ман, Худои ман, чаро Маро тарк кардӣ?» ва ба ин васила онҳоро то абад ҳамчун ба Худаш тааллуқдошта эълон кард.
Ҳамчун забур, ки дар Китоби Муқаддас бештар аз дигарҳо зикр шудааст, Забур 110 бо ибораи «Худованд гуфт» оғоз меёбад. Мо хусусияти нубувватии онро дар ду далели эълоншуда дар бораи Масеҳи ваъдашуда мебинем: баланд бардоштани Ӯ ба дасти рости Худо ва коҳинии доимӣ ва шоҳии Ӯ. Далели он ки фарисиён ба изҳороти Наҷотдиҳандаи мо дар бораи Писари Довуд будани Худованди Довуд (Матто 22:41-46) ҷавоб дода натавонистанд, исбот мекунад, ки яҳудиёни он замон ин забурро дар бораи Масеҳ медонистанд. Довуд, ки бешубҳа нависанда буд, қариб наметавонист дар бораи худ ҳамчун «Худованди ман» (ояти 1) нависад; ва дар тамоми Навиштаҳо ҳеҷ подшоҳи заминӣ даъват нашудааст, ки дар дасти рости Худованд (Яҳува) ҳамчун ҳамроҳи Ӯ нишинад. Новобаста аз он ки Довуд бо дасти худ қурбонӣ мекард ё не, ӯ ҳеҷ гоҳ коҳин ба маънои он ки дар ин ҷо таҷлил мешавад, набуд: «Ту то абад коҳин ҳастӣ мувофиқи тартиби Малкисадек» – коҳин бе пешгузашта ё ворис, ки коҳинии ӯ то абад аст ва вазифаи ӯ бо қасами ҷиддии худи Яҳува тасдиқ шудааст. Ин ба ҳеҷ кас ҷуз Саркоҳини Бузург, ки ба осмонҳо гузаштааст, ишора намекунад (ояти 4, инчунин Ибриён 6:20-7:3, 4:14-ро бинед).
Забурҳои масеҳӣ аз рӯи намуд
Мо дар Забур порчаҳои зиёдеро мебинем, ки ҳарчанд бо ишораи асосӣ ба Довуд ва салтанати ӯ навишта шудаанд, аммо Рӯҳи Муқаддас қасд дошт, ки ақли моро ба шахс ва салтанати Писар ва Худованд, ки Довуд намунаи Ӯ буд [тасвир, мисол], гардонад. Калимаҳои «Ту умри подшоҳро дароз хоҳӣ кард, солҳои Ӯро ба мисли наслҳои зиёд. Ӯ то абад дар назди Худо хоҳад монд» аз Забур 61:6-7 ва «Ӯ аз Ту ҳаёт хост, ва Ту ба Ӯ додӣ – дарозии рӯзҳо то абад» дар Забур 21:4 дар бораи подшоҳ гуфта шудаанд. Онҳо ба Довуд татбиқи муайян доранд, аммо танҳо ба подшоҳе, ки дар боло тахт нишастааст, ба маънои пурраи худ татбиқ шуда метавонанд.
Санги радшудае, ки дар ниҳоят ҳамчун санги асосӣ дар Забур 118 ҷои ифтихорро гирифт, Онро ифода мекунад, ки «аз ҷониби одамон нафрат ва рад карда шуд» (Ишаъё 53:3) ва дар нақшаи аҷиби Худо ба ҷои олӣ баланд бардошта шуд. «Санге, ки бинокорон рад карданд, санги асосӣ гардид» (ояти 22). Дар суханронии худ дар назди Санҳедрин Петрус маънои ниҳоии ин калимаҳоро муайян мекунад, вақте ки ӯ дар ишора ба Масеҳ мегӯяд: «Ин [Ӯ] «сангест, ки аз ҷониби шумо бинокорон рад карда шуд, ки санги асосӣ гардид»» (Аъмол 4:11).
Дар Забур 72 ҳукмронии Сулаймон ба таври возеҳ ҳамчун намунаи ҳукмронии васеътари Писари бузургтари шоҳ Довуд дар назар аст. Вақте ки забур пеш меравад, мо фикрҳои худро хеле дуртар аз он подшоҳи ҷавон ба Писари дигари Довуд мебарем, ки ҳукмронии Ӯ то «канорҳои замин» (ояти 8) паҳн хоҳад шуд. «Номи Ӯ то абад боқӣ хоҳад монд; номи Ӯ то даме ки офтоб бошад, идома хоҳад ёфт. Ва одамон дар Ӯ баракат хоҳанд ёфт; ҳамаи халқҳо Ӯро муборак хоҳанд хонд» (ояти 17). Намуна тадриҷан бо пешрафти суруд паст мешавад, то он даме ки фикрҳои мо комилан ба Шоҳзодаи пурҷалоли Сулҳ мутамарказ шаванд.
Мо инчунин метавонистем Забур 8, 16, 40, 45, 69, 89 ва 109-ро омӯзем – танҳо чандеро номбар кунем.
Хусусиятҳои пешниҳодшудаи Масеҳ
Забурҳо инчунин Масеҳро дар вазифаҳои Ӯ пешниҳод мекунанд. Ҳамчун пайғамбар, нақши миёнарав аз Худо ба инсон, Ӯ дар Забур 22 мегӯяд: «Ман номи Туро ба бародаронам эълон хоҳам кард» (ояти 22) ва дар Забур 40: «Ман хушхабари адолатро дар ҷамъомади бузург эълон кардам... Ман садоқат ва наҷоти Туро эълон кардам» (оятҳои 9-10). Дар мавриди вазифаи коҳинии Ӯ, миёнаравӣ аз номи инсон дар назди Худо, Худованд ба Ӯ мегӯяд: «Ту то абад коҳин ҳастӣ мувофиқи тартиби Малкисадек» (Забур 110:4). Вазифаи шоҳии Ӯ дар Забур 2 эълон шудааст: «Ман подшоҳи худро бар кӯҳи муқаддаси Сион гузоштам» (ояти 6), ва дар Забур 45: «Тахти Ту, эй Худо, то абад аст; асои адолат асои салтанати Туст» (ояти 6). Инҳо танҳо чанде аз ишораҳо ба кори сегонаи Наҷотдиҳандаи мо мебошанд.
Китоби Забур инчунин шахсияти Масеҳро пурра пешниҳод мекунад. Пешниҳод шудааст, ки мо метавонем аз ин китоб тарҷумаи ҳоли Исоро тартиб диҳем. Мо Писар будани абадии Ӯро дар Забур 2 мебинем: «Худованд ба Ман гуфт: «Ту Писари Ман ҳастӣ, имрӯз Ман Туро ба дунё овардам»» (ояти 7). Ҷисм гирифтани Ӯ дар Забур 40 пешгӯӣ шудааст, чунон ки дар Ибриён 10:5 татбиқ шудааст, ки мегӯяд: «Қурбонӣ ва ҳадияро Ту нахостӣ, балки ҷисмеро барои Ман омода кардӣ» ва дар Забур 22, ки мо мехонем: «Аз батни модарам Ту Худои Ман будӣ» (ояти 10). Оятҳо ба таваллуди ғайритабиии Исо ишора мекунанд – дар ҳоле ки такроран ва бо меҳрубонӣ дар бораи модари инсонӣ сухан мегӯянд, дар бораи падари инсонӣ ҳеҷ калимае нест. Номи Ӯ «Писари Одам» аз Забур 8 ва инчунин аз китоби Дониёл гирифта шудааст. Дар Забур 2 Ӯ ҳамчун Писари Худо пешниҳод шудааст ва «Масҳшуда» (ояти 2), яъне «Масеҳ» номида мешавад. Забур 23 ба таври возеҳ манбаи «Чӯпони Нек» аст. Ҳамаи номҳои маъмулии ба Ӯ дар Аҳди Ҷадид додашуда дар Забур оварда шудаанд, ба истиснои номи «Исо». Эътимоди Ӯ ба Худо ва итоати Ӯ ба таври зебо дар Забур 18 пешниҳод шудааст. Дар Забур 45 мо ҳам зебоии ахлоқии Ӯ ва ҳам масҳ кардани Рӯҳи Муқаддасро мебинем: «Ту аз писарони одамон зеботар ҳастӣ; файз бар лабони Ту рехта шудааст» (ояти 2). Бо ишора ба Забур 69:9, Юҳанно дар бораи садоқати пурҳаваси Ӯ ба хидмати Худо навишт: «Ғайрат барои хонаи Ту Маро хӯрд» (Юҳанно 2:17); ва Павлус дар бораи ҳаёти фидокории Масеҳ сухан гуфт: «Масеҳ худро писанд накард; балки, чунон ки навишта шудааст: «Сарзанишҳои онҳое, ки Туро сарзаниш карданд, бар Ман афтод»» (Румиён 15:3). Инчунин бо ишора ба Худованд Исо, Забур 22:22 дар Ибриён 2:12 иқтибос оварда шудааст: «Ман номи Туро ба бародаронам эълон хоҳам кард».
Рад кардани Ӯ дар оятҳои 4 ва 8-и Забур 69 зикр шудааст: «Онҳое, ки маро бесабаб нафрат мекунанд, аз мӯйҳои сари ман зиёдтаранд... Ман барои бародаронам бегона шудам, ва барои фарзандони модарам бегона». Ҳамагӣ пеш аз рад карда шудан, вуруди пирӯзмандонаи Масеҳ ба Ерусалим дар Забур 8:2 пешгӯӣ шуда буд, ки мегӯяд: «Аз даҳони кӯдакон ва ширмакон Ту қувват муқаррар кардӣ», ва дар Забур 118:26 мегӯяд: «Муборак аст он ки ба номи Худованд меояд!» Тавтиаи душманони Ӯ бар зидди Ӯ дар Забур 31 дида мешавад: «Онҳо бар зидди ман маслиҳат мекунанд, онҳо нақша мекашанд, ки ҷони маро бигиранд» (ояти 13). Забур 41:9, «Дӯсти наздики ман... ки нони маро мехӯрд, пошнаи худро бар зидди ман бардошт», дар бораи хиёнати Ӯ аз ҷониби яке аз Дувоздаҳ сухан мегӯяд, чунон ки Худованд худаш дар Юҳанно 13:21-26 ишора кард. Тарзи марги Ӯ дар Забур 22 пешгӯӣ шудааст: «Онҳо дастҳо ва пойҳои Маро сӯрох карданд» (ояти 16). Ҳатто он чизе ки ба либосҳои Ӯ рӯй дод, зикр шудааст: «Онҳо либосҳои Маро дар байни худ тақсим мекунанд, ва барои либоси Маро қуръа мепартоянд» (ояти 18). Фарёди таркшавии Ӯ дар ояти ибтидоии ин Забур бо тавсифи дақиқтарин аз тамоми саҳнаи ғамангези салиб кашидан пайравӣ мешавад. Забур 69:21 як сатри дигарро ба тасвири торик илова мекунад: «Онҳо ҳамчунин ба ман заҳр барои хӯрокам доданд, ва барои ташнагии ман ба ман сирко барои нӯшидан доданд». Ин ки устухонҳои Ӯ шикаста нашаванд, чунон ки онҳое, ки дар ҳар ду тарафи Ӯ овезон буданд, чунон ки дар Инҷили Юҳанно татбиқ шудааст, дар Забур 34:20 пешгӯӣ шуда буд, ки мегӯяд: «Ӯ ҳамаи устухонҳои ӯро муҳофизат мекунад; ҳеҷ яке аз онҳо шикаста нашудааст». Калимаҳои мурдани Ӯ: «Ба дастҳои Ту рӯҳи худро месупорам» (Луқо 23:46) аз Забур 31:5 буданд. Эҳёи Ӯ дар Забур 16:10 пешгӯӣ шудааст; ва Петрус ин оятро дар Пантикост иқтибос овард: «Ту ҷони маро дар Ҳадес [ибрӣ: Шеол], нахоҳӣ гузошт, ва на ба Муқаддаси худ иҷозат медиҳӣ, ки фасодро бубинад» (Аъмол 2:27).
Ба осмон баромадани Ӯ низ зикр шудааст: «Ту ба баландӣ баромадӣ» (Забур 68:18) ва «Худо бо фарёд баромад, Худованд бо садои карнай» (Забур 47:5). Салтанати Масеҳ ва пирӯзии ниҳоии он дар Забур 72 тасвир шудааст. Мо дар бораи омадани Ӯ дар доварӣ дар Забур 50 ва Забур 98 мехонем: «Худои мо хоҳад омад, ва хомӯш нахоҳад монд... Ӯ аз боло ба осмонҳо ва ба замин фарёд хоҳад зад, то ки қавми худро доварӣ кунад» (Забур 50:3-4). «Зеро Ӯ меояд, то заминро доварӣ кунад. Бо адолат Ӯ ҷаҳонро доварӣ хоҳад кард, ва халқҳоро бо инсоф» (Забур 98:9).
Хулоса
Забурҳо пур аз тасвирҳои зебои Худованд Исои Масеҳ мебошанд! Мо танҳо чандеро зикр кардем. Аммо вақте ки мо Забурҳо ва тамоми Навиштаҳоро мекушоем, биёед битавонем мисли онҳое, ки дар роҳи Эммаус буданд, бигӯем: «Оё дили мо дар даруни мо намесӯхт... вақте ки Ӯ Навиштаҳоро ба мо мекушод?» (Луқо 24:32). Бигзор Ӯ фаҳмиши моро ба таври амиқтар дар натиҷаи дидани Масеҳ дар Забурҳо идома диҳад!
